| YouTube Channel

छद (chada)

 
शब्दसागरः
English
छद r. 1st and 10th cls. (छदति-ते छदयति-ते or more commonly छादयति-ते)
1. To cover, to clothe, to veil, to hide, or remove from view:
(आङ् is usually prefixed to the root in these senses.)
2. To march.
(इ) छदि r. 1st cl. (छन्दति) To live or breathe, to be or make strong
also. r. 1st and 10th cls. (छन्दति-ते छन्दयति-ते) To cover, &c. as above.
E.
 चु-उभ-सक सेट् । भ्वा-उभ ।
छद
m.
 (-दः)
1. A leaf.
2. A wing.
3. A plant: see ग्रन्थिपर्णी.
4. A tree
bearing dark blossoms: see तमाल.
E.
 छद् to cover, &c.
aff.
 घ, ह्रस्वश्च ।
Capeller Eng
English
छद
a.
 covering (—°)
m.
 cover, veil, wing, leaf.
Yates
English
छद (दः) 1.
m.
 A leaf
a wing
a plant
a tree with dark blossoms.
Spoken Sanskrit
English
छद - chada -
m.
 - ceiling
छद - chada -
adj.
 - covering
छद - chada -
m.
 - cover
छद - chada -
m.
 - plant granthiparNa
छद - chada -
m.
 - wing
छद - chada -
m.
 - sour mangosteen [ Xanthochymus Pictorius - Bot. ]
छद - chada -
m.
 - roof tile
छद - chada -
m.
 - leaf
छद - chada -
m.
 - lip
छद - chada -
n.
 - feathers
छद - chada -
m.
 - roof tile
छद - chada -
m.
 - ceiling
अन्तश्छद - antazchada -
m.
 - ceiling
नाकप्रिष्ठ - nAkapriSTha -
n.
 - sky-ceiling
बृहच्छन्दस् - bRhacchandas -
adj.
 - having a lofty ceiling
Wilson
English
छद r. 1st and 10th cls. (छदति-ते and छदयति, or more
commonly छादयति.)
1 To cover, to clothe, to veil, to hide, or remove from view: (आङ् is
usually prefixed to the root in these senses.)
2 To march. (इ) छदि r. 1st cl. (छंदति) To live or breathe, to
be or make strong
also r. 1st and 10th cls. (छन्दति छंदयति) To cover,
&c. as above.
छद
m.
 (-दः)
1 A leaf.
2 A wing.
3 A plant: see ग्रन्थिपर्णी.
4 A tree bearing dark blossoms: see तमाल.
E.
 छद to cover, &c.
aff.
 घ.
Apte
English
छदः [chadḥ] छदनम् [chadanam], छदनम् 1 A covering, cover
अल्पच्छद, उत्तर च्छद
&c.
A wing
अन्यभृतच्छदच्छवेः
Śi.*
 16.5
-च्छद- हेम कषन्निवालसत्
N.*
 2.69.
A leaf.
A sheath, case
षण्णेम्यनन्तच्छदि यत्त्रिणाभि
Bhāg.*
 3.21.18.
Comp.
 -पत्रः the Bhūrja tree.
Apte 1890
English
छदः,
छदनं 1 A covering, cover
अल्पच्छद, उत्तरच्छद &c.
2 A wing
अन्यभृतच्छदच्छवेः Śi. 16. 50
च्छदहेम कषन्निवालसत् N. 2. 69.
3 A leaf.
4 A sheath, case.
Comp.
पत्रः the Bhūrja tree.
Monier Williams Cologne
English
छद
mfn.
 ifc. covering,
BhP.
 x, 83, 36
छद
m.
 a cover, covering (ifc. ),
R.
 vii, 23, 4, 32
cf.
 अल्प-, उत्तर-, उरश्-, घन-, तनु-, दन्त-, दशन-, वदन-
छद
m.
 (ifc. f(आ). ) a wing,
Nal.
 ix, 12
छद
m.
 a leaf,
MBh.
R.
Pañcat.
BhP.
Prab.
 iv, 27/28
cf.
 अ-युक्-, कर-, कर्कश-,
&c.
अस्र-बिन्दु- & आयत-च्छदा
the lip,
L.
Xanthochymus pictorius,
L.
the plant ग्रन्थि-पर्ण,
L.
छद
n.
 feathers,
Bālar.
 v, 13.
Monier Williams 1872
English
छद, अस्, m. a cover, covering (e. g. अल्प-च्छद,
scantily covered or dressed
घन-च्छद, con-
cealed by clouds)
a wing
a leaf
N. of two plants,
= ग्रन्थि-पर्ण and = तमाल
[cf. Hib. sgiath,
‘a wing.’]
—छद-पत्त्र, अस्, m. the tree Sym-
plocos Racemosa.
Macdonell
English
छद chad-a,
a.
 covering (—°)
m.
 cover, covering
🞄wing
leaf
n.
 plumage
-ana,
n.
 cover, 🞄covering
wing
leaf
-i, -in,
a.
 covering (—°)
🞄-is,
n.
 cover (also of a wagon)
roof.
Benfey
English
छद छद् + अ,
m.
 A cover,
Mṛcch. 15, 19.
2. A leaf, Pañc. ii.
d. 2.
--
Comp.
उत्तर-, 1. a cover, MBh.
13, 746. 2. a coverlet, Daśak. in Chr.
199, 6.
घन-,
adj.
 covered by clouds,
Bhāg. P. 7, 8, 27.
तनु-, 1.
adj.
 cover-
ing the body, Rām. 4, 63, 2. 2.
m.
 a
coat of mail, MBh. 12, 4424. दन्त-
and
दशन-,
m.
 a lip, Ṛt. 4, 12
Rām.
5, 45, 5.
दुस्-,
adj.
 ill-covering, Rām.
2, 32, 31.
रद- and रदन-,
m.
 a
lip.
सित-,
m.
 a goose.
Apte Hindi
Hindi
छदः
पुं*
 - "छद्-अच्, ल्युट् वा"
"आवरण, चादर, अल्पच्छद, उत्तरच्छद आदि"
छदः
पुं*
 - -
"स्कन्ध, पक्ष"
छदः
पुं*
 - -
"पत्र, पर्ण"
छदः
पुं*
 - -
"म्यान, खोल, गिलाफ, पेटी, बक्स"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
छद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಣ /ಎಲೆ
निष्पत्तिः - > छद (अपवारणे) - "घः" (३-३-११८)
प्रयोगाः - > "कुसुमौरभयो नातिदूरे श्यामायमानघनच्छदच्छायातरवो नगरपयन्तोद्यानभूमयः"
उल्लेखाः - > प्रबोध० ४
छद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಯ ಗರಿ /ಪಕ್ಷಿಯ ರೆಕ್ಕೆ
प्रयोगाः - > "छदे सदैव च्छविमस्य बिभ्रतां न केकिनां सर्पविषं विसर्पति"
उल्लेखाः - > नैष० १६-३०
छद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಮಾಲ ವೃಕ್ಷ /ಹೊಂಗೆ ಮರ
छद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಚಿಪತ್ರೆ
विस्तारः - > "छदः पलाशे गरुति ग्रन्थिपर्णतमालयोः" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
Cada {% m. %} 1. A covering (as in उत्तरच्छद)
2. a wing, छदहेम कषन्निवालसत् Na.ii.69
3. a leaf
4. a sheath, scabbard.
Bopp
Latin
छद m. (r. छद् s. अ)
1) folium. A. 4. 50.
2) ala. N. 9. 12.
(Hib. sgiath ala.)
Kridanta Forms
Sanskrit
छद (छ꣡द꣡ अपवारणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = छदनम्
अनीयर् = छदनीयः - छदनीया
ण्वुल् = छदकः - छदिका
तुमुँन् = छदयितुम्
तव्य = छदयितव्यः - छदयितव्या
तृच् = छदयिता - छदयित्री
क्त्वा = छदयित्वा
ल्यप् = प्रच्छदय्य
क्तवतुँ = छदितवान् - छदितवती
क्त = छदितः - छदिता
शतृँ = छदयन् - छदयन्ती
शानच् = छदयमानः - छदयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 छद्
मूलधातुः:
 छद
धात्वर्थः:
 अपवारणे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 छादयति-ते, छदति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आधृषीयः
धातुः:
 छद्
मूलधातुः:
 छद
धात्वर्थः:
 अपवारणे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 छदयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
छदँ छद अपवारणे
- छादयति छदति छदते उरश्छदः छन्नः छत्रम् छात्रः छदिः छद्म छादिः 277
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पत्त्रं पलाशं छदनं बर्हं पर्णं छदं दलम् ।
-wordlist-
पत्त्र (पुंक्ली), पलाश (क्ली), छदन (क्ली), बर्ह (पुंक्ली), पर्ण (क्ली), छद (पुंक्ली), दल (पुंक्ली)
--source--
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।
नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥
पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।
त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥
पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
-wordlist-
विहग (पुं), विहङ्गम (पुं), खग (पुं), पतग (पुं), विहङ्ग (पुं), शकुनि (पुं), शकुन्ति (पुं), शकुन (पुं), वि (पुं), वयस् (पुं), शकुन्त (पुं), नभसङ्गम (पुं), विकिर (पुं), पत्त्ररथ (पुं), विहायस् (पुं), द्विज (पुं), पक्षिन् (पुं), विष्किर (पुं), पतत्रिन् (पुं), पतत् (पुं), पतङ्ग (पुं), पित्सन् (पुं), नीडज (पुं), अण्डज (पुं), अगौकस् (पुं), चञ्चु (स्त्री), चञ्चू (स्त्री), सृपाटिका (स्त्री), त्रोटि (स्त्री), पत्त्र (क्ली), पतत्त्र (क्ली), पिच्छ (क्ली), वाज (पुं), तनूरुह (पुंक्ली), पक्ष (पुं), गरुत् (पुंक्ली), छद (पुंक्ली), पक्षमूल (क्ली), पक्षति (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वल्लरी
वल्लरी, मञ्जरी, वर्ह, पर्ण, दल, पत्त्र, पलाश, छदन, छद
लतोद्गमोऽवरोहस्तु प्रवालः पल्लवाङ्कुरः ॥ १८४ ॥
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा ।
वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः ।
verse 2.1.1.184
page 0023
तनूरुह
तनूरुह, गरुत्, पत्त्र, पतत्त्र, छदन, छद, पिच्छ, वाज, पक्ष
तनूरुहं गरुत्पत्त्रं पतत्रं छदनं छदः ।
verse 2.1.1.238
page 0029
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: छदः
Root: छद
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पक्षिपक्षः
Meaning(s):
⇒ Wing
Shloka(s):
2|3|49|1 ► छदः पत्रो गुरुद्वाजश्छदनं च तनूरुहम्। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|49|2 ► पतत्रं च कुलायस्तु पञ्जरं नीडमस्त्रियाम्॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|49|1 ⇢ छदः (छद) (पुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|1 ⇢ पक्षः (पक्ष) (पुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|1 ⇢ गरुत् (गरुत्) (पुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|1 ⇢ वाजः (वाज) (पुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|1 ⇢ छदनम् (छदन) (नपुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|1 ⇢ तनूरुहः (तनूरुह) (नपुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
➠ 2|3|49|2 ⇢ पतत्रम् (पतत्र) (नपुं) ⇒ Wing ⇒ पक्षिपक्षः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
उपाधि ➡ अवयवः
Mahabharata
English
Chada = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
छद, त् क संवृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्त-चुरां-परं-सकं-सेट् ।) छदयति । इति दुर्गा-दासः ॥
(यथा, कविरहस्ये । १६ ।“छदयति सुरलोकं यो गुणैर्यञ्च युद्धेसुरयुवतिविमुक्ताश्छादयन्ति स्रजश्च ॥
”)
छद, कि ञ संवृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-पक्षे भ्वां-उभं-सकं-सेट् ।) कि ञ, छादयतिछादयते छदति छदते दिशंमेघः । आच्छा-दयति इत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
छद, म कि ञ ऊर्ज्जने । ऊर्ज्जनं बलं जीवनञ्च ।इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-पक्षे भ्वां-उभं-सकं-सेट् ।) छदयति पुत्त्रं पिता । जीवयतिबलवन्तं करोति वा इत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
छदः,
पुं,
 (छदति आच्छादयतीति । छद +अच् ।) पत्त्रम् । (यथा, रामायणे । २ । ५५ । ६ ।“ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम् ॥
”)पक्षः । ग्रन्थिपर्णवृक्षः । तमालवृक्षः । इतिमेदिनी । दे, ५ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
छद संवृतौ अद०
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । छदयति ते अचिच्छदत् त
छद संवृतौ वा
चु०
 पक्षे
भ्वा०
उभ०
सक०
 सेट् । छाद-यति ते छदति ते अचिच्छदत् त अच्छादीत्--अच्छदीत्अच्छदिष्ट । ऊर्ज्जने बलाधाने जीवने चायं मित् ।छदयति ते इति भेदः । छन्नः--छादितः । घे ह्रस्वः छदः ।“अग्निमन्तश्छादयसि” अथ० ९, ३, १४, “अन्तं छाद-येदाज्येन” कात्या० श्रौ० ४, ६, ५, “छादयन्निषुजालेन”भा० आ० १३८३ अ० । उपसर्गपूर्व्वकस्य तत्तदुपसर्ग-द्योत्यार्थयुक्तसंवरणे “आच्छाद्य चार्च्चयित्वा च” मनुः ।
छद संवृतौ
चु०
उभ०
सक०
 सेट् इदित् पाणि० । छन्द-यति ते अचिच्छन्दत् त । छन्दः ।
छद
पु०
 छद--पुंसि संज्ञायां घः ह्रस्वः । १ वृक्षादिपत्त्रे२ खगपक्षे अमरः ३ ग्रन्थिपर्णवृक्षे ४ तमालवृक्षे च मेदि०“कृतां विन्दुसरोरत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम्” (नलिनीम्)भा० स० ४९ अ० । “नित्यपुष्प फलास्तत्र पादपाः हरि-तच्छदाः” भा० व० ८९ अ०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
छदँ छद संवरणे
- छादयति मुखम् छदिर् अर्जने (1550) मित्-छदयति आधृषाद् वा (10201) इति छद अपवारणे (तु0 10215)-छादयति, छदति, रूपान्यत्वार्थं वेह पाठः-छादयते वा दान्तशान्त (7227) इति च्छन्नः, छदितः छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य (6496) इति ह्रस्वः-प्रच्छदः, उरश्छदः, पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण (33118), नेह संप्रच्छादः इस्मन्त्रन्क्विप्सु च (तु0 6497) इति ह्रस्वः-छदिस् अर्चिशुचि (उ0 2109) इतीस् छद्मः, छत्रम्, गृहच्छत् 40
छदँ छद संवरणे
- छादयति, छदति ऊर्जने घटादिः (1550)-छदयति 268
छद अपवारणे
- छदयति छद संवरणे (1036, 215)-छादयति, उणादौ छत्वर (द्र0 उ0 31), छत्रम् (द्र0 उ0 4159) छद्म (द्र0 उ0 4145) छदिस् (द्र0 उ0 2108) 374
धातुवृत्तिः
Sanskrit
छदँ छद (अर्थः) अपवारणे
स्वरितेदिति मैत्रेयदेवौ परस्मैपदीति शाकटायनः (छादयति छदति छदते ) छदयतीत्यूर्जने घटादौ छन्छयतीतीहैव संवरणे गतः 291
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छद अपवारणे”@} 2 आधृषीयः।
3 ‘छदिरूर्जने’ 4 इति भ्वादिषु पठ्यते।
तत्र छदिरिति इका निर्देशः।
ऊर्जनम् = बलनम् प्राणनं वा।
चुरादिषु पठितस्य छदधातोराधृषीयत्वेन णिज्विकल्पनात् स्वार्थे णिजभावपक्षे मित्त्वार्थोऽयमनुवादः।
धातूनामनेकार्थत्वा- दूर्जने वृत्तिः।
छदन्तं प्रयुङ्क्ते छदयति = बलवन्तं प्राणवन्तं वा करोतीत्यर्थः।
यदा तु छादयतीति स्वार्थे ण्यन्तः, तदा बलीभवति, प्राणीभवति, अपवारयतीति वाऽर्थः।
तदा, ‘नान्ये मितोऽहेतौ’ 5 इति वचनात् मित्त्वं न।
‘छदिरर्जने’ इति कुत्रचिद् दृष्टः पाठो न साम्प्रदायिकः।
‘छेद अपवारणे’ इति चुरादावेवोत्तरत्र विद्यमानस्य धातोरपि ‘छद’ इत्येव क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽप्यनार्ष इति ज्ञायते।
देवपुरुषकारावप्यस्मदुक्तार्थोपष्टम्भकावेव।
‘छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य’ 6 इत्यादिसूत्राण्येवास्य धातोः भ्वादिषु पाठाभावे गमकानीत्यपि ज्ञेयम्।]] 7 ‘यौ वा णौ--अपवारणे छदत इत्येकम्, द्वितीयं छदेत्, 8 अन्यत् छादयति, छदेदिति पुनः स्यादूर्जनेऽर्थे मितः।
यत्तु च्छन्दयतीति णौ नुमि पदं-तत संवृताविष्यते’ -- 9 इति देवः।
10 छादकः-दिका, 11 चिच्छादयिषकः-षिका, 12 छादकः-दिका, चिच्छदिषकः- षिका, 13 चाच्छदकः-दिका, 14 छदकः-दिका
छादयिता-त्री, चिच्छादयिषिता-त्री, छदिता-त्री, चिच्छदिषिता-त्री, चाच्छदिता-त्री, छदयिता-त्री
छादयन्-न्ती, चिच्छादयिषन्-न्ती, 15 छदन्-न्ती, चिच्छदिषन्-न्ती, -- छदयन्-न्ती
छादयिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छादयिषिष्यन्-न्ती-ती, छदिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छ-दिषिष्यन्-न्ती-ती, -- छदयिषिष्यन्-न्ती-ती
छादयमानः, चिच्छादयिषमाणः
16 छदमानः, चिच्छदिषमाणः, चाच्छद्यमानः, छदयमानः
छादयिष्यमाणः, चिच्छादयिषिष्यमाणः, छदिष्यमाणः, चिच्छदिषिष्यमाणः, चाच्छदिष्यमाणः, छदयिषिष्यमाणः
17 18 तनुच्छत्-तनुच्छदौ-तनुच्छदः
-- -- 19 छन्नम्- 20 छन्नः-छादितः- 21 तम्, चिच्छादयिषितः, छदितः-तम्, चिच्छदिषितः, चाच्छदितः, 22 छदितः-तवान्
छादः, चिच्छादयिषुः, छदः, चिच्छदिषुः, चाच्छदः, छदः
छादयितव्यम्, चिच्छादयिषितव्यम्, छदितव्यम्, चिच्छदिषितव्यम्, चाच्छदितव्यम्, छदयितव्यम्
छादनीयम्, चिच्छादयिषणीयम्, छदनीयम्, चिच्छदिषणीयम्, चाच्छदनीयम्, छदनीयम्
छ द्यम्, चिच्छादयिष्यम्, छाद्यम्, चिच्छदिष्यम्, चाछद्यम्, छद्यम्
ईषच्छादः-दुश्छादः-सुच्छादः
-- -- छाद्यमानः-चिच्छादयिष्यमाणः, छद्यमानः, चिच्छदिष्यमाणः, चाच्छद्यमानः, छद्यमानः
छादः, 23 प्रच्छदः-उरश्छदः-दन्तच्छदः, समुपच्छादः, 24 समुपातिच्छादः, चिच्छादयिषः, छादः, चिच्छदिषः, चाच्छदः, छदः
छादयितुम्, चिच्छादयिषितुम्, छदितुम्, चिच्छदिषितुम्, चाच्छदितुम्, छदयितुम्
छादना, चिच्छादयिषा, छत्तिः, चिच्छदिषा, चाच्छदा, छदना
छादनम्, चिच्छादयिषणम्, छदनम्, चिच्छदिषणम्, चाच्छदनम्, छदनम्
25 छादयित्वा, चिच्छादयिषित्वा, छदित्वा, चिच्छदिषित्वा, चाच्छदित्वा, छदयित्वा
प्रच्छाद्य, प्रचिच्छादयिष्य, प्रच्छद्य, प्रचिच्छदिष्य, प्रचाच्छद्य, 26 प्रच्छदय्य
छादम् २, छादयित्वा २, चिच्छादयिषम् २, चिच्छादयिषित्वा २, छादम् २, छदित्वा २, चिच्छदिषम् २। चिच्छदिषित्वा २, चाच्छदम् २, चाच्छदित्वा २, 27 छदम् २ -छादम् २। छदयित्वा २
28 इसिप्रत्यये छदिः इति भवति।
‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ 29 इति, उपधाया ह्रस्वः।
छादयतीति छदिः = चर्म, आवरणं च।]] छदिः, 30 ष्ट्रन् प्रत्यये, ‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ 31 इत्युपधाह्रस्वे रूपम्।
छाद्यतेऽनेनेति छत्त्रम् = आतपत्रम्।]] छत्त्रम्, 32 इति मनिनि प्रत्यये छद्म = कपटम्।]] छद्म।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५६२)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (ग। सू।)
05
=>
 (ग। सू। चुरादौ)
06
=>
 (६-४-९६)
07
=>
 [पृष्ठम्०५३५+ २४]
08
=>
 (छदन्)
09
=>
 (श्लो। ११३)
10
=>
 [[१। स्वार्थे णिचि, ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धौ रूपम्।]]
11
=>
 [[२। ण्यन्तात् सनि, अभ्यासात् परतः, ‘छे च’ (६-१-७३) इति तुक्। ‘स्तोः श्चुना श्चुः’ (८-४-४०) इति श्चुत्वेन चकारः। एवं सन्नन्ते यङन्ते च बोध्यम्।]]
12
=>
 [[३। ‘आधृषाद्वा’ (गणसूत्रं चुरादौ) इति णिचो वैकल्पिकत्वम्। तेन, णिजभावपक्षे शुद्धाद्धातोर्ण्वुलि रूपम्। ण्यन्तप्रकृतिकण्वुलन्तस्य, अस्य चार्थमेदो नास्ति।]]
13
=>
 [[४। णिजभावपक्षे, यङन्ते, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घे, ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति तुकि, तस्य श्चुत्वेन चकारे रूपम्। एवमुत्तरत्रापि रूपनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]
14
=>
 [[५। ‘छदिरूर्जने’ (गणसूत्रम्-भ्वादौ) इति घटादिषु पाठेनास्य मित्त्वात्, अस्मात्, हेतुमण्णिचि परतः, उपधावृद्धौ, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वे, ‘छदकः- दिका’ इत्यादीनि, ऊर्जनार्थे विद्यमानस्यास्य धातोर्णौ बोध्यानि।]]
15
=>
 [[आ। ‘मल्लोऽर्द्यः स च हिंसितः पदमुपासात्सीद्धरेः शुन्धितः तावत् स्वं बलमच्छदन् जुषितवान् मुष्ट्या हली मुष्टिकम्।।’ धा। का। ३-५०।]]
16
=>
 [[६। धातोः स्वरितेत्त्वेन, शुद्धात्, ‘स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले (१-३-७२) इति आत्मनेपदम्। परगामिनि क्रियाफले तु, ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ (१-३-७८) इति परस्मैपदमपि भवति।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०५३६+ २४]
18
=>
 [[१। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विपि, ‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ (६-४-९७) इति णौ, उपधायाः ह्रस्वः।]]
19
=>
 [[२। ‘वा दान्तशान्तपूर्णदस्तस्पष्टच्छन्नज्ञप्ताः’ (७-२-२७) इति ण्यन्तात्, निष्ठायाः इडभावः उपधाह्रस्वत्वं च निपात्यते। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्। पक्षे छादितः इत्यपि भवति।]]
20
=>
 [[आ। ‘प्रच्छन्नस्तरुगहनैः स गुल्मजालैः लक्ष्मीवाननुपदमस्य सम्प्रतस्थे।।’ किरातार्जुनीये १२-५४।]]
21
=>
 [[B। ‘आच्छादितायतदिगम्बरमुच्चकैर्गामाक्रम्य संस्थितमुदग्रविशालशृङ्गम्।’ शिशुपालवधे ४-१९।]]
22
=>
 [[३। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
23
=>
 [[४। छादेः करणार्थे, प्रच्छाद्यतेऽनेनेत्यर्थे, ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घप्रत्यये, ‘छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य’ (६-४-९६) इति उपधाह्रस्वः। एवं दन्त- च्छदः उरश्छदः इत्यादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
24
=>
 [[५। ‘अद्विप्रभृत्युपसर्गस्येति वक्तव्यम्’ (वा-६-४-९६) इत्युक्तत्वात् द्विप्रभृतिषूपसर्गेषु सत्स्वपि ह्रस्वो न प्रवर्तते।]]
25
=>
 [पृष्ठम्०५३७+ १९]
26
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
27
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
28
=>
 [[३। औणादिके [द। उ। ९। ३०]
29
=>
 (६-४-९७)
30
=>
 [[४। ‘ष्ट्रन्’ [द। उ। ८-७९]
31
=>
 (६-४-९७)
32
=>
 [[५। ‘मनिन्’ [द। उ। ६-७३]
Capeller
German
छद verhüllend (—°)
m.
 Decke, Hülle,
Flügel, Blatt.
Burnouf
French
छद छद
m.
 (छद्
sfx. अ) feuille
aile.
Le तमाल, arbre.
छदन
n.
 (sfx. अन) couverture, en gén. :
feuille
aile
gaîne
fourreau.
Germ. schale, scheide.
छदपत्र
m.
 symplocus recemosa, arbre.
Stchoupak
French
छद-
a. qui couvre
m.
 couverture, enveloppe, feuille, pétale, aile
-न- nt. id.