| YouTube Channel

ज (ja)

 
शब्दसागरः
English
ज The third letter of the second class of consonants, corresponding
to the letter J in jet.
ज
mfn.
 (जः-जा-जं)
1. Speedy, swift.
2. Eaten.
3. Victorious, triumph-
ant, conquering or a conqueror. (जः)
1. A name of Siva.
2. A
name of VISHNU.
3. Birth, production.
4. A parent, a progenitor.
5. Poison.
6. Enjoyment.
7. Light, Iustre.
8. Speed.
9. An imp-
a goblin.
E.
 जन् to bear or to born, जि to conquer, or other roots,
and ड
aff.
Capeller Eng
English
ज
a.
 born, produced, caused by, in, or from
made of, living
at, belonging to, connected with (—°).
f.
 जा॑ race
—° daughter.
Yates
English
ज The eight consonant, pronoun-
ced like
j in James.
ज (जः) 1.
m.
 Shiva
Vishnu
birth
a parent
enjoyment
poison
light
speed
an imp, goblin.
a. Speedy
eaten
conquering.
Wilson
English
ज The third letter of the second class of consonants, corresponding to
the letter J in jet.
ज
mfn.
 (जः जा जं)
1 Speedy, swift.
2 Eaten.
3 Victorious, triumphant, conquering or a conqueror.
m.
 (-जः)
1 A name of ŚIVA.
2 A name of VIṢṆU.
3 Birth, production.
4 A parent, a progenitor.
5 Poison.
6 Enjoyment.
7 Light, lustre.
8 Speed.
9 An imp, a goblin.
E.
 जन to bear or be born, जि to conquer, or other roots, and ड
aff.
Apte
English
ज [j],
a.
 [जि-जन्-जु-वा ड] (At the end of
comp.
 )
Born from or in, produced or caused by, descended from, growing in, living or being at or in
&c.
अत्रिनेत्रज, कुलज, जलज, क्षत्रियज, अण्डज, उद्भिज
&c.
Prepared from, made of.
Belonging to, connected with, peculiar to.
Swift.
Victorious, conquering.
जः A father.
Production, birth.
Poison.
An imp or goblin.
A conqueror.
Lustre.
N.
 of Viṣṇu.
N.
 of Śiva.
Enjoyment.
Speed, swiftness.
(In prosody) One of the eight syllabic feet (गण)
जो जारः जा योनिः and जं च जातं रजतमेव च । Enm. The Nm. of राघव says: जो जये विजये मेरौ शब्दे जेतरि मत्सरे । and जं कटी- भूषणे पत्न्यां तेजस्यम्बुनि जन्मनि ।
ज [j] जञ् [jañ] जः [jḥ], (जञ्) जः A warrior, soldier
जजौजोजाजिजिज्जाजी
Śi.*
 19.3.
जम् [jam], wife
L.
 D. B.
जम् [jam], 1
P.
 (जमति) To eat.
Apte 1890
English
ज a. [जि-जन्-जु-वा ड] 1 (At the end of comp.) Born from or in, produced or caused by, descended from, growing in, living or being at or in &c.
अत्रिनेत्रज, कुलज, जलज, क्षत्रियज, अंडज, उद्भिज &c.
2 Prepared from, made of.
3 Belonging to, connected with, peculiar to.
4 Swift.
5 Victorious, conquering.
जः 1 A father.
2 Production, birth.
3 Poison.
4 An imp or goblin.
5 A conqueror.
6 Lustre.
7 N. of Viṣṇu.
8 N. of Śiva.
9 Enjoyment.
10 Speed, swiftness.
11 (In prosody) One of the eight syllabic feet (गण).
Monier Williams Cologne
English
1. ज the 3rd palatal letter (having the sound of j in jump).
2. ज mf(आ)n. (√ जन्) ifc. born or descended from, produced or caused by, born or produced in or at or upon, growing in, living at,
Mn.
MBh.
&c.
(after an adv. or adverbial word) born or produced (e.g. अग्र-, अवर-
एक-, द्वि-, नि-, पूर्व-, प्रथम-, सह- and साकं-ज॑),
Mn.
 x, 25
prepared from, made of or with, v, 25
Suśr.
Hcat.
‘belonging to, connected with, peculiar to’, see अनूप, अन्न, शह्र-, सार्थ-.
ज
m.
 a son of (in comp. ),
Mn.
&c.
a father,
L.
birth,
L.
3. ज
mfn.
 speedy, swift,
L.
victorious,
L.
eaten,
W.
ज
m.
 speed,
L.
enjoyment,
L.
light, lustre,
L.
poison,
L.
a Piśāca,
L.
Viṣṇu,
L.
Śiva,
L.
a husband's brother's wife,
L.
Monier Williams 1872
English
ज 1. ज, the third letter of the second or
palatal class of consonants, having the sound of ज् in
जुम्प्.
—ज-कार, अस्, m. the letter or sound ज।
ज 2. ज, अस्, आ, अम् (fr. rt. जन्, and used
at the end of comp.), born from, descended from, a
son or daughter of, produced or caused by, born in,
produced in or at or upon, growing in, living at,
being at [cf. अत्रि-दृग्-ज, धृतराष्ट्र-ज, आत्म-
ज, अण्ड-ज, कुल-ज, वन-ज, सरसि-ज, अग्र-ज,
अवर-ज, एक-ज, &c.]
prepared from, made of or
with
belonging to, connected with, peculiar to [cf.
अन्न-ज and शक्र-ज]
(अस्), m. a father, pro-
genitor
birth, production
[cf. जा।]
ज 3. ज, अस्, आ, अम् (connected with the
preceding by some lexicographers, but the meanings
appear to be artificial), speedy, swift
victorious,
triumphant, conquering
eaten
(अस्), m. speed
enjoyment
light, lustre
poison
a Piśāca
a N.
of Viṣṇu
also of Śiva
(आ), f. a husband's brother's
wife.
Macdonell
English
ज ja (—°),
a.
 born or begotten by, born in, 🞄sprung from
produced from, by, in, or on
🞄caused or occasioned by
prepared from, made 🞄of
m.
 son
ā,
f.
 daughter.
Benfey
English
ऽज -ज (vb. जन्), latter part of
comp. words,
m.
 ,
f.
 जा, and
n.
1. Born,
son, daughter, e. g. गूढ- (vb. गुह्),
Born secretly.
m.
 A son of concealed
birth, Yājñ. 2, 129. धृतराष्ट्र-जा,
f.
A daughter of Dhṛtarāṣṭra, MBh. 14,
2285. आत्मज, i. e.
आत्मन्-, A son, Hit.
41, 21.
जघन्य-,
adj.
 Youngest, MBh.
1, 804.
देह-,
m.
 A son, Bhāg. P. 3, 20,
3.
पूर्व-,
m.
 pl. Ancestors, Daśak. in
Chr. 185, 7.
2. Produced, Man. 1, 87
Bhāṣāp. 62.
3. Caused, Nal. 4, 13. --
Cf. also
धर्म-,
I.
adj.
 Begotten from
a sense of duty, Man. 9, 107.
II.
m.
Son of Dharma, a name of Arjuna,
Bhāg. P. 3, 3, 16.
Hindi
Hindi
जन्म
Apte Hindi
Hindi
ज
वि* - जि / जन् / जु + ड
"से या में उत्पन्न, पैदा हुआ, वंशज, अवतीर्ण, उद्भूत"
जः
पुं*
 - -
पिता
जः
पुं*
 - -
"उत्पत्ति, जन्म"
जः
पुं*
 - -
विष
जः
पुं*
 - -
"भूतना, प्रेर या पिशाच"
जः
पुं*
 - -
विजेता
जः
पुं*
 - -
"कान्ति, प्रभा"
जः
पुं*
 - -
विष्णु
जम्
भ्वा* पर* - -
खाना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ज
कन्नडार्थः - > ಜಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಚವರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ತಾಲು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಒಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "इचुयशानां तालु" - सि० कौ० ।
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
निष्पत्तिः - > जि (जये) - "डः" (३-२-१०१)
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಟ್ಟು /ಜನನ
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂದೆ /ತಾತ
विस्तारः - > "जो ना मृत्य्ञ्जये जन्यां तातमात्रे जनार्दने" - मेदि० ।
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಪ
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಜಯ
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇರು
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ /ಧ್ವನಿ
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ಸರ
ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಡುವವನು /ಸಂಗೀತಗಾರ
विस्तारः - > "जकारो गायने प्रोक्तो जयने जः प्रकीर्तितः" - हारा० ।
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಟಿಪ್ರದೇಶ
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಷಣ /ಒಡವೆ
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತ್ನಿ /ಹೆಂಡತಿ
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೇಜಸ್ಸು /ಕಾಂತಿ
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
विस्तारः - > "जो जये विजये मेरौ शब्दे जेतरि मत्सरे । जं कटौ भूषणे पत्न्यां तेजस्यम्बुनि जन्मनि" - नानार्थर० ।
ज
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುವರ್ಣವುಳ್ಳ ಜಗಣ
प्रयोगाः - > "ग्मध्याद्यौ ज्भौ त्रोलोनोऽष्टौ भवन्त्यत्र गणास्त्रिकाः"
उल्लेखाः - > वृ० र०
ज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೇಗವಾದ
ज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಯಶಾಲಿಯಾದ
ज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > (ಸಮಾಸಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ) ಹುಟ್ಟಿದ /ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ
विस्तारः - > प्रावृषिजः, शरदिजः, कालेजः, दिविजः इत्यादि ।
L R Vaidya
English
ja {% (I) a. (f. जा) (at the end of compounds) %} Born from or in, produced or caused by, growing in &c. R.i.31, M.i.43, 44, 45, 46.
ja {% (II) m. %} 1. A father
2. production, birth
3. poison
4. an imp
5. a conqueror.
Bopp
Latin
ज (r. जन् s. अ, v. gr. 645. s. अ) natus, ortus, progermina-
tus, in fine compp. H. 1. 42.
Lanman
English
já, vbl. born
born from
occasioned or
produced by
only in cpds. [√jan, 333:
cf. jā, the older form, 354.]
Kridanta Forms
Sanskrit
जम् (ज꣡मुँ꣡ अदने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = जमनम्
अनीयर् = जमनीयः - जमनीया
ण्वुल् = जमकः - जमिका
तुमुँन् = जमितुम्
तव्य = जमितव्यः - जमितव्या
तृच् = जमिता - जमित्री
क्त्वा = जमित्वा / जान्त्वा
ल्यप् = प्रजम्य
क्तवतुँ = जान्तवान् - जान्तवती
क्त = जान्तः - जान्ता
शतृँ = जमन् - जमन्ती
Abhyankara Grammar
English
ज the consonant ज् with अ added to it for facility of pronunciation
cf. T. Pr. I..21. See ज्.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ज, जेतृ, जनन, विगत
जश्च जेतरि जनने विगते जिस्तु जेतरि ।
verse 1.1.1.18
page 0120
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ज, जकारः । स व्यञ्जनाष्टमवर्णः । चवर्गतृतीय-वर्णश्च । अस्योच्चारणस्थानं तालु । इति व्याक-रणम् ॥
(यदुक्तं सिद्धान्तकौमुद्याम् । “इचुयशानां तालु ।” तथाच शिक्षायाम् ।“कण्ठ्यावहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठजावुपू ॥
”)अस्योत्पत्तिर्यथा, प्रपञ्चसारे ।“विसर्गस्तालुगः सोष्मा शं चवर्गञ्च यन्तथा ॥
”(वङ्गाक्षरेण) अस्य लेखनप्रकारो यथा, वर्णो-द्धारतन्त्रे ।“ऊर्द्ध्वाधःकुञ्चिता रेखा तासु ब्रह्मेशसंविभुः ।वाग्देवी कमला नित्या द्बिधा मात्रा प्रकी-र्त्तिता ॥
”अस्य स्वरूपं यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“जकारं परमेशानि ! या स्वयं मध्यकुण्डली ।शरच्चन्द्रप्रतीकाशं सदा त्रिगुणसंयुतम् ॥
पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा ।त्रिशक्तिसहितं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं प्रिये ! ॥
”तस्य ध्यानं यथा, वर्णोद्धारतन्त्रे ।“ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने ! ।नानालङ्कारसंयुक्तैर्भुजैर्द्वादशभिर्युताम् ॥
रक्तचन्दनदिग्धाङ्गीं विचित्राम्बरधारिणीम् ।त्रिलोचनां जगद्धात्रीं वरदां भक्तवत्सलाम् ॥
एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”तस्य पर्य्याया यथा, --“जः शवो वानरः शूली भोगदा विजया स्थिराललदेवो जयो जेता धातकी सुमुखी विभुः ॥
लम्बोदरी स्मृतिः शाखा सुप्रभा कर्त्तृकाधरा ।दीर्घबाहू रुचिर्हंसो नन्दी तेजाः सुराधिपः ॥
जवनो वेगितो वामो मानवाक्षः सदात्मकः ।हृन्मारुतेश्वरो वेगी चामोदो मदविह्वलः ॥
”इति नानातन्त्रम् ॥
(धातुपाठेऽनुबन्धविशेषः । यथा, कविकल्पद्रुमे ।“जो ज्वलाद्यो ञिरद्यक्तष्टुः साथुर्डुस्त्रिमक्-युतः ॥
”छन्दःशास्त्रोक्तमध्यगुरुर्गणविशेषः । (। ऽ ।)यदुक्तं छन्दोमञ्जर्य्याम् ।“जो गुरुमध्यगतो रलमध्यः ॥
” इति ॥
)
जः,
पुं,
 (जयति जायते वा । जि जन् वा +“अन्येष्वपि दृश्यते ।” ३ । २ । १०१ । इतिडः ।) मृत्युञ्जयः । जनिः । तातमात्रम् ।जनार्द्दनः । इति मेदिनी । जे, १ ॥
विषम् ।भुक्तिः । तेजः । पिशाचः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
वेगः । इत्येकाक्षरकोषः ॥
जः, त्रि, (जयति विपक्षमिति । जि + डः ।)जेता । वेगितः । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ज जकारो व्यञ्जनवर्णभेदः स्पर्शसंज्ञस्तस्योच्चारणस्थानंतालु, आभ्यन्तरप्रयत्नः जिह्वामव्यभागेन तालुस्पर्शःवाह्यप्रयत्नाश्च घोषसंवारनादाः अल्पप्राणश्च । मातृ-कान्यासेऽस्य वाममणिबन्धे न्यासः । तन्त्रोक्ता अस्यवाचकशब्दा यथा “जश्चतुराननः शूली भोगी चविजया स्थिरा । बलदेवो जयो जेता धातकीसुमुखी विभुः । लम्बोदरी स्मृतिः शाखा सुपभाकर्त्तृकाधरा । दीर्घबाहूरुचिर्हंसो नन्दी तेजाः सुरा-धिपः । जवनो वेगितो वाममणिवन्धपदात्मकः । हृन्मा-रुतेश्वगो वेशी चामोदी मदविह्वलः” वर्ण्णोद्धारतन्त्रम् ।अस्य ध्येयरूपं यथा “जकारं परमेशानि! या स्वयंमध्यकुण्डली । शरच्चन्द्रप्रतीकाशं सदा त्रिगुणसंयु-तम् । पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा । त्रिशक्तिसहितं वर्णम् त्रिविन्दुसहितं प्रिये!” कामधेनुतन्त्रम् ।काव्येऽस्य प्रथमविन्यासफलं वृत्त० र० टी० उक्तं“जोमित्रलाभमित्यादि” ।
ज
पु०
 जि--जन--जु--वा ड । १ मृत्युञ्जये २ जन्मनि ३ पितरि४ जनार्द्दने
त्रि०
 मेदि० ५ विषे ६ भुक्तौ ७ तेजसि ८ पिशाचेच । शब्दरत्ना० । ९ वेगे एकाक्षरकोषः “जो गुरुमध्यगतः”इत्युक्ते गुरुमध्ये प्रान्तयोर्लघुद्वययुक्ते छन्दःशास्त्रप्रसिद्धे(।ऽ।) त्रिवर्णे १० गणे तस्य काव्यप्रथमविन्यासे । “भुजगो-रुज ज” इत्युक्तेः रोगःफलम् सर्पोऽस्य देवः” ११ जाते
त्रि०
 “प्रावृट् शरत्कालदिवां जे” पा० अलुक् स० । प्रावृषिजःशरदिजः कालेजः दिविजः । “विभाषा वर्षखरशरे-त्यादि” पा० । वर्षेज वर्षज इत्यादि । “तत्पुरु कृतिबहुलम्” पा० । मनसिजः मनोजः सरसिजं सरोजमि-त्यादि । जरायजः अण्डजः स्वेदजः उद्भिज्जः” ।१२ वेगिते १३ जेतरि
त्रि०
 शब्दरत्ना० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ज वयोहानौ”@} 2 ‘जृणाति जीर्यति जरत्येकार्थे जारयत्यपि।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोराधृषीयत्वेन ‘आधृषाद्वा’ 4 इति णिज्विकल्पः
णिजभावपक्षे, जारकः-रिका, जिजरीषकः-जिजरिषकः-जिजीर्षकः-र्षिका, जेजिरकः-रिका
इत्यादीनि, णिच्पक्षे जारकः-रिका, जारयिता-त्री, इत्यादीनि च रूपाणि जृणातिवत् 5 बोध्यानि।
णिजभावपक्षे शुद्धाद्धातोः ‘शोषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ 6 इति शास्त्रात् परस्मैपदमेव।
तदानीं शतरि 7 जरन्- न्ती इति रूपमिति विशेषः।
ण्यन्तात् सनि तु--जिजारयिषकः-षिका, जिजारयिषिता-त्री, जिजारयिषन्-न्ती, जिजारयिषिष्यन्-न्ती-ती, जिजारयिष- माणः, जिजारयिषिष्यमाणः, जिजारयिट्-यिषौ-यिषः, जिजारयिषितः-तवान्, जिजारयिषुः, जिजारयिषितव्यम्, जिजारयिषणीयम्, जिजारयिष्यम्, ईषज्जि- जारयिषः-दुर्जिजारयिषः-सुजिजारयिषः, जिजारयिष्यमाणः, जिजारयिषः, जिजारयिषितुम्, जिजारयिषा, जिजारयिषणम्, जिजारयिषित्वा, प्रजिजारयिष्य जिजारयिषम् २ जिजारयिषित्वा २, इति रूपाणि इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६१९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८१५। अक। सेट्। उभ। आधृषीयः।)
03
=>
 (श्लो। ३९)
04
=>
 (ग। सू। चुरादौ)
05
=>
 (६१८)
06
=>
 (१-३-७८)
07
=>
 [[आ। ‘अजरद्वृषवद् विरिक्तपीडः पुनरभ्येत्य विशिष्टचित्ततापि।’ धा। का। ३। ४९।]]
Capeller
German
ज (—°) geboren von, entstanden aus o. in,
gemacht aus, gehörig zu, verbunden
mit.
f.
 जा॑ Stamm
—° Tochter.
Burnouf
French
ज ज, 22ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit, la 3ᵉ des
consonnes palatales. Elle est ou primitive ou dérivée du ग
ग qu'elle remplace dans les redoublements. Elle est représentée
dans les langues âryennes par ज़्, य्, ग्, et qqf. par क्, क़ु, व् ou
ज्।
ज ज a. (जन्) né, issu de [à la fin des composés].
ज ज
m.
 , dans le langage mystique, désigne Viṣṇu ou Śiva.
Stchoupak
French
ज-
ag. ifc. né, issu de, produit par, vivant de
m.
 fils
-आ-
f.
fille de.