जतु (jatu)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Wilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishजतु [jatu], [जन्-ड तो$न्तादेशः 1.18]
Lac
1.17.
A kind of red dye. -तुः, -तूः A bat. -अश्मकम् red arsenic. -गृहम् a house made of lac (such as was built by Duryodhana in order to burn up the Pāṇḍavas). -पुत्रकः a man at chess. -मणिः a mole, a natural mark on the body. -रसः lac.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishजतु जतु, उ, n. (said to be fr. rt. जन्), lac,
a red dye or pigment formed by an insect analogous
to cochineal, a kind of gum
(ऊ, ऊस्), f. a bat.
—जतु-कारी, f. or जतु-कृत्, त्, f. a kind of fragrant
tree, = जतुका, (‘making lac, ’ the lac insect forming
its nest in this tree.)
—जतु-कृष्णा, f. = पर्पटी।
—जतु-गृह, अम्, n. a house plastered with lac,
resin, and other combustible substances, (such a house
was built for the reception of the Pāṇḍava princes in
Vāraṇāvata by Purocana, at the instigation of Dur-
yodhana, the object being to burn them alive when
they were asleep after a festival. Warned, however,
by Vidura, they discovered the dangerous character of
their abode, and dug an underground passage by
which to escape from the interior. Next having
invited an outcaste woman with her five sons to a
feast, they first stupefied them with wine, and then
having burnt Purocana in his own house, set fire to
the house of lac and, leaving the charred bodies of
the woman and her sons inside, escaped by the under-
ground passage
see Mahā-bh. I. 5864.)
—जतु-
गेह, अम्, n. = जतु-गृह.
—जतु-पुत्रक, अस्,
m. a man at chess or backgammon &c. (coloured
with lac).
—जतु-मणि, इस्, m. a mole, a natural
mark on the body.
—जतु-मुख, अस्, m. a kind
of rice.
—जतु-रस, अस्, m. lac, the dye.
—जतु-
वेश्मदाह, अस्, m. the conflagration of the house
of lac.
—जतु-वेश्मन्, अ, n. = जतु-गृह, q. v.
—जतू-कर्ण, अस्, m., N. of a man
(a various
reading for जातूकर्ण।)
—जत्व्-अश्मक, अम्, n. red
arsenic
[cf. शिला-जतु।]
Macdonell
EnglishChandas
Sanskritसम-वृत्तम्, 20, 5
मात्राः - 6
द द दा द द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindiजतु
- जायते वृक्षादिभ्यः जन् + उ त आदेशः
लाख
Shabdartha Kaustubha
Kannadaजतु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರಗು
जतु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪುಬಣ್ಣ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "उः" तकारादेशश्च (उ० १-१८)
Wordnet
Sanskrit हिङ्गु, सहस्त्रवेधि, जतुकम्, वाल्हिकम्, वाल्हीकम्, रामठम्, जन्तुघ्नम्, वाल्ही, गृहिणी, मधुरा, सूपधूपनम्, जतु, केशरम्, उग्रगन्धम्, भूतारिः, जन्तुनाशनम्, सूपाङ्गम्, उग्रवीर्यम्, अगूढगन्धम्, भेदनम्
शतपुष्पाविशेषः।
"हिङ्गुनाम्ना एव द्रव्यम् उपलभ्यते यस्य उपयोगः व्यञ्जनरूपेण औषधरूपेण वा क्रियते।"
हिङ्गुः, हिङ्गुकः, सहस्रवेधी, सहस्रवीर्या, शूलहृत्, शूलहृद्, शूलनाशिनी, शूलद्विट्, शालसारः, वाहिकः, रामठः, रामठम्, रमठध्वनिः, रमठम्, रक्षोघ्नः, भेदनम्, भूतारिः, भूतनाशनः, बिल्लम्, विल्लम्, बाह्लिकम्, बल्हिकम्, पिण्याकः, पिण्याकम्, पिन्यासः, दीप्तम्, उग्रगन्धम्, उग्रवीर्यम्, अत्युग्रम्, अगूढगन्धम्, जतुकम्, जन्तुघ्नम्, बाल्ही, सूपधूपनम्, जतु, जन्तुनाशनम्, सूपाङ्गम्, गृहिणी, मधुरा, केशरम्
उपस्करविशेषः- बाल्हिक-पारस्य-खोरासान-मूलतानादि-देशे जायमानात् क्षुपात् निर्यासितम् उग्रगन्धी द्रव्यम्।
"हिङ्गुः उपस्कररूपेण व्यञ्जनेषु तथा च ओषधिरुपेण भेषजेषु उपयुज्यते। "
लाक्षा, राक्षा, जतु, यावः, अलक्तः, द्रुमामयः, रङ्गमाता, खदिरिका, रक्ता, पलङ्कषा, क्रिमिहा, द्रुमव्याधिः, अलक्तकः, पलाशी, मुद्रिणी, दीप्तिः, जन्तुका, गन्धमादिनी, नीला, द्रवरसा, पित्तारिः
रक्तवर्णीयः पदार्थः यः विशिष्टे वृक्षे रक्तवर्णीयाभिः कृमिभिः निर्मीयते।
"दुर्योधनेन पाण्डवान् हन्तुं लाक्षायाः गृहं निर्मितम्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanskag
१) अश्लेषा २) जतु
rgya skyegs
१) जतु २) लाक्षा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritलाक्षा द्रुमामयो राक्षा रङ्गमाता पलंकषा ॥ ६८५ ॥
जतु क्षतघ्ना कृमिजा यावालक्तौ तु तद्रसः ।
लाक्षा (स्त्री), द्रुमामय (पुं), राक्षा (स्त्री), रङ्गमाता (स्त्री), पलङ्कषा (स्त्री), जतु (क्ली), क्षतघ्ना (स्त्री), कृमिजा (स्त्री), याव (पुं), अलक्त (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritजतु
जतु, यावक, लाक्षा, अलक्तक
जतुयावकलाक्षाऽलक्तकाः समाः सिक्थकं मधूच्छिष्टम् ।
verse 2.1.1.555
page 0063
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritजतु, (जायते वृक्षादिभ्य इति । जन + “फलि-पाटिनमिमनिजनामिति ।” उणां १ । १९ ।इति उः तोऽन्तादेशश्च ।) वृक्षनिर्य्यासविशेषः ।जौ इति ला इति च भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।राक्षा २ लाक्षा ३ यावः ४ अलक्तः ५ द्रुमा-मयः ६ । इत्यमरः । ६ । २ । १२५ ॥
रक्षा ७ । इतिरभसः ॥
कीटजा ८ क्रिमिजा ९ जतुका १०जन्तुका ११ गवाषिका १२ । इति रत्नमाला ॥
जतुकम् १३ यावकः १४ अलक्तकः १५ रक्तः १६ ।इति शब्दरत्नावली ॥
पलङ्कषा १७ कृमिः १८वरवर्णिनी १९ । इति जटाधरः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १४७ । १३ ।“जिघ्रन् सोऽस्य वसागन्धं सर्पिर्जतुविमिश्रितम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritजतु जन--ड तोऽन्तादेशः । १ अलक्ते, २ लाक्षायाञ्च ।स्वार्थे क । तत्रार्थे मेदि० । “शणं तैलं घृतञ्चैव जतु-दारूनि चैव हि” भा० आ० १४४ अ० । “अप्राज्ञमधिकंपापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत्” भा० शा० ३०० अ० । ३ चर्म्म-चटिकायां स्त्री “सन्धिभ्यो जतूः” यजु० २४ । २५ ।“जतूः पत्राख्याः पक्षिणीः” मेदि० । तस्य विकारः“त्रपुजतुनोः सुक् च” पा० अण् सुक् च । जातुष तद्वि-कारे (कड चुडि) प्रभृतौ आभरणे ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.