| YouTube Channel

छेदः (chedaH)

 
Apte
English
छेदः [chēdḥ], [छिद् भावे घञ् अच् वा]
Cutting, felling down, breaking down, dividing
अभिज्ञाश्छेदपातानां क्रियन्ते नन्दनद्रुमाः
Ku.*
 2.41
छेदो दंशस्य दाहो वा
M.*
 4.4
R.*
 14.1
Ms.*
 8. 27, 37
Y.*
 2.223, 24.
Solving, removing, dissipating, clearing
as in संशयच्छेद.
Destruction, interruption
निद्राच्छेदाभिताम्रा
Mu.*
 3.21.
Cessation, end, termination, disappearance as in घर्मच्छेद
Ś.*
 2.5.
A distinguishing mark.
A cut, an incision, cleft.
Deprivation, want, deficiency.
Failure
सन्तति- च्छेद
Ś.*
 6.
A piece, bit, cut, fragment, section
बिसकिसलयच्छेदपाथेयवन्तः
Me.*
 11, 59
अभिनवकरिदन्तच्छेदपाण्डुः कपोलः
Māl.
 1.22
Ku.*
 1.4
Ś.*
 3.6
R.*
 12.1.
(In math.) A divisor, the denominator of a fraction.
Comp.
 -करः a wood-cutter.
Apte 1890
English
छेदः [छिद् भावे घञ् अच् वा] 1 Cutting, felling down, breaking down, dividing
अभिज्ञाश्छेदपातानां क्रियंते नंदनद्रुमाः Ku. 2. 41
छेदो दंशस्य दाहो वा M. 4. 4
R. 14. 1
Ms. 8. 270, 370
Y. 2. 223, 240.
2 Solving, removing, dissipating, clearing
as in संशयच्छेद.
3 Destruction, interruption
निद्राच्छेदाभिताम्रा Mu. 3. 21.
4 Cessation, end, termination, disappearance as in घर्मच्छेद Ś. 2. 5.
5 A distinguishing mark.
6 A cut, an incision, cleft.
7 Deprivation, want, deficiency.
8 Failure
संततिच्छेद Ś. 6.
9 A piece, bit, cut, fragment, section
बिसकिसलयच्छेदपाथेयवंतः Me. 11, 59
अभिनवकरिदंतच्छदपांडुः कपोलः Māl. 1. 22
Ku. 1. 4
Ś. 3. 6
R. 12. 100.
10 (In math.) A divisor, the denominator of a fraction.
Comp.
करः a wood-cutter.
Apte Hindi
Hindi
छेदः
पुं*
 - छिद्+घञ्
"काटना, गिराना, तोड़ डालना, खण्ड-खण्ड करना"
छेदः
पुं*
 - -
"निराकरण करना, हटाना, छिन्न-भिन्न करना, साफ करना, जैसा कि ‘संशयच्छेद’ में"
छेदः
पुं*
 - -
"नाश, बाधा"
छेदः
पुं*
 - -
"विराम, अवसान, समाप्ति, लोप होना जैसा कि ‘धर्मच्छेद’ में"
छेदः
पुं*
 - -
"टुकड़ा, ग्रास, कटौती, खण्ड, अनुभाग"
छेदः
पुं*
 - -
"भाजक, हर"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 छेदः, तर्दनम्
noun
पादांशुकानाम् ऊर्ध्वभागे चतुर्षु दिक्षु कृतं छिद्रम् यस्मिन् सूत्रम् आरोप्यते।
"महेशः पादांशुकस्य छेदे सूत्रं दधाति।"
Synonyms:
 अंशः, भागः, विभागः, खण्डम्, छेदः
noun
सङ्घस्य वा समुदायस्य वा कोपि खण्डः।
"यस्य मध्यस्थः अंशः किञ्चित् स्थूलः वर्तते।"
Synonyms:
 छेदनम्, कर्तनम्, विच्छेदः, आच्छेदः, छेदः, प्रच्छेदः, कल्पनम्
noun
कस्यापि वस्तुनः द्वैधीकरणम्।
"इदानीं धान्यस्य छेदनं प्रचलति।"
Synonyms:
 छेदः
noun
विशसनात् कर्तनाद् वा जातः क्षतः।
"तेन छेदे पट्टः अबध्यत।"
Synonyms:
 विरामः, विरतिः, व्यनधानम्, अवरतिः, उपरतिः, निवृत्तिः, विनिवृत्तिः, निर्वृत्तिः, निवर्त्तनम्, निर्वर्त्तनम्, छेदः, विच्छेदः, उपशमः, अपशमः, क्षयः
noun
समुपस्थितायाम् अथवा प्रवर्तमानायाम् क्रियायाम् सन्ततिच्छेदः।
"कर्तुः वृथा विरामात् कालक्षेपः भवति।"
Tamil
Tamil
சே2த3: : சே2த3னம் = வெட்டுதல், வீழ்த்துதல், முறித்தல், ஒதுக்குதல், அழித்தல், நிறுத்துதல், குறைப்படுதுதல்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
छेदः,
पुं,
 (छिद + भावे घञ् ।) छेदनम् । इतिहेमचन्द्रः । ३ । ३६ ॥
(यथा, कुमारे । २ । ४१ ।“तेनामरबधूहस्तैः सदयालूनपल्लवाः ।अभिज्ञाश्छेदपातानां क्रियन्ते नन्दनदुमाः ॥
”नाशः । अपगतिः । यथा, शाकुन्तले २ य अङ्के ।“मेदच्छेदकृशोदरं लघु भवत्युत्त्थानयोग्यं वपुःसत्त्वानामपि लक्ष्यते विकृतिमच्चित्तंभयक्रोधयोः ॥
” * ॥
छिद्यते इति । छिद् + कर्म्मणि घञ् ।) खण्डम् ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, कुमारे । १ । ४ ।“वलाहकच्छेदविभक्तरागा-मकालसन्ध्यामिव धातुमत्ताम् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छिदिर् द्वैधीकरणे”@} 2 3 छेदकः-दिका, छेदकः-दिका, 4 चिच्छित्सकः-त्सिका, 5 चेच्छिदकः-दिका
छेत्ता-त्री, छेदयिता-त्री, चिच्छित्सिता-त्री, चेच्छिदिता-त्री
6 छिन्दन्-ती, छेदयन्-न्ती, चिच्छित्सन्-न्ती
-- 7 छेत्स्यन्-न्ती-ती, छेदयिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छित्सिष्यन्-न्ती-ती
-- छिन्दानः, छेदयमानः, चिच्छित्समानः, चेच्छिद्यमानः
छेत्स्यमानः, चेदयिष्यमाणः, चिच्छित्सिष्यमाणः, चेच्चिदिष्यमाणः
8 रज्जुच्छित्-रज्जुच्छिदौ-रज्जुच्छिदः, 9 शोकच्छित्
-- 10 छिन्नम् 11 -छिन्नः-छिन्नवान्, छेदितः, चिच्छित्सितः, चेच्छिदितः-तवान्
12 छिदः, 13 छिदुरः 14, 15 चिच्छिद्वान्, छेदः, चिच्छित्सुः, चेच्छिदः
16 छेत्तव्यम्, छेदयितव्यम्, चिच्छित्सितव्यम्, चेच्छिदितव्यम्
छेदनीयम्, छेदनीयम्, चिच्छित्सनीयम्, चेच्छिदनीयम्
छेद्यम्, 17 छिदेलिमः 18, छेद्यम्, चिच्छित्स्यम्, चेच्छिद्यम्
ईषच्छेदः-दुश्छेदः-सुच्छेदः
-- -- -- 19 छिद्यमानः, छेद्यमानः, चिच्छित्स्यमानः, चेच्छिद्यमानः
छेदः, छेदः, चिच्छित्सः, चेच्छिदः
छेत्तुम्, छेदयितुम्, चिच्छित्सितुम्, चेच्छिदितुम्
विच्छित्तिः- 20 छिदा, छेदना, चिच्छित्सा, चेच्छिदा
छेदनम्, छेदनम्, चिच्छित्सनम्, चेच्छिदनम्
छित्त्वा, छेदयित्वा, चिच्छित्सित्वा, चेच्छिदित्वा
प्रच्छिद्य, प्रच्छेद्य, प्रचिच्छित्स्य, प्रचेच्छिद्य
छेदम् २, छित्त्वा २, छेदम् २, छेदयित्वा २, चिच्छित्सम् २, चिच्छित्सित्वा २, चेच्छिदम् २
चेच्छिदित्वा २
21 इति इन् प्रत्ययः, किद्वद्भावश्च।
छिनत्तीति छिदिः = परशुः।]] छिदिः, 22 इति किरच्प्रत्ययः।
छिदिरम् = शस्त्रम्।]] छिदिरम्, 23 रक्प्रत्यये रूपम्।
छिद्यते तदिति छिद्रम् = विवरम्।]] छिद्रम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५६७)
02
=>
 (७-रुधादिः-१४४०। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[१। ‘पुगन्तलघूपधस्य च’ (७-३-८६) इत्युपधायाः गुणः। एवं णिचि परतोऽपि सर्वत्र ज्ञेयम्। तव्यदादिष्वपि गुणो यथासम्भवमेवमूह्यः।]]
04
=>
 [[२। धातोरनुदात्तत्वात्, ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इत्यनेनेण्णिषेधः। अभ्यासस्य तुगागमः। उत्तरखण्डे दकारस्य चर्त्वम्। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वान्न लघूपधगुणः। एवं सर्वत्र सनि बोध्यम्।]]
05
=>
 [[३। ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति अभ्यासस्य तुगागमः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। ‘रुधादिभ्यः--’ (३-१-७८) इति श्नम् विकरणप्रत्ययः। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इत्यकारलोपः। एवं छिन्दानः इत्यत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07
=>
 [[५। इडभावः, लघूपधगुणश्च। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति दकारस्य चर्त्वेन तकारः।]]
08
=>
 [[६। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति कर्मण्युपपदे क्विप्।]]
09
=>
 [[आ। ‘एष शोकच्छिदो वीरान् प्रभो सम्प्रति वानरान्।’ भ। का। ७-२७।]]
10
=>
 [[७। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्।]]
11
=>
 [[B। ‘रुन्धन् दिशो दिनमुखेऽथ जगन्ति भिन्दन् प्रच्छिन्नसंशयमतिर्मुदमाशु रिञ्चन्।’ धा। का। ३-१।]]
12
=>
 [[८। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
13
=>
 [[९। ‘विदिभिदिछिदेः कुरच्’ (३-२-१६२) इति ताच्छीलिकः कुरच् प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]]
14
=>
 [[C। ‘पयोधरोत्सर्पिषु शीर्यमाणः संलक्ष्यते न छिदुरोऽपि हारः।।’ रघुवंशे-- १६। ६२।]]
15
=>
 [[१०। लिटः क्वसुः। द्विर्वचनम्। क्वसोः क्रादिनियमप्राप्त इडागमः, ‘वस्वेकाजाद्घ- साम्’ (७-२-६७) इति नियमान्न भवति।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०५४१+ २६]
17
=>
 [[१। ‘केलिमर उपसंख्यानम्’ (वा। ३-१-९६) इति केलिमर्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]]
18
=>
 [जीर्णरज्जुः]
19
=>
 [[आ। ‘विच्छिद्यमानेऽपि कुले परस्य पुंसः कथं स्यादिह पुत्रकाम्या।।’ भ। का। ३-५२।]]
20
=>
 [[२। ‘छिदा द्वैधीभावे’ (गणसूत्रम् ३-३-१०४) इति वचनात् अङ्। अन्यत्र विच्छित्तिः इति क्तिन्नपि भवति।]]
21
=>
 [[३। ‘इगुपधात् कित्’ [द। उ। १-४८]
22
=>
 [[४। ‘इषिमदिमुदिखिदिछिदि--’ [द। उ। ८-२६]
23
=>
 [[५। औणादिके [द। उ। ८-३१]