| YouTube Channel

जट (jaTa)

 
शब्दसागरः
English
जट r. 1st cl. (जटति) To clot, to be entangled, as hair. भ्वा-प-अक सेट् ।
Wilson
English
जट r. 1st cl. (जटति) To clot, to be entangled, as hair.
Apte
English
जट [jaṭa],
a.
 [जट्-अच्
जन् उणा˚ टन् अन्त्यलोपश्च] Wearing twisted locks of hair. -टा [Uṇ.* 5.3]
The hair matted and twisted together, matted or clotted hair
जटाधरणसंस्कारं द्विजातित्वमवाप्य च
Mb.
 * 12.61.3. अंसव्यापि शकुन्तनीडनिचितं बिभ्रज्जटामण्डलम्
Ś.*
 7.11
जटाश्च बिभृयान्नित्यम्
Ms.*
 6.6
Māl.
 1.2.
A fibrous root
यत्र मुञ्जावटे रामो जटाहरणमादिशत्
Mb.
 * 12.122.3.
A particular manner of reciting Vedic texts
thus the words नभः रुद्रेभ्यः repeated in this manner would stand thus: नमो रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यः
A root in general
ज्ञानविज्ञान- योगेन कर्मणामुद्धरन् जटाः
Bhāg.*
 3.24.17.
A branch.
The शतावरी plant.
Comp.
 -चीरः, टङ्कः, टीरः, धरः, epithets of Śiva.
जटः a mass of twisted hair (in general).
the twisted hair of Śiva
जटाजूटग्रन्थौ यदसि विनिबद्धा पुरभिदा G. L.* 14
पिङ्गोत्तुङ्गजटाजूटगतो यस्याश्नुते नवः
Ks.*
 1.18. -ज्वालः a lamp. -धर
a.
 wearing matted hair.
(रः) a mendicant or ascetic
N.
 of a lexicographer.
N.
 of a people in the south of India, Bṛi.
S.*
 14.13. -पाठः the Jaṭā arrangement of a Vedic text. -भारः mass of braided hair. -मण्डलम् braided hair forming a coil on the top of the head. -मौलिः crest of (formed by) clotted hair
Ku.*
 2.26.
Apte 1890
English
जट a. [जट्-अच्
जन् उणा° टन् अंत्यलोपश्च] Wearing twisted locks of hair.
टा [Uṇ. 5. 30] 1 The hair matted and twisted together, matted or clotted hair
अंसव्यापि शकुंतनीडनिचितं बिभ्रज्जटामंडलं Ś. 7. 11
जटाश्च बिभृयान्नित्यं Ms. 6. 6
Māl. 1. 2.
2 A fibrous root.
3 A particular manner of reciting Vedic texts
thus the words नमः रुद्रेभ्यः repeated in this manner would stand thus:
नमो रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यः.
4 A root in general.
5 A branch.
6 The शतावरी plant.
Comp.
चीरः,
टंकः, टीरः,
धरः epithets of Śiva.
जूटः {1} a mass of twisted hair (in general). {2} the twisted hair of Śiva
जटाजूटग्रंथौ यदसि विनिबद्धा पुरभिदा G. L. 14.
ज्वालः a lamp.
धर a. wearing matted hair. (
रः) a mendicant or ascetic.
मंडलं braided hair forming a coil on the top of the head.
मौलिः crest of (formed by) clotted hair
Ku. 2. 26.
Monier Williams Cologne
English
जट
mfn.
 wearing twisted locks of hair g. अर्श-आदि
जट
m.
 metrically for °टा,
Hariv.
 9551
Monier Williams 1872
English
जट जट, अस्, आ, अम् (fr. rt. जन् ?), wearing
twisted or entangled locks of hair
(आ), f. the hair
matted and twisted together as worn by the god
Śiva and by ascetics and persons in mourning
the
long tresses of hair twisted or braided together, and
coiled in a knot over the head so as to project like
a horn from the forehead, or at other times allowed
to fall carelessly over the back and shoulders
a
fibrous root, a root in general
N. of several plants,
= जटा-मांसी
Mucuna Pruritus, Flacourtia Cata-
phracta
Asparagus Racemosus
also = रुद्र-जटा
[cf. कृष्ण-जटा]
N. of a Pāṭha or arrangement
of the Vedic text so called from a peculiar repetition
and inversion of the words, (it is a still more artificial
arrangement than the Krama-pāṭha, each pair of words
being repeated three times and one repetition being
in inverted order.)
—जटा-कर, अस्, आ, अम्, matting
the hair.
—जटा-चीर or जटाटीर, अस्, m. a N. of
Śiva.
—जटा-जूट, अस्, m. the long tresses of hair
twisted on the top of the head
a quantity of twisted
hair
Śiva's hair.
—जटा-ज्वाल, अस्, m. ‘having a
flame like a tuft, ’ a lamp.
—जटा-टङ्क, अस्, m. an
epithet of Śiva
[cf. कटङ्कट।]
—जटा-धर, अस्,
आ, अम्, wearing twisted or matted hair
(अस्), m.
any mendicant or ascetic wearing the Jaṭā
an epithet
of Śiva
N. of one of the attendants of Skanda
N.
of a Buddha
N. of a lexicographer
(आस्), m. pl.,
N. of a people in the south of India.
—जटा-धारिन्,
ई, इणी, इ, wearing matted or braided hair.
—जटा-
पाठ, अस्, m. the Jaṭā reading or arrangement of
the Vedic text, see above.
—जटा-बन्ध, अस्, m.
the knot or coil of matted hair.
—जटा-मण्डल,
अम्, n. braided or twisted hair forming a coil on
the top of the head.
—जटा-मांसी, f. the plant
Nardostachys Jaṭāmāṃsi.
—जटा-मालिन्, ई, m., N. of
a form of Śiva, ‘garlanded with matted hair.’
—जटा-
वत्, आन्, अती, अत्, wearing the Jaṭā, wearing knotted or
clotted hair
(ती), f. = जटा-मांसी.
—जटा-वल्ली, f.,
N. of two plants, = रुद्र-जटा and गन्ध-मांसी।
—जटासुर (°टा-अस्°), अस्, m., N. of a Rakṣas
killed by Bhīma-sena
(आस्), m. pl., N. of a people
living in the north-east of Madhya-deśa.
—जटे-
श्वर-तीर्थ (°टा-ईश्°), अम्, n., N. of a Tīrtha.
Benfey
English
जट जट,
I.
m.
 =
f.
 (see
II.), Hariv.
9551.
II.
f.
 टा,
1. The hair matted, as
worn by the god Śiva and by ascetics
the long hair occasionally clotted to-
gether and brought over the head, so as
to project like a horn from the forehead,
or allowed to fall carelessly over the
back and shoulders, Man. 6, 6.
2. A
braid, MBh. 3, 16137.
--
Comp.
 त्रि-जट,
I.
adj.
 wearing three braids, MBh. 3,
16137.
II.
m.
 1. a name of Śiva, 12,
10357. 2. a proper name, Rām. 2, 32,
28.
III.
f.
 टा, a proper name, Rām. 3,
41, 34.
शिखा-,
adj.
 one who wears a
lock of hair in a knot on the top of the
head, Man. 2, 219.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 जट्
मूलधातुः:
 जट
धात्वर्थः:
 सङ्घाते
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 जटति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
जटँ जट
मानकरूपान्तरम् - झटँ
झट संघाते
- जटति । जटः । जटा । झटति झाटः । कर्मणि घञ् ।।303, 304 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जट, संहतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-सेट् ।) जटति केशः परस्परं लग्नःस्यादित्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जट संहतौ
भ्वा०
पर०
 अक० सेट् । जटति अजाटीत्-अजटीत् । जजाट जटतुः जटा ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
जटँ जट
मानकरूपान्तरम् - झटँ
झट संघाते
- जटति जटा झति, उज्झटति झटोऽचि (द्र0 31134) घञि (द्रि0 3318) झाटः षण्डः 297, 298
धातुवृत्तिः
Sanskrit
जटँ जट
मानकरूपान्तरम् - झटँ
झट (अर्थः) सङ्घाते
( जटति जजाट जेटतुः जटिता जटा ) अजादित्वाट्टाप् निन्दिता जटा अस्य जटालो जटिलः जटाघटाकलाः क्षेपइति सिध्मादौ पिच्छादौ च पाठाल्लजिलचौ जटीतिभाष्यकारप्रयोगाद् अनदन्तत्वेपीनिः ( झटति जझाट जझटतुः झटितेत्यादि 303
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जट सङ्घाते”@} 2 जाटकः-टिका, जाटकः-टिका, जिजटिषकः-षिका, जाजटकः-टिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककठतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 जटः- 5 6 जटा।
7 जटी।
8 जटिलः- 9 जटालः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५८१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३०५। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१४८)
04
=>
 [[२। पचाद्यचि (३-१-१३४) स्त्रियां टाप्। जटा = केशपाशस्य संहननविशेषः।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०५५०+ २८]
06
=>
 [[आ। ‘अशेटनीयैः सुधियामसेटकैर्युतान् जटाझटधरैश्च कैश्चन।।’ धा। का। १। ४०।]]
07
=>
 [[१। जटा अस्यास्तीति जटी। अनदन्तत्वेऽवि भाष्यकारप्रयोगादिनिः--इति माधवधातुवृत्तौ।]]
08
=>
 [[२। पिच्छादिषु (५-२-१००) ‘जटाकलाघटाः क्षेपे’ (गणसूत्रम्। ५-२-१००) इति वचनात् क्षेपे गम्यमाने मत्वर्थीये इलच् प्रत्यये जटिलः।]]
09
=>
 [[३। मत्वर्थीये ‘सिध्मादिभ्यश्च’ (५-२-९७) इत्यत्र ‘जटाघटाकटाकालाः क्षेपे’ (गण- सूत्रम् ५-२-९७) इति वचनात् क्षेपे गम्यमाने लप्रत्यये जटालः।]]