| YouTube Channel

छंदस् (chaMdas)

 
Apte 1890
English
छंदस् n. [छंदयति असुन्] 1 Wish, desire, fancy, will, pleasure
( गृह्णीयात्) मूर्खं छंदोऽनुवृत्तेन याथातथ्येन पंडितं Chāṇ. 33.
2 Free will, free or wilful conduct.
3 Meaning, intention.
4 Fraud, trick, deceit.
5 The Vedas, the sacred text of the Vedic hymns
स च कुलपतिराद्यश्छंदसां यः प्रयोक्ता U. 3. 48
बहुलं छंदसि frequently used by Pāṇini
प्रणवश्छंदसामिव R. 1. 11
Y. 1. 143
Ms. 4. 95.
6 A metre
ऋक्छंदसा आशास्ते Ś. 4
गायत्री छंदसामहं Bg. 10. 35
13. 4.
7 Metrical science, prosody
(regarded as one of the six Vedāngas or auxiliaries to the Vedas, the other five being शिक्षा, व्याकरण, कल्प, निरुक्त and ज्योतिष).
Comp.
कृतं any metrical part of the Vedas or other sacred compositions
यथोदितेन विधिना नित्यं छंदस्कृतं पठेत् Ms. 4. 100.
गः (
छंदोगः) {1} a reciter in metre. {2} a student or chanter of the Sāmaveda
Ms. 3. 145
( छंदोगः सामवेदाध्यायी)
भंगः a violation of the laws of metre.
विचितिः f. ‘examination of metres’, N. of a work on metres, sometimes ascribed to Daṇḍin
छंदोविचित्यां सकलस्तत्प्रपंचो निदर्शितः Kāv. 1. 12.
वृत्तं a metre in general.
स्तुभ् m. N. of Aruṇa.
L R Vaidya
English
CaMdas {% n. %} 1. Wish, desire (गृह्णीयात्) मूर्खं छंदोनुवृत्तेन तथा तथ्येन पंडितम् Chāṇakya.33
2. free will, free and independent conduct
3. meaning, intention
4. fraud, deceit
5. the Vedas, the sacred text of the Vedic hymns, प्रणवश्छंदसमिव R.i.11, or जलांते छंदसां कुर्यादुत्सर्गम् Yaj.i.143, M.iv.95
6. a metre, ऋक्छंदसा आशास्ते Sak.iv. or गायत्री छंदसामहम् Bg.x.35, xiii.4
7. metrical science
this is regarded as one of the six Vedāngas (auxiliaries to the Vedas), the other five being शिक्षा, व्याकरण, कल्प, निरुक्त and ज्योतिष.