| YouTube Channel

छो (cho)

 
शब्दसागरः
English
छो r. 4th cl. (छ्यति) To cut, to mow, to reap, &c. दिवा० पर० सक० अनिट् ।
Yates
English
छो (य) छति 4.
a. To cut.
Wilson
English
छो r. 4th cl. (छ्यति) To cut, to mow, to reap, &c.
Apte
English
छो [chō], 4
P.
 (छयति, अच्छात्-अच्छासीत्, छात, or छित, -caus. छाययति) To cut, cut asunder, mow, reap
Bk.*
 14.11
15.4.
Apte 1890
English
छो {c4c} P. (छ्यति, अच्छात्-अच्छासीत्, छात, or छित, caus. छाययति) To cut, cut asunder, mow, reap
Bk. 14. 101, 15. 40.
Monier Williams Cologne
English
छो
cl.
 4. छ्यति (vii, 3, 71
perf. 3.
pl.
 चच्छुर्
cf.
 4, 83,
Vārtt.
 2,
Pat.
aor.
 अच्छात् and अच्छासीत्, ii, 4, 78)
to cut off, cut,
Bhaṭṭ.
 xiv
f.
 :
Caus.
 छाययति,
Pāṇ.
 vii, 3, 37
cf.
 अनु-, अव-, आ-.
Monier Williams 1872
English
छो छो, cl. 4. P. छ्यति, चच्छौ, छास्-
यति, अच्छात् or अच्छासीत्, छातुम्, to cut,
divide, mow, reap: Caus. P. छाययति।
Benfey
English
छो छो, i. 4, छ्य, Par. To cut.
-- With the prep. प्र प्र, Caus. To
scarify, प्रच्छित, Suśr. 2, 247, 19
cf. 1, 33, 18 (प्र-च्छयित्वा, sic!)
Apte Hindi
Hindi
छो
दिवा* पर*यापुं* - -
"काटना, काट कर टुकड़े-टुकड़े करना, कटाई करना, लवनी करना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
छो - छेदने (दिवा० पर० सक० अनि०) छ्यति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕತ್ತರಿಸು
L R Vaidya
English
Co {% vt. 4P (pp. छात or छित
pres. छ्यति
caus. छाययति) %} To cut, to cut asunder, to mow, to reap, Bt.xiv.101, xv.40.
Bopp
Latin
छो 4. P. छ्यामि v. gr. 330. (छेदने K. लूनौ V.) findere,
abscindere
cf. छुर्, unde fortasse छो abjecto र् et
adjecto Gunae incremento.
Kridanta Forms
Sanskrit
छो (छो॒ छेदने - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = छानम्
अनीयर् = छानीयः - छानीया
ण्वुल् = छायकः - छायिका
तुमुँन् = छातुम्
तव्य = छातव्यः - छातव्या
तृच् = छाता - छात्री
क्त्वा = छात्वा / छित्वा
ल्यप् = प्रच्छाय
क्तवतुँ = छातवान् / छितवान् - छातवती / छितवती
क्त = छातः / छितः - छाता / छिता
शतृँ = छ्यन् - छ्यन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 छो
मूलधातुः:
 छो
धात्वर्थः:
 छेदने
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 छ्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 ओकारान्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
छो छेदने
- छ्यति छ्यतः चच्छौ अपचाच्छायते चिच्छासति छाया छात्वा छित्वा अवच्छितम् अवच्छातम् 40
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 लू, छिद्, कृन्त्, दो, व्रश्च्, छो
verb
क्रियायां सौकर्यातिशयात् द्वैधीभवनानुकूलः व्यापारः।
"शाकं लूयते।"
Synonyms:
 छिद्, कृन्त्, लू, व्रश्च्, छो, दो, अवच्छिद्
verb
अवयविनः अवयवविदलनानुकूलः व्यापारः।
"पवनः उद्यानस्थानि आम्रफलानि छिनत्ति।"
Synonyms:
 कृत्, छिद्, निकृत्, निष्कृत्, परिकृत्, विकृत्, विनिकृत्, परिच्छिद्, संछिद्, परिच्छिद्, लू, व्रश्च्, छो, विच्छो, दो, विदो, दा, विदा, छुट्, छुर्, तक्ष्, वितक्ष्, परिवस्, परिव्रश्च्, पर्यवच्छिद्, पर्यवदो, प्रच्छिद्, प्रलू, प्रव्रश्च्, वस्, विभज्, विमथ्, विहृ, व्यपहृ, समुच्छिद्, समुत्कृत्, समुपरुज्, सम्प्रच्छिद्
verb
तीक्ष्णैः साधनैः कर्तनपूर्वकः विभजनानुकूलः व्यापारः।
"सः क्षुपान् कर्तयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
छो, य लूनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां-परं-सकं-अनिट् ।) लूनिश्छेदः । य, छ्यति धान्यंलोकः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
छो छेदने दि०
पर०
सक०
 अनिट् । छ्यति अच्छात् अच्छा-सीत् । चच्छौ । छातः--छितः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
छो छोदने
- अवच्छ्यति अवाच्छात् अवाच्छासीत् अवच्छाययति छितः, छातः माछाससि (उ0 4109) इति यः-छाया कृविघृष्वि (उ0 456) इति छविः छापूखडिभ्यो गक् (द0 उ0 369) गक्-छागः कम्बलादौ छगलः 37
धातुवृत्तिः
Sanskrit
छो (अर्थः) छेदने
( छ्यति चच्छौ, चच्छतुः, ) इत्यादि सर्वं श्यतिवत् अत्र "अभ्यासविकारेष्वपवादा नोत्सर्गान् विधीन् बाधन्ते' इति "दीर्घात्'' इत्यन्तरङ्गेणापि तुका ऽभ्यासह्रस्वबाधात् कृते तस्मिन् "छे च'' इति तुक् पूर्वं तु तुक्यभ्यासस्यानच्त्वाद्ध्रस्वो न स्यात् "अभ्यासविकारेषु' इति परिभाषायामपवादग्रणहणमुत्सर्गग्रहणञ्च बाधकमात्रस्य बाध्यमात्रस्य चोपलक्षणं न तु सामान्य विशेषैकमात्रपरमित्युक्तम् ( चिच्छासति ) इत्यत्र यथा"अभ्यास विकारेषु' इत्यनेन "दीर्घात्'' इति तुक् ह्रस्वत्वे न बाधते तथा "छे च'' इति तुगपि "सन्यतः'' इति इत्वं न बाधते इति परत्वात्कृते तस्मिन्तुक् ( चाच्छायते ) इत्यत्रापि पूर्ववद्दीर्घलक्षणात्तुकः पूर्वं ह्रस्वत्वे ह्रस्वलक्षणेऽपि तुगित्ववद्दीर्घत्वं न बाधते इति दीर्घे कृते "दीर्घात्'' इति तुक् ( छाया ) "माच्छाससिसूभ्यो य'' इति यः इक्षूणां छाया ( इक्षुच्छायम्, ) "छाया बाहुल्ये'' इति छायान्तस्य तत्पुरुषस्य अनञ्चकर्मधारयस्य नपुंसकत्त्वे ह्रस्वत्वम् नञ्कर्मधारये तु ( अच्छाया, परमच्छाया ) इति, इह बाहुल्यं पूर्वपदार्थधर्मः तच्च छायाहेतुभूतानामिक्ष्वादीनामनेकत्वम् अन्यथा "विभाषा सेनासुराच्छायाशालानिशानाम्'' इति नपुंसकत्वविकल्पः, इक्षोः छाया ( इक्षुच्छायम्, इक्षुच्छाया ) इति 38
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छो छेदने”@} 2 3 छायकः-यिका, 4 छायकः-यिका, 5 चिच्छासकः-यिका, 6 चाच्छायकः-यिका
छाता-त्री, छाययिता-त्री, चिच्छासिता-त्री, चाच्छायिता-त्री
7 छ्यन्-न्ती, छाययन्-न्ती, चिच्छासन्-न्ती
-- छास्यन्-न्ती-ती, छाययिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छासिष्यन्-न्ती-ती
-- -- छाययमानः, छाययिष्यमाणः, --चाच्छायमानः, चाच्छायिष्यमाणः
8 काष्ठच्छाः-काष्ठच्छौ-काष्ठच्छाः
-- -- 9 10 छितम्-छितः-छितवान् छायितः, चिच्छासितः, चाच्छायितः-तवान्
छातम्-छातः-छातवान् छायितः, चिच्छासितः, चाच्छायितः-तवान्
11 काष्ठच्छः, 12 छायः, 13 काष्ठप्रच्छायः, 14 प्रच्छः, छायः, चिच्छासुः, 15 चाच्छः
छातव्यम्, छाययितव्यम्, चिच्छासितव्यम्, चाच्छायितव्यम्
छानीयम्, छायनीयम्, चिच्छासनीयम्, चाच्छायनीयम्
16 छेयम्, छाय्यम्, चिच्छास्यम्, चाच्छाय्यम्
17 ईषच्छानः-दुश्छानः-सुच्छानः
-- -- छायमानः, छाय्यमानः, चिच्छास्यमानः, चाच्छाय्यमानः
छायः, छायः, चिच्छासः, चाच्छायः
छातुम्, छाययितुम्, चिच्छासितुम्, चाच्छायितुम्
छातिः-छितिः, 18 आच्छा-छायना, चिच्छासा, चाच्छाया
छनम्, छायनम्, चिच्छासनम्, चाच्छायनम्
छात्वा-छित्वा, छाययित्वा, चिच्छासित्वा, चाच्छायित्वा
19 प्रच्छाय, प्रच्छाय्य, प्रचिच्छास्य, प्रचाच्छाय्य
20 छायम्२, छात्वा २, छित्वा २, छायम्२, छाययित्वा २, चिच्छासनम् २, चिच्छासित्वा २, चाच्छायम् २
चाच्छायित्वा २
21 इति यप्रत्ययः।
छ्यति, छायते वा इति छाया = प्रतिरूपम्।]] छाया, 22 इति गक्प्रत्ययः।
छ्यति इति छागः = अजः।]] छागः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५७७)
02
=>
 (४-दिवादिः-११४६। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं णप्रत्यये, घञि, णमुलि च बोध्यम्।]]
04
=>
 [[२। णौ परतः आत्वे, ‘शाच्छासाह्वाव्यावेपां युक्’ (७-३-३७) इति पुगपवादः युगागमः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। सनि, ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वे, ‘अभ्यासविकारेषु बाध्याबाधकभावो नास्ति’ (परिभाषा-६८) इति वचनात् पूर्वं ह्रस्वः। अनन्तरं ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वे, तुकि, श्चुत्वे चिच्छासकः इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
06
=>
 [[४। अत्रापि, अभ्यासविकारेषु बाध्यबाधकभावाभावेन पूर्वमभ्यासह्रस्वे, ‘दोर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति दीर्घे, ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति तुकि श्चुत्वे चाच्छायकः इति रूपम्। एवं यङन्ते सर्वत्र प्रक्रिया बोध्या।]]
07
=>
 [[५। शतरि, आत्वाभावे, ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति विकरणप्रत्यये श्यनि, ‘ओतः श्यनि’ (७-३-७१) इति ओकारस्य लोपे रूपम्। स्त्रियाम्, ‘शपूश्यनो- नित्यम्’ (७-१-८१) इति नित्यं नुम्।]]
08
=>
 [[६। आत्वे, ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्मण्युपपदे क्विपि रूपम्।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०५४७+ २७]
10
=>
 [[१। ‘शाच्छोरन्यतरस्याम्’ (७-४-४१) इति तकारादौ किति प्रत्यये परतः इत्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। एवं, क्तिनि, क्त्वाप्रत्यये च ज्ञेयम्।]]
11
=>
 [[२। ‘आतोऽनुपसर्गें कः’ (३-२-३) इति कर्मण्युपपदे कः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
12
=>
 [[३। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इति कर्तरि णप्रत्यये युगागमः।]]
13
=>
 [[४। उपसर्गसमभिव्याहारात्, कप्रत्ययाभावे, ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणि युगागमे रूपम्।]]
14
=>
 [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। आकारलोपः।]]
15
=>
 [[६। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘न धातुलोप--’ (१-१-४) इति सूत्रस्य प्रत्याख्यानपक्षे, अकारस्य पृथगल्लोपे ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति यकारमात्रस्य लुकि, अकारलोपस्य स्थानिवद्भावेन, अजाद्यार्धधातुकङित्परकत्वात् ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपे रूपम्।]]
16
=>
 [[७। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति, ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इति आकारस्य ईकारे गुणः।]]
17
=>
 [[८। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]
18
=>
 [[९। ‘आतश्चोपसर्गें’ (३-३-१०६) इति स्त्रियां भावादावङ्।]]
19
=>
 [[१०। ‘अन्तरङ्गानपि विधीन् बहिरङ्गो ल्यब् बाधते’ (परिभाषा-५५) इति वचनात् पूर्वं ल्यबादेशः। तादिकित्प्रत्ययपरकत्वाभावात् वैकल्पिकमित्त्वं न प्रवर्तते।]]
20
=>
 [पृष्ठम्०५४८+ २५]
21
=>
 [[१। ‘माच्छाससिसूभ्यो यः’ [द। उ। ८-१२]
22
=>
 [[२। ‘छापूञ्खडिभ्यो गक्’ [द। उ। ३-६९]
Burnouf
French
*छो छो. छ्यामि [3p. छ्यति] 4
p. चछौ
f1. छातास्मि
f2. छास्यामि
a1. अछासम्
a2.
अछाम्
प्प्। छात et छित। Briser, fendre
couper.
Cf. छुर्।