| YouTube Channel

जठर (jaThara)

 
शब्दसागरः
English
जठर
mfn.
 (-रः-रा-रं)
1. Hard, firm.
2. Bound, tied.
mn. (-रः-रं) The bel-
ly.
E.
 जम् to eat, अर् Unadi affix, and ठच् substituted for the radi-
cal final.
Capeller Eng
English
1 जठ॑र
n.
 belly, stomach, womb
cavity, hole.
2 जठर
a.
 = जरठ.
Yates
English
जठर (रः-रं) 1.
m.
n.
 The belly.
a.
Hard, firm
bound, tied.
Spoken Sanskrit
English
जठर - jaThara -
m.
n.
 - stomach
जठर - jaThara -
adj.
 - very hard and very old
जठर - jaThara -
adj.
 - firm
जठर - jaThara -
adj.
 - hard
जठर - jaThara -
adj.
 - old
जठर - jaThara -
n.
 - abdomen
जठर - jaThara -
n.
 - cavity
जठर - jaThara -
n.
 - belly
जठर - jaThara -
n.
 - certain morbid affections of the bowels
जठर - jaThara -
n.
 - interior of anything
जठर - jaThara -
n.
 - womb
जठर - jaThara -
n.
 - bowels
जठर - jaThara -
m.
n.
 - stomach
उदर - udara -
n.
 - stomach
तदा तदा उदरवेदना पीडयति किल? - tadAtadAudaravedanApIDayatikila? -
sent.
 - Yougetstomach-achenowandthen, don'tyou?
वक्षणा - vakSaNA -
f.
 - stomach
आमाश्रय - AmAzraya -
m.
 - stomach
उण्डुक - uNDuka -
m.
 - stomach
हृद्वण्टक - hRdvaNTaka -
m.
 - stomach
आशय - Azaya -
m.
 - stomach
अन्तर्जठर - antarjaThara -
n.
 - stomach
पक्वाधान - pakvAdhAna -
n.
 - stomach
हृद् - hRd -
n.
 - stomach
अग्निदीपन - agnidIpana -
adj.
 - stomachic
अग्निवर्धक - agnivardhaka -
adj.
 - stomachic
अग्निवर्धन - agnivardhana -
adj.
 - stomachic
अनलदीपन - analadIpana -
adj.
 - stomachic
रोचन - rocana -
adj.
 - stomachic
रोचिष्णु - rociSNu -
adj.
 - stomachic
रुचिर - rucira -
adj.
 - stomachic
रुचिष्य - ruciSya -
adj.
 - stomachic
वह्निकर - vahnikara -
adj.
 - stomachic
जठर jaThara
m.
n.
 stomach
उदर udara
n.
 stomach
तदा तदा उदरवेदना पीडयति किल? tadA tadA udaravedanA pIDayati kila?
sent.
 You get stomach-ache now and then, don't you?
वक्षणा vakSaNA
f.
 stomach
आमाश्रय AmAzraya
m.
 stomach
उण्डुक uNDuka
m.
 stomach
हृद्वण्टक hRdvaNTaka
m.
 stomach
आशय Azaya
m.
 stomach
अन्तर्जठर antarjaThara
n.
 stomach
पक्वाधान pakvAdhAna
n.
 stomach
हृद् hRd
n.
 stomach
अग्निदीपन agnidIpana
adj.
 stomachic
अग्निवर्धक agnivardhaka
adj.
 stomachic
अग्निवर्धन agnivardhana
adj.
 stomachic
अनलदीपन analadIpana
adj.
 stomachic
रोचन rocana
adj.
 stomachic
रोचिष्णु rociSNu
adj.
 stomachic
रुचिर rucira
adj.
 stomachic
रुचिष्य ruciSya
adj.
 stomachic
वह्निकर vahnikara
adj.
 stomachic
Wilson
English
जठर
mfn.
 (-रः-रा-रं)
1 Hard, firm.
2 Bound, tied.
mn. (-रः-रं) The belly.
E.
 जम to eat, अर Uṇādi affix, and ठच् substituted for the
radical final.
Apte
English
जठर [jaṭhara],
a.
 [जायते जन्तुर्गर्भो वास्मिन् जन्-अर ठान्त देशः Tv.]
Hard, stiff, firm.
Old.
Bound, tied.
रः, रम् The stomach, belly, abdomen
जठरं को न बिभर्ति केवलम्
Pt.*
 1.22.
The womb.
A hole, cavity.
The interior af anything.
The bosom.
Morbid affection of the bowels.
Comp.
 -अग्निः the digestive fire of the stomach, the gastric fluid
पञ्चाग्नेस्तस्य चान्यौ द्वावधिकं ज्वलतः क्षुधा । जठराग्नी सभार्यस्य दरिद्रस्य प्रजाधनैः
Ks.*
 73.58. -आमयः dropsy. -ज्वलनम् 'stomach heat', hunger
जठरज्वलन- ज्वलता ... करिणामरिणा
Bv.*
 1.5. -ज्वाला, -व्यथा belly-ache, colic. -यन्त्रणा, -यातना pain endured by the child in the womb.
Apte 1890
English
जठर a. [जायते जंतुर्गर्भो वास्मिन् जन्-अर ठांत देशः Tv.] 1 Hard, stiff, firm.
2 Old.
3 Bound, tied.
रः,
रं 1 The stomach, belly, abdomen
जठरं को न बिभर्ति केवलं Pt. 1. 22.
2 The womb.
3 A hole, cavity.
4 The interior of anything.
5 The bosom.
6 Morbid affection of the bowels.
Comp.
अग्निः the digestive fire of the stomach, the gastric fluid.
आमयः dropsy.
ज्वाला,
व्यथा bellyache, colic.
यंत्रणा,
यातना pain endured by the child in the womb.
Monier Williams Cologne
English
1. जठर mf(आ)n. (v.l. for बठ्°, q.v.) hard, firm,
Śāntiś.
 iv, 13 &
Sāh.
 (v.l. जरठ)
for जरठ, old,
Bhartṛ.
 iii, 92
=
 बद्ध,
L.
for जवन,
R.
 ii, 98, 24
अति-, ‘very hard’ and ‘very old’,
Śiś.
 iv, 29
जठर
m.
N.
 of a man,
Pravar.
 iv (Mādh.)
of a mountain,
BhP.
 v, 16, 28
pl.
N.
 of a people (in the south-east of Madhya-deśa,
VarBṛS.
 xiv, 8),
MBh.
 vi, 350.
2. जठ॑र
n.
 [m. ] the stomach, belly, abdomen, bowels, womb, interior of anything, cavity,
RV.
AV.
&c.
certain morbid affections of the bowels,
Car.
 vi, 1
Suśr.
 i, vi
जठर, [cf. γαστήρ ?
Goth.
 kilthei or qvithrs].
ज॑ठर a (= 2. ज्°,
Sāy.
 ),
RV.
 i, 112, 17.
Monier Williams 1872
English
जठर जठर, अस्, आ, अम् (said to be fr. rt.
जन्), hard, firm
old
bound, tied (?)
yellowish (?)
(आस्), m. pl., N. of a people in the south-east of
Madhya-deśa
(अस्), m., N. of a mountain
(अस्,
अम्), m. n. the stomach, belly, abdomen, viscera,
bowels
the womb
a hole, cavity
the interior of
anything
the bosom
certain morbid affections of
the bowels
Ved. course (?)
[cf. Goth. qvithrs,
Them. qvithra
Lat. venter ?].
—जठर-गद,
अस्, m. a morbid affection of the abdomen or bowels,
dropsy (?).
—जठर-ज्वाला, f. belly-ache, colic, en-
teritis.
—जठर-नुद्, त्, m. the plant Cathartocar-
pus Fistula
[cf. आरग्बध।]
—जठर-यन्त्रणा
or जठर-यातना, f. pain endured by the child in
the womb before birth.
—जठर-रोग, अस्, m. =
जठर-गद above.
—जठर-व्यथा, f. stomach-
ache, colic.
—जठर-स्थ, अस्, आ, अम्, or जठर-
स्थायिन्, ई, इनी, इ, or जठर-स्थित, अस्, आ, अम्,
being in the belly, being in the womb.
—जठराग्नि
(°र-अग्°), इस्, m. the digestive fire of the stomach, the
gastric juice [cf. अग्नि and जाठर]
a N. of Agastya
in a former birth
[cf. दह्राग्नि।]
—जठरामय
(°र-आम्°), अस्, m. dropsy, water in the abdomen.
Macdonell
English
जठर jaṭh-ara, 〈1.〉
a.
 hard
old (incorrect 🞄for jaraṭha)
〈2.〉 (-ára),
n.
 belly
womb
🞄cavity, interior, front of the body (opp. back): 🞄in. with oneʼs front
-agni,
m.
 fire of the 🞄belly, i. e. of digestion.
Benfey
English
जठर जठर,
I.
adj.
 ,
f.
 रा।
1. Hard,
Śāntiś. 4, 13.
2. Old, Śiś. 4, 29(?).
II.
m.
1. The belly, Pañc. i. d. 27.
2. The womb, Bhāg. P. 3, 33, 4.
3.
The interior, Rām. 3, 41, 26. -- Cf. pro-
bably Lat. venter, γαστήρ
Goth. qvithra
and in-kiltho.
Hindi
Hindi
आंत
Apte Hindi
Hindi
जठर
वि* - जायते जन्तुर्गर्भो वास्मिन् जन् + अर ठान्तदेशः- @ तारा*
"कठोर, सख्त, दृढ़, "
जठरः
पुं*
 - -
पेट
जठरम्
नपुं*
 - -
पेट
जठरम्
नपुं*
 - -
गर्भाशय
जठरम्
नपुं*
 - -
किसी वस्तु का भीतरी भाग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जठर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಕ್ಷಿ /ಹೊಟ್ಟೆ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "अरः" ठादेशश्च (उ० ५-३८)
व्युत्पत्तिः - > जायतेऽत्र जन्तुर्गर्भो वा
प्रयोगाः - > "जठरं को न बिभर्ति केवलम्"
उल्लेखाः - > पञ्च०
जठर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃದ್ಧ /ಮುದುಕ
जठर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ದೇಶ
प्रयोगाः - > "जठराः कुकुराश्चैव सुदशार्णाश्च भारत"
उल्लेखाः - > भा० भीष्म० ९-४२
जठर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಕಶವಾದ /ಕಠಿನವಾದ
प्रयोगाः - > "आस्तेऽस्या जठरे वीर्यमविषह्यं सुरद्विषः"
उल्लेखाः - > भाग० ७-७-९
विस्तारः - > "जठरः कुक्षिवृद्धयोः । कठिने च" - हेम० ।
L R Vaidya
English
jaWara {% (I) a. (f. रा) %} Hard, stiff.
jaWara {% (II) m. %} 1. The stomach, abdomen, Bh.V.i.50
2. the womb
3. the interior of anything.
Bopp
Latin
जठर m. venter. H. 2. 3. (Goth. qvithrs, Th. qvithra in
comp. lausqvithrs inanem ventrem habens, quithus ute-
rus
fortasse lat. venter e guenter, insertâ nasali.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Jaṭhara, n. of a local ruler (pradeśarājan), previous incarnation of Devadatta: Mv 〔i.128.14〕.
Lanman
English
jaṭhára, n. belly
womb. [akin are
Goth. kilϸei, ‘womb, ’ AS. cild, Eng.
child.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तुन्दं तुन्दिर्गर्भकुक्षी पिचण्डो जठरोदरे ।
-wordlist-
तुन्द (क्ली), तुन्दि (स्त्री), गर्भ (पुं), कुक्षि (पुं), पिचण्ड (पुं), जठर (क्ली), उदर (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पिचण्ड
पिचण्ड, जठर, उदर, तुन्द, कुक्षि, गर्भ
ऊरुः सक्थि पिचण्डं जठरोदरतुन्दकुक्षिगर्भाः स्युः ॥ ५१५ ॥
verse 2.1.1.515
page 0059
जठर
जठर, कठिन, परिणत
जठरः कठिनेऽप्युक्तः प्राज्ञैः परिणतेऽपि च ॥ ८२५ ॥
verse 5.1.1.825
page 0095
नाममाला
Sanskrit
कुक्षि, जठर, उदर
नासा घ्राणम् उरो वक्षः कुक्षिः स्याज्जठरोदरम् ।
verse 0.1.1.102
page 0051
पुराण, जठर, जीर्ण, प्राक्तन, सुचिरन्तन
पुराणं जठरं जीर्णं प्राक्तनं सुचिरन्तनम् ॥ १५६ ॥
verse 0.1.1.156
page 0076
Mahabharata
English
Jaṭhara, pl. (ºāḥ, a people). § 574 (Jambūkh.): VI, 9, 350 (in Bhāratavarsha).
पुराणम्
English
जठर १ / JAṬHARA I. A very erudite brahmin scholar in Vedic lore. jaṭhara was a prominent figure at the serpent yajña held by janamejaya. (Ādi Parva, Chapter 53, Verse 8).
जठर २ / JAṬHARA II. A mountain within the ranges of mahāmeru. On the eastern side of mahāmeru there exist two mountains called jaṭhara and devakūṭa, 18, 000 yojanas in extent and 2000 yojanas high. On the western side of Meru are the mountains called pavamāna and pāriyātra, on the southern side kailāsa and karavīra, and on the northern side triśṛṅga and makaragiri. (devī bhāgavata, 8th skandha).
जठर ३ / JAṬHARA III. An urban region in ancient india.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जठरम्
Root: जठर
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ old
⇒ hard
⇒ firm
⇒ very hard and very old
Shloka(s):
2|6|77|1 ► पिचण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं स्तनौ कुचौ। (मनुष्यवर्गः)
3|3|135|2 ► कुक्षिभ्रूणार्भका गर्भा विस्रम्भः प्रणयेऽपि च॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|77|1 ⇢ पिचण्डः (पिचण्ड) (पुं)
➠ 2|6|77|1 ⇢ कुक्षिः (कुक्षि) (पुं) ⇒ womb, tummy, belly, cavity, abdomen, bay [Geog.], cavity of the abdomen
➠ 2|6|77|1 ⇢ जठरः (जठर) (पुं)
➠ 2|6|77|1 ⇢ जठरम् (जठर) (नपुं)
➠ 2|6|77|1 ⇢ उदरम् (उदर) (नपुं) ⇒ womb, belly, cavity, hollow, bowels, abdomen, stomach, slaughter, celi-, coeli-, coelio, thick part of anything, enlargement of the abdomen, interior or inside of anything, any morbid abdominal affection
➠ 2|6|77|1 ⇢ तुन्दम् (तुन्द) (नपुं) ⇒ belly, protuberant belly, having a pronounced belly, having a protuberant belly
➠ 3|3|135|2 ⇢ गर्भः (गर्भ) (पुं) ⇒ fire, womb, calyx, child, union, embryo, foetus, middle, inside, joining, descent, offspring, conception, sleeping-room, inner apartment, woman's courses, foetus or embryo, kernel [computer], brood or offspring, any interior chamber, interior of anything, rough coat of the jaka fruit, adytum or sanctuary of a temple, situation in a drama when the complication of the plot has reached its height, bed of a river when fullest i.e. on the fourteenth day of the dark half of the month bhAdra or in the height of the rains, offspring of the sky i.e. the fogs and vapour drawn upwards by the rays of the sun during eight months and sent down again in the rainy season
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अन्तर्जठरम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जठरं, त्रि, (जटति एकत्रीभवतीति । जट +बाहुलकादरः ठान्तादेशश्च । यद्बा, जनयतेइति । जन + “जनेररष्ठ च ।” उणां ५ । ३८ ।इति अरः ठश्चान्तादेशः ।) बद्धम् । कठिनम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, शान्ति-शतके । ४ । १३ ।“इदानीमस्माकं जठरकमठपृष्ठकठिनामनोवृत्तिस्तत् किं व्यसनिविमुखैव क्षपयसि ॥
”)
जठरः, पुं
क्ली,
 (जायते गर्भो मलं वा अस्मिन्निति ।जन + “जनेररष्ठ च ।” उणां । ५ । ३८ । इतिअरः ठश्चान्तादेशः ।) उदरम् । इति मेदिनी ॥
(यथा, हितोपदेशे । २ । ४४ ।“पृष्ठतः सेवयेदर्कं जठरेण हुताशनम् ।स्वामिनं सर्व्वभावेन परलोकममायया ॥
”देशविशेषे, पुं । स तु कूर्म्मविभागे आग्नेय्यां दिशिवर्त्तते । यथा, बृहत्संहितायाम् । १४ । ८ ।“आग्नेय्यां दिशि कोशलकलिङ्गवङ्गोपवङ्गजठराङ्गाः ॥
”तथाच महाभारते । ६ । ९ । ४२ ।“अत ऊर्द्ध्वं जनपदान् निबोध गदतो मम ।”इत्युपक्रम्य, --“जठराः कुकुराश्चैव सदशार्णाश्च भारत ! ॥
”इत्युक्तवान् ॥
पर्व्वतविशेषः । यथा, भागवते । ५ । १६ । २७ ।“जठरदेवकूटौ मेरुं पूर्व्वेणाष्टादशयोजनसहस्र-मुदगायतौ द्बिसहस्रपृथुतुङ्गौ भवतः ॥
”उदररोगविशेषः ।“राजी जन्म बलीनाशो जठरे जठरेषु तु ।”इति निदानस्थाने द्बादशेऽध्याये वाभटेनोक्तम् ।एतत्सम्प्राप्तिर्यथा, सुश्रुते निदानस्थाने७ अध्याये ।“कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारोनिःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ।त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ता-द्बिवर्द्धमानो जठरं करोति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जठर पुंन० जायते जन्तुर्गर्भो वास्मिन् जन--अर--ठान्तादेशः ।१ कुक्षौ । २ बद्धे, ३ कठिने च
त्रि०
 मेदि० । ४ देशभेदे“अतऊर्द्धं जनपदान्” इत्युपक्रमे “जठराः कुकुराश्चैवसदर्शार्णाश्च भारत!” भा० भी० ९ अ० । “आस्तेऽस्याःजठरे वीर्य्यमविषह्यम् सुरद्विषाम्” भाग० ७ । ७ । ९ ।“वायुवेगसमौ वीरौ जठरौ तुरगोत्तमौ” रासा०अयो० १०७ । १३ । “यः कदाचित् सम्यक् पचति कदा-चिदाध्मानशूलोदावर्तातिसारजठरगौरवान्त्रकूजनप्रवाह-णानि कृत्वा स विषमः” सुश्रु० । जठरयन्त्रणा जठर-व्यथा जठरामयः ।
Capeller
German
जठ॑र
n.
 Bauch, Mutterleib, Höhlung,
Inneres.
Grassman
German
jaṭhára, n. [Cu. 〔126〕], 1〉 Bauch, besonders sofern er mit Speisen gefüllt wird, namentlich oft von Indra, in dessen Bauch die Somasäfte strömen
2〉 Magen, namentlich wird der Donner mit dem Aufstossen aus dem Magen des Indra verglichen
3〉 der Mutterleib
4〉 bildlich vom Somagefäss, als dem Bauche der Flut, in welchen Soma sich niederlässt ({807, 1})
5〉 pl., die Eingeweide, sofern [Page465] sie mit Speise gefüllt werden
6〉 pl., der Mutterleib
7〉 pl., bildlich von der dunkeln Wetterwolke, als den Eingeweiden des Vṛtra, aus denen Indra die eingeschlossenen Ströme herniederschlägt ({54, 10}), von den Flammen, als den Eingeweiden, in die Agni alles Alte (es verzehrend) aufnimmt ({95, 10}).
-am 1〉 {388, 2}
{508, 7}
{510, 7}
{782, 10}
{793, 1}
{930, 2}.
-āt 2〉 {918, 8} (abhiśvásas). — 3〉 yád ásurasya 〰 ájāyata (agnís) {263, 14}.
-e 1〉 {104, 9}
{207, 2}
{213, 2}
{256, 1}
{269, 6}
{274, 5}
{276, 5}
{281, 1}
{778, 15}
{784, 2}
{797, 5}
{798, 22}
{922, 13}
{932, 8}
und wol auch {918, 5}. — 4〉 {807, 1}.
-eṣu 5〉 {701, 23}
{788, 3}
{798, 23}. — 6〉 {236, 11}. — 7〉 {54, 10}
{95, 10}.
jáṭhara, m. oder n., vielleicht Leibesgrösse [vgl. jaṭhára].
-asya {112, 17} yā́bhis (ūtíbhis) páṭharvā 〰 majmánā, agnís ná‿ádīdet.
Burnouf
French
जठर जठर a. lié, attaché
ferme, solide. -- S.
m.
n.
 ventre.
Goth. qwithra, quithus.
जठरनुद्
m.
 (नुद् relâcher) casse.
जठरामय
m.
 (आम) hydropisie.
Stchoupak
French
१ जठर-
a. dur, vieux (pour जरठ- ?)
m.
n.
 d'une montagne.
२ जठर-
nt. ventre, intestins
-एण face à
-ई-कृत-
a. v. caché au sein de.
जठराग्नि-
m.
 feu de la digestion.