| YouTube Channel

छ (cha)

 
शब्दसागरः
English
छ The aspirated letter corresponding to the preceding, and expressed
by Chh.
छ
mfn.
 (छः-छा-छं)
1. Pure, clean.
2. Trembling, tremulous, unsteady.
m.
 (छः) Cutting, dividing.
2. A part, a fragment.
f.
 (छा)
1.
Covering, concealing.
2. An infant, a child, any young animal.
E.
 छो to cut, or छद् to cover, &c. affix ड.
Yates
English
छ
chh. The aspirate of च
ch.
छ (छः-छा-छं)
a. Pure
tremulous.
1.
m.
 A cutting
a fragment.
f.
A concealing
an infant.
Wilson
English
छ The aspirated letter corresponding to the preceding, and expressed by
Ch.
छ
mfn.
 (छः-छा-छं)
1 Pure, clean.
2 Trembling, tremulous, unsteady.
m.
 (छः)
1 Cutting, dividing.
2 A part, a fragment.
f.
 (-छा)
1 Covering, concealing.
2 An infant, a child, any young animal.
E.
 छो to cut, or छद to cover, &c. affix ड.
Apte
English
छ [ch],
a.
Pure, clean.
Trembling, unsteady.
छः A part, fragment.
Cutting, dividing. Enm. says: छः सोमः
छा Covering, concealing.
An infant, a child.
Quick-silver.
The number seven
छा च रुट्
ibid.
 -छम् A house
छमर्चिर्भूतलं स्वः स्यात् कूटं कूलं मुखं कुलम् ।
ibid.
 Nm. says: 'छ इत्याच्छादने$ब्जे च छं क्लीबे संवृतौ पुमान् । त्रिष्वयं निर्मले नित्ये मलिने भेदके$पि च ॥
छम् [cham], 1
P.
 (छमति) To eat, consume.
Apte 1890
English
छ a. 1 Pure, clean.
2 Trembling, unsteady.
छः 1 A part, fragment.
2 Cutting, dividing.
छा 1 Covering, concealing.
2 An infant, a child.
3 Quick-silver.
छं A house.
Monier Williams Cologne
English
1. छ the 7th consonant (aspirate of the preceding).
2. छ
m.
 (√ छो) dividing,
L.
a fragment,
L.
3. छ
mfn.
 pure, clean,
L.
tremulous, unsteady,
L.
Monier Williams 1872
English
छ 1. छ, the seventh consonant of the
Sanskrit alphabet, being the aspirate of the preceding
letter, and having the sound of chh in church-hill.
—छ-कार, अस्, m. the letter or sound छ।
छ 2. छ, अस्, m. (fr. rt. छो), cutting,
dividing
a part, a fragment.
छ 3. छ, अस्, आ, अम् (perhaps connected
with छो), pure, clean
trembling, tremulous, un-
steady
(आ), f. covering, concealing (in this sense
connected with rt. छद्)
an infant, a child, any
young animal (?)
[cf. छा।]
Apte Hindi
Hindi
छः
पुं*
 - "छो- ड, क वा"
"अंश, खंड"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
छ
कन्नडार्थः - > ಛಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಚವರ್ಗದ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ತಾಲು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯಂತರ ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಒಂದು ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರ. "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "इचुयशानां तालु" । - सि० कौ० ।
छ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಕಾರ
छ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛೇದನ /ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > छो (छेदने) -"कः" (वा० ३-३-५८)
छ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಂಡ /ತುಂಡು
छ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಚ್ಚುವುದು
छ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕಮಣಿ /ಹಾರದ ಮಧ್ಯದ ಮಣಿ
विस्तारः - > "तरले छः प्रकीर्तितः"- हारा० ।
छ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
छ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಚ್ಛಾದನ /ಹೊದಿಕೆ
छ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂವತ್ಸರ
छ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛೆ
छ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿರ್ಮಲವಾದ /ಸ್ವಚ್ಛವಾದ
छ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಂಚಲವಾದ /ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ
छ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿತ್ಯವಾದ /ಶಾಶ್ವತವಾದ
छ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಲಿನವಾದ
छ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭೇದಿಸುವ /ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ /ಒಡೆಯುವ
विस्तारः - > "स्याल्लिप्साच्छादनाब्देषु छं क्लीबे संवृतौ पुमान् । त्रिष्वयं निर्मले नित्ये मलिने भेदकेऽपि च" - नानार्थर० ।
Bopp
Latin
छ Haec littera, ubi in initio vocabulorum invenitur, e स्क्
vel स्ख् orta esse videtur, atque hoc loco in cognatis lin-
guis fere semper sibilanti cum gutturali conjunctae re-
spondet.
Indian Epigraphical Glossary
English
cha (PJS) written as a mark indicating the end of a section
of a record or of the whole of it. Cf. Ep. Ind., Vol. XXX, p. 218.
Kridanta Forms
Sanskrit
छम् (छ꣡मुँ꣡ अदने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = छमनम्
अनीयर् = छमनीयः - छमनीया
ण्वुल् = छमकः - छमिका
तुमुँन् = छमितुम्
तव्य = छमितव्यः - छमितव्या
तृच् = छमिता - छमित्री
क्त्वा = छमित्वा / छान्त्वा
ल्यप् = प्रच्छम्य
क्तवतुँ = छान्तवान् - छान्तवती
क्त = छान्तः - छान्ता
शतृँ = छमन् - छमन्ती
Abhyankara Grammar
English
छ tad. affix ईय, added ( 1 ) to the words स्वसृ, भ्रातृ and to words end- ing with the tad. affix फिञ्: cf. P. 19 IV. 1.143, 144 and 149
(2) to the dvandva compound of words meaning constellations, to the words अपोनप्तृ, अपांनप्तृ, महेन्द्र, द्यावापृथिवी, शुनासीर etc. as also to शर्करा, उत्कर , नड etc. in certain specified senses, cf. P. IV. 2.6, 28, 29, 32, 48, 84, 90 &91
(3) to words beginning with the vowel called Vrddhi (आ, ऐ or औ), to words ending with गर्त, to words of the गह class, and to युष्मद् and अस्मद् in the शैषिक senses, cf. P. IV. 3.114, 137-45 and IV. 3.1
(4) to the words जिह्वामूल, अङ्गुलि, as also to words ending in वर्ग in the sense of 'present there '
cf. P.IV.3.62-64
(5) to the words शिशुक्रन्द, यमसम, dvandva compounds, इन्द्रजनन and others in the sense of 'a book composed in respect of', cf. P.IV. 3.88
(6)to words meaning warrior tribes, to words रैवतिक etc, as also अायुध, and अग्र, in some specifi- ed senses: cf P.IV. 3.91, 131, IV. 4.14, 117
(7) to all words barring those given as exceptions in the general senses mentioned in the sec. V.I.1-37
(8) to the words पुत्र, कडङ्कर, दक्षिण, words ending in वत्सर, अनुप्रवचन etc. होत्रा, अभ्यमित्र and कुशाग्र in specified senses
cf. P. V. 1. 40, 69, 70, 91, 92, 111, 112, 135, V. 2.17, V.3.105
(9) to compound words in the sense of इव
e. g. काकतालीयम् , अजाकृपाणीयम् etc. cf. V. 3. 106
and (10) to words ending in जति and स्थान in specified senses
cf. P. V.4, 9, 10.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
*छ [च्छ] abschneidend, H 43, 113.
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
छ, सूर्य, छेदक, संवरण
छः सूर्ये छेदके ख्यातस्तथा संवरणे भवेत् ।
verse 1.1.1.17
page 0120
छ, छन्दस्, तडित्, निर्मल
छं च छन्दसि तडिति निर्मले च तथा स्मृतः ॥ १७ ॥
verse 1.1.1.17
page 0120
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
छ, छकारः । स तु व्यञ्जनसप्तमवर्णः । चवर्गद्वितीय-वर्णश्च । (वङ्गाक्षरैः) तस्य लेखनप्रकारो यथा, “ऊर्द्ध्वादधोगता रेखा कुञ्चिता कुण्डली ततः ।पुनश्चाधोगता तासु सन्ति ब्रह्मेशविष्णवः ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
अस्योच्चारणस्थानं तालु । इति व्याकरणम् ॥
(“इचुयशानान्तालु ।” इति सूत्रकारेणोक्तम् ।“कण्ठ्यावहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठाजावुपू ॥
”इति शिक्षाग्रन्थः ॥
)अस्योत्पत्तिर्यथा । प्रपञ्चसारे ।“विसर्गस्तालुगः सोष्मा शं चवर्गञ्च यन्तथा ।”अत्रोत्तरत्रापि वर्गस्य द्वितीयादिवर्णोच्चारणेस्वरस्पर्शनादिति स्तोकगम्भीरसंस्पर्शादिति चयथास्थानमन्वेतीति तट्टीकाकारो विश्वरूपः ॥
अस्या ध्यानं यथा, वर्णोद्धारतन्त्रे ।“ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि द्बिभुजान्तु त्रिलोचनाम् ।पीताम्बरधरां नित्यां वरदां भक्तवत्सलाम् ।एवं ध्यात्वा छकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”अस्य स्वरूपं यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“छकारं परमाश्चर्य्यं स्वयं परमकुण्डली ।सततं कुण्डलीयुक्तं पञ्चदेवमयं सदा ॥
पञ्चप्राणमयं वर्णं पञ्चप्राणात्मकं सदा ।त्रिबिन्दुसहितं वर्णं सदा ईश्वरसंयुतम् ॥
पीतविद्युल्लताकारं छकारं प्रणमाम्यहम् ॥
”तस्य नामानि यथा, तन्त्रशास्त्रे ।“छश्छन्दनं सुषुम्णा च पशुः पशुपतिर्म्मृतिः ।निर्म्मलं तरलं वह्निर्भूतमात्रा विलासिनी ॥
एकनेत्रश्च वृषली द्विशिरा वामकूर्परः ।गोकर्णा लाङ्गली वामकाममत्ता सदाशिवः ॥
माता निशाचरः पायुर्विक्षतः स्थितिशब्दकः ॥
”
छं, त्रि, (छायते परिस्क्रियते यत् इति । छो +कर्म्मणि घञर्थे कः ।) निर्म्मलम् । इति मेदिनी ।छे, १ ॥
तरलम् । इत्येकाक्षरकोषः ॥
छः,
पुं,
 (छो + भावे डः घञर्थे को वा ।) छेदनम् ।इत्येकाक्षरकोषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
छ छकारो व्यञ्जनवर्णभेदः स्पर्शसंज्ञस्तस्योच्चारणस्थानंतालु आभ्यम्नरप्रयत्नः जिह्वामध्येन तालुस्मर्शः । बाह्य-प्रयत्नाः विवारश्वासाऽथोषा महाप्राणश्च । मातृका-न्यासेऽस्य वामकूर्परे न्यासः । तन्त्रमते अस्य वाचक-शब्दाः । “छश्छन्दनं सुषुम्णा च पशुः पशुपति-र्मृतिः । निर्मलं तरलं वह्निर्भूतमात्रा विलासिनी ।एकनेत्रश्च वृषली द्विशिरा वामकूर्परः । गोकर्णो ला-ङ्गली रामः काममाता सदाशिवः । माता निशाचरःपायुर्विक्षतः स्थितिशब्दकः” वर्णाभिधानम् । “मातृकावर्णात्मिकायास्तस्या ध्यानमुक्तं वर्णोद्धारतन्त्रे“ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि द्विभुजां तु त्रिलोचनाम् ।पीताम्बरधरां नित्यं वरदां भक्तवत्सलाम् । एवंध्यात्वा छकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । काव्येऽस्यप्रथमनिर्द्देशफलं वृ० र० टी० उक्तं यथा “कः खोगोघश्च लक्ष्मीं वितरति वियशोङस्तथा चः सुखं छः प्रीतिजोमित्रलाभमित्यादि” ।
छ
पु०
 १ छकारवर्णे । छो--घञर्थे भावे क । २ छेदने स्त्रीकर्म्मणि घञर्थे क । ३ निर्म्मले
त्रि०
 मेदि० । ४ गृहे
न०
 शब्दार्थचि० । छद--बा० भावे ड । ५ छादने ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छद अपवारणे”@} 2 आधृषीयः।
3 ‘छदिरूर्जने’ 4 इति भ्वादिषु पठ्यते।
तत्र छदिरिति इका निर्देशः।
ऊर्जनम् = बलनम् प्राणनं वा।
चुरादिषु पठितस्य छदधातोराधृषीयत्वेन णिज्विकल्पनात् स्वार्थे णिजभावपक्षे मित्त्वार्थोऽयमनुवादः।
धातूनामनेकार्थत्वा- दूर्जने वृत्तिः।
छदन्तं प्रयुङ्क्ते छदयति = बलवन्तं प्राणवन्तं वा करोतीत्यर्थः।
यदा तु छादयतीति स्वार्थे ण्यन्तः, तदा बलीभवति, प्राणीभवति, अपवारयतीति वाऽर्थः।
तदा, ‘नान्ये मितोऽहेतौ’ 5 इति वचनात् मित्त्वं न।
‘छदिरर्जने’ इति कुत्रचिद् दृष्टः पाठो न साम्प्रदायिकः।
‘छेद अपवारणे’ इति चुरादावेवोत्तरत्र विद्यमानस्य धातोरपि ‘छद’ इत्येव क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽप्यनार्ष इति ज्ञायते।
देवपुरुषकारावप्यस्मदुक्तार्थोपष्टम्भकावेव।
‘छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य’ 6 इत्यादिसूत्राण्येवास्य धातोः भ्वादिषु पाठाभावे गमकानीत्यपि ज्ञेयम्।]] 7 ‘यौ वा णौ--अपवारणे छदत इत्येकम्, द्वितीयं छदेत्, 8 अन्यत् छादयति, छदेदिति पुनः स्यादूर्जनेऽर्थे मितः।
यत्तु च्छन्दयतीति णौ नुमि पदं-तत संवृताविष्यते’ -- 9 इति देवः।
10 छादकः-दिका, 11 चिच्छादयिषकः-षिका, 12 छादकः-दिका, चिच्छदिषकः- षिका, 13 चाच्छदकः-दिका, 14 छदकः-दिका
छादयिता-त्री, चिच्छादयिषिता-त्री, छदिता-त्री, चिच्छदिषिता-त्री, चाच्छदिता-त्री, छदयिता-त्री
छादयन्-न्ती, चिच्छादयिषन्-न्ती, 15 छदन्-न्ती, चिच्छदिषन्-न्ती, -- छदयन्-न्ती
छादयिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छादयिषिष्यन्-न्ती-ती, छदिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छ-दिषिष्यन्-न्ती-ती, -- छदयिषिष्यन्-न्ती-ती
छादयमानः, चिच्छादयिषमाणः
16 छदमानः, चिच्छदिषमाणः, चाच्छद्यमानः, छदयमानः
छादयिष्यमाणः, चिच्छादयिषिष्यमाणः, छदिष्यमाणः, चिच्छदिषिष्यमाणः, चाच्छदिष्यमाणः, छदयिषिष्यमाणः
17 18 तनुच्छत्-तनुच्छदौ-तनुच्छदः
-- -- 19 छन्नम्- 20 छन्नः-छादितः- 21 तम्, चिच्छादयिषितः, छदितः-तम्, चिच्छदिषितः, चाच्छदितः, 22 छदितः-तवान्
छादः, चिच्छादयिषुः, छदः, चिच्छदिषुः, चाच्छदः, छदः
छादयितव्यम्, चिच्छादयिषितव्यम्, छदितव्यम्, चिच्छदिषितव्यम्, चाच्छदितव्यम्, छदयितव्यम्
छादनीयम्, चिच्छादयिषणीयम्, छदनीयम्, चिच्छदिषणीयम्, चाच्छदनीयम्, छदनीयम्
छ द्यम्, चिच्छादयिष्यम्, छाद्यम्, चिच्छदिष्यम्, चाछद्यम्, छद्यम्
ईषच्छादः-दुश्छादः-सुच्छादः
-- -- छाद्यमानः-चिच्छादयिष्यमाणः, छद्यमानः, चिच्छदिष्यमाणः, चाच्छद्यमानः, छद्यमानः
छादः, 23 प्रच्छदः-उरश्छदः-दन्तच्छदः, समुपच्छादः, 24 समुपातिच्छादः, चिच्छादयिषः, छादः, चिच्छदिषः, चाच्छदः, छदः
छादयितुम्, चिच्छादयिषितुम्, छदितुम्, चिच्छदिषितुम्, चाच्छदितुम्, छदयितुम्
छादना, चिच्छादयिषा, छत्तिः, चिच्छदिषा, चाच्छदा, छदना
छादनम्, चिच्छादयिषणम्, छदनम्, चिच्छदिषणम्, चाच्छदनम्, छदनम्
25 छादयित्वा, चिच्छादयिषित्वा, छदित्वा, चिच्छदिषित्वा, चाच्छदित्वा, छदयित्वा
प्रच्छाद्य, प्रचिच्छादयिष्य, प्रच्छद्य, प्रचिच्छदिष्य, प्रचाच्छद्य, 26 प्रच्छदय्य
छादम् २, छादयित्वा २, चिच्छादयिषम् २, चिच्छादयिषित्वा २, छादम् २, छदित्वा २, चिच्छदिषम् २। चिच्छदिषित्वा २, चाच्छदम् २, चाच्छदित्वा २, 27 छदम् २ -छादम् २। छदयित्वा २
28 इसिप्रत्यये छदिः इति भवति।
‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ 29 इति, उपधाया ह्रस्वः।
छादयतीति छदिः = चर्म, आवरणं च।]] छदिः, 30 ष्ट्रन् प्रत्यये, ‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ 31 इत्युपधाह्रस्वे रूपम्।
छाद्यतेऽनेनेति छत्त्रम् = आतपत्रम्।]] छत्त्रम्, 32 इति मनिनि प्रत्यये छद्म = कपटम्।]] छद्म।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५६२)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (ग। सू।)
05
=>
 (ग। सू। चुरादौ)
06
=>
 (६-४-९६)
07
=>
 [पृष्ठम्०५३५+ २४]
08
=>
 (छदन्)
09
=>
 (श्लो। ११३)
10
=>
 [[१। स्वार्थे णिचि, ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धौ रूपम्।]]
11
=>
 [[२। ण्यन्तात् सनि, अभ्यासात् परतः, ‘छे च’ (६-१-७३) इति तुक्। ‘स्तोः श्चुना श्चुः’ (८-४-४०) इति श्चुत्वेन चकारः। एवं सन्नन्ते यङन्ते च बोध्यम्।]]
12
=>
 [[३। ‘आधृषाद्वा’ (गणसूत्रं चुरादौ) इति णिचो वैकल्पिकत्वम्। तेन, णिजभावपक्षे शुद्धाद्धातोर्ण्वुलि रूपम्। ण्यन्तप्रकृतिकण्वुलन्तस्य, अस्य चार्थमेदो नास्ति।]]
13
=>
 [[४। णिजभावपक्षे, यङन्ते, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घे, ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति तुकि, तस्य श्चुत्वेन चकारे रूपम्। एवमुत्तरत्रापि रूपनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]
14
=>
 [[५। ‘छदिरूर्जने’ (गणसूत्रम्-भ्वादौ) इति घटादिषु पाठेनास्य मित्त्वात्, अस्मात्, हेतुमण्णिचि परतः, उपधावृद्धौ, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वे, ‘छदकः- दिका’ इत्यादीनि, ऊर्जनार्थे विद्यमानस्यास्य धातोर्णौ बोध्यानि।]]
15
=>
 [[आ। ‘मल्लोऽर्द्यः स च हिंसितः पदमुपासात्सीद्धरेः शुन्धितः तावत् स्वं बलमच्छदन् जुषितवान् मुष्ट्या हली मुष्टिकम्।।’ धा। का। ३-५०।]]
16
=>
 [[६। धातोः स्वरितेत्त्वेन, शुद्धात्, ‘स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले (१-३-७२) इति आत्मनेपदम्। परगामिनि क्रियाफले तु, ‘शेषात् कर्तरि परस्मैपदम्’ (१-३-७८) इति परस्मैपदमपि भवति।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०५३६+ २४]
18
=>
 [[१। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विपि, ‘इस्मन्त्रन्क्विषु च’ (६-४-९७) इति णौ, उपधायाः ह्रस्वः।]]
19
=>
 [[२। ‘वा दान्तशान्तपूर्णदस्तस्पष्टच्छन्नज्ञप्ताः’ (७-२-२७) इति ण्यन्तात्, निष्ठायाः इडभावः उपधाह्रस्वत्वं च निपात्यते। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वम्। पक्षे छादितः इत्यपि भवति।]]
20
=>
 [[आ। ‘प्रच्छन्नस्तरुगहनैः स गुल्मजालैः लक्ष्मीवाननुपदमस्य सम्प्रतस्थे।।’ किरातार्जुनीये १२-५४।]]
21
=>
 [[B। ‘आच्छादितायतदिगम्बरमुच्चकैर्गामाक्रम्य संस्थितमुदग्रविशालशृङ्गम्।’ शिशुपालवधे ४-१९।]]
22
=>
 [[३। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
23
=>
 [[४। छादेः करणार्थे, प्रच्छाद्यतेऽनेनेत्यर्थे, ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घप्रत्यये, ‘छादेर्घेऽद्व्युपसर्गस्य’ (६-४-९६) इति उपधाह्रस्वः। एवं दन्त- च्छदः उरश्छदः इत्यादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
24
=>
 [[५। ‘अद्विप्रभृत्युपसर्गस्येति वक्तव्यम्’ (वा-६-४-९६) इत्युक्तत्वात् द्विप्रभृतिषूपसर्गेषु सत्स्वपि ह्रस्वो न प्रवर्तते।]]
25
=>
 [पृष्ठम्०५३७+ १९]
26
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
27
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
28
=>
 [[३। औणादिके [द। उ। ९। ३०]
29
=>
 (६-४-९७)
30
=>
 [[४। ‘ष्ट्रन्’ [द। उ। ८-७९]
31
=>
 (६-४-९७)
32
=>
 [[५। ‘मनिन्’ [द। उ। ६-७३]
Burnouf
French
छ छ 21° lettre et 2ᵉ palatale dans l'alphabet
sanscrit, considérée comme l'aspiration du च्। Elle semble
provenir de la sifflante suivie d'une gutturale, et elle répond
ordinairement à
σϰ, σχ, स्च्, स्छ्, स्क़ु ou même स्प्।
छ छ a. clair, net.
Mouvant, tremblant, instable. -- S.
m.
 action de couper. -- S.
f.
 छा action de couvrir, de cacher.
Enfant, petit d'un animal.