| YouTube Channel

छेदनम् (chedanam)

 
Apte Hindi
Hindi
छेदनम्
नपुं*
 - छिद्+ल्युट्
"काटना, फाड़ना, काट डालना, टुकड़े-टुकडे करना, खण्ड-खण्ड विभक्त करना"
छेदनम्
नपुं*
 - -
"अनुभाग, अंश, टुकड़ा, भाग"
छेदनम्
नपुं*
 - -
"नाश, हटाना"
छेदनम्
नपुं*
 - छिद्+ल्युट्
आयुर्वेद में एक प्रकार की शल्यप्रक्रिया
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 छेदनम्, कर्तनम्, विच्छेदः, आच्छेदः, छेदः, प्रच्छेदः, कल्पनम्
noun
कस्यापि वस्तुनः द्वैधीकरणम्।
"इदानीं धान्यस्य छेदनं प्रचलति।"
Synonyms:
 भागहरः, भागहारः, हरणम्, छेदनम्
noun
कस्याः अपि सङ्ख्यायाः अन्यस्याः सङ्ख्यायाः भागः।
"अद्य गणितस्य नियतकाले भागहरः पाठिष्यति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: छेदनम्
Root: छेदनम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ bit
⇒ wool
⇒ hair
⇒ loss
⇒ sport
⇒ piece
⇒ degree
⇒ mowing
⇒ section
⇒ plucking
⇒ fragment
⇒ particle
⇒ gathering
⇒ destruction
⇒ shorn fleece
⇒ little piece
⇒ half a second
⇒ act of cutting
⇒ anything cut off
⇒ reaping [of crop]
⇒ space of 2 kASThAs
⇒ 60th of a twinkling
⇒ plucking or gathering
⇒ numerator of a fraction
⇒ minute division of time
⇒ cut-off piece of anything
⇒ moment [fraction of a second]
⇒ that which is cut or shorn off
⇒ Blue-breasted Quail [Perdix Chinensis - Zoo.]
Shloka(s):
3|2|24|1 ► लवोऽभिलावो लवने निष्पावः पवने पवः। (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|24|1 ⇢ लवः (लव) (पुं) ⇒ bit, wool, hair, loss, sport, piece, degree, mowing, section, plucking, fragment, particle, gathering, destruction, shorn fleece, little piece, half a second, act of cutting, anything cut off, reaping [of crop], space of 2 kASThAs, 60th of a twinkling, plucking or gathering, numerator of a fraction, minute division of time, cut-off piece of anything, moment [fraction of a second], that which is cut or shorn off, Blue-breasted Quail [Perdix Chinensis - Zoo.]
➠ 3|2|24|1 ⇢ अभिलावः (अभिलाव) (पुं)
➠ 3|2|24|1 ⇢ लवनम् (लवन) (नपुं) ⇒ knife, reaper, sickle, mowing, cutter, reaping, one who cuts, act of cutting, truncation [computer], implement for cutting
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छिदिर् द्वैधीकरणे”@} 2 3 छेदकः-दिका, छेदकः-दिका, 4 चिच्छित्सकः-त्सिका, 5 चेच्छिदकः-दिका
छेत्ता-त्री, छेदयिता-त्री, चिच्छित्सिता-त्री, चेच्छिदिता-त्री
6 छिन्दन्-ती, छेदयन्-न्ती, चिच्छित्सन्-न्ती
-- 7 छेत्स्यन्-न्ती-ती, छेदयिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छित्सिष्यन्-न्ती-ती
-- छिन्दानः, छेदयमानः, चिच्छित्समानः, चेच्छिद्यमानः
छेत्स्यमानः, चेदयिष्यमाणः, चिच्छित्सिष्यमाणः, चेच्चिदिष्यमाणः
8 रज्जुच्छित्-रज्जुच्छिदौ-रज्जुच्छिदः, 9 शोकच्छित्
-- 10 छिन्नम् 11 -छिन्नः-छिन्नवान्, छेदितः, चिच्छित्सितः, चेच्छिदितः-तवान्
12 छिदः, 13 छिदुरः 14, 15 चिच्छिद्वान्, छेदः, चिच्छित्सुः, चेच्छिदः
16 छेत्तव्यम्, छेदयितव्यम्, चिच्छित्सितव्यम्, चेच्छिदितव्यम्
छेदनीयम्, छेदनीयम्, चिच्छित्सनीयम्, चेच्छिदनीयम्
छेद्यम्, 17 छिदेलिमः 18, छेद्यम्, चिच्छित्स्यम्, चेच्छिद्यम्
ईषच्छेदः-दुश्छेदः-सुच्छेदः
-- -- -- 19 छिद्यमानः, छेद्यमानः, चिच्छित्स्यमानः, चेच्छिद्यमानः
छेदः, छेदः, चिच्छित्सः, चेच्छिदः
छेत्तुम्, छेदयितुम्, चिच्छित्सितुम्, चेच्छिदितुम्
विच्छित्तिः- 20 छिदा, छेदना, चिच्छित्सा, चेच्छिदा
छेदनम्, छेदनम्, चिच्छित्सनम्, चेच्छिदनम्
छित्त्वा, छेदयित्वा, चिच्छित्सित्वा, चेच्छिदित्वा
प्रच्छिद्य, प्रच्छेद्य, प्रचिच्छित्स्य, प्रचेच्छिद्य
छेदम् २, छित्त्वा २, छेदम् २, छेदयित्वा २, चिच्छित्सम् २, चिच्छित्सित्वा २, चेच्छिदम् २
चेच्छिदित्वा २
21 इति इन् प्रत्ययः, किद्वद्भावश्च।
छिनत्तीति छिदिः = परशुः।]] छिदिः, 22 इति किरच्प्रत्ययः।
छिदिरम् = शस्त्रम्।]] छिदिरम्, 23 रक्प्रत्यये रूपम्।
छिद्यते तदिति छिद्रम् = विवरम्।]] छिद्रम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५६७)
02
=>
 (७-रुधादिः-१४४०। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[१। ‘पुगन्तलघूपधस्य च’ (७-३-८६) इत्युपधायाः गुणः। एवं णिचि परतोऽपि सर्वत्र ज्ञेयम्। तव्यदादिष्वपि गुणो यथासम्भवमेवमूह्यः।]]
04
=>
 [[२। धातोरनुदात्तत्वात्, ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इत्यनेनेण्णिषेधः। अभ्यासस्य तुगागमः। उत्तरखण्डे दकारस्य चर्त्वम्। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वान्न लघूपधगुणः। एवं सर्वत्र सनि बोध्यम्।]]
05
=>
 [[३। ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति अभ्यासस्य तुगागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। ‘रुधादिभ्यः--’ (३-१-७८) इति श्नम् विकरणप्रत्ययः। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इत्यकारलोपः। एवं छिन्दानः इत्यत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07
=>
 [[५। इडभावः, लघूपधगुणश्च। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति दकारस्य चर्त्वेन तकारः।]]
08
=>
 [[६। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति कर्मण्युपपदे क्विप्।]]
09
=>
 [[आ। ‘एष शोकच्छिदो वीरान् प्रभो सम्प्रति वानरान्।’ भ। का। ७-२७।]]
10
=>
 [[७। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्।]]
11
=>
 [[B। ‘रुन्धन् दिशो दिनमुखेऽथ जगन्ति भिन्दन् प्रच्छिन्नसंशयमतिर्मुदमाशु रिञ्चन्।’ धा। का। ३-१।]]
12
=>
 [[८। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
13
=>
 [[९। ‘विदिभिदिछिदेः कुरच्’ (३-२-१६२) इति ताच्छीलिकः कुरच् प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]]
14
=>
 [[C। ‘पयोधरोत्सर्पिषु शीर्यमाणः संलक्ष्यते न छिदुरोऽपि हारः।।’ रघुवंशे-- १६। ६२।]]
15
=>
 [[१०। लिटः क्वसुः। द्विर्वचनम्। क्वसोः क्रादिनियमप्राप्त इडागमः, ‘वस्वेकाजाद्घ- साम्’ (७-२-६७) इति नियमान्न भवति।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०५४१+ २६]
17
=>
 [[१। ‘केलिमर उपसंख्यानम्’ (वा। ३-१-९६) इति केलिमर्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]]
18
=>
 [जीर्णरज्जुः]
19
=>
 [[आ। ‘विच्छिद्यमानेऽपि कुले परस्य पुंसः कथं स्यादिह पुत्रकाम्या।।’ भ। का। ३-५२।]]
20
=>
 [[२। ‘छिदा द्वैधीभावे’ (गणसूत्रम् ३-३-१०४) इति वचनात् अङ्। अन्यत्र विच्छित्तिः इति क्तिन्नपि भवति।]]
21
=>
 [[३। ‘इगुपधात् कित्’ [द। उ। १-४८]
22
=>
 [[४। ‘इषिमदिमुदिखिदिछिदि--’ [द। उ। ८-२६]
23
=>
 [[५। औणादिके [द। उ। ८-३१]