च्छिका (cchikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“मिच्छ उत्क्लेशे”@} 2 ‘उत्क्लेशः = बाधनम्’ इति क्षीरस्वामी।
अस्य मते सकर्मकत्वम्।
उत्क्लेशः = पीडा।’ इति धातुवृत्तिः।
तदानीमकर्मकत्वम्।
3 मिच्छकः-च्छिका, मिच्छकः-च्छिका, 4 मिमिच्छषकः-षिका, मेमिच्छकः- च्छिका
मिच्छिता-त्री, मिच्छयिता-त्री, मिमिच्छिषिता-त्री, मेमिच्छिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचिल्लतिवत् 5 ज्ञेयानि।
शतरि-स्त्रियाम्, मिच्छन्-न्ती-ती, इति नुम् वा।
01 (१२५१)
02 (६-तुदादिः-१२९७। सक। सेट्। पर।)
03 [[१। ‘मिछ’ इत्येव धातुरुपदेशे पठ्यते। तस्य, ‘छे च’ (६-१-७३) इति तुकि, श्चुत्वे च मिच्छ इति सम्पद्यते। एवमेव सर्वत्रास्य तुग् ज्ञेयः।]]
04 [[२। सन्नन्ते गुणात् पूर्वम्, अन्तरङ्गत्वात् तुकि लघूपधत्वाभावात् न गुणः। एवमेव सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05 (५२८)
1 {@“म्लेच्छ अव्यक्ते शब्दे”@} 2 ‘अव्यक्तायां वाचि’ इति क्षीरस्वामी।
3 म्लेच्छकः-च्छिका, म्लेच्छकः-च्छिका, मिम्लेच्छिषकः-षिका, मेम्लेच्छकः- च्छिका
म्लेच्छिता-त्री, म्लेच्छयिता-त्री, मिम्लेच्छिषिता-त्री, मेम्लेच्छिता-त्री
इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि दैवादिकक्लिश्यतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 म्लिष्टम्, शतरि-म्लेच्छन्-न्ती, क्विपि-- 6 म्लेट्-म्लेड्- म्लेडौ-म्लेडः, इति विशेषः।
7 म्लेच्छितवै।
01 (१३२९)
02 (१-भ्वादिः-२०५। अक। सेट्। पर।)
03 [[२। धातुरयमुपदेशे म्लेछ इत्येव पठ्यते। पश्चात्, ‘दीर्घात्’ (६-१-७५) इति तुक्। तुकश्चुत्वेन चकारे सर्वत्र म्लेच्छ इति श्रूयते।]]
04 (२८७)
05 [[३। ‘क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्नम्लिष्टविरिब्धफाण्टबाढानि मन्थमनस्तमःसक्ताविस्प- स्वरानायासभृशेषु’ (७-२-१८) इत्यादिना यथासम्भवमस्य निष्ठायाम्, अविस्पष्टार्थे इडभावो निपात्यते। षत्व-ष्टुत्वादिकेषु म्लिष्टम् इति भवति। अन्यत्र म्लेच्छितम् इत्यपि साधुः।]]
06 [[४। क्विपि, ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति सतुक्कस्य छकारस्य शकारे, षत्वे, जश्त्वचर्त्वयोश्च रूपमेवम्। “वृत्तिप्रदीपे तु वितुक्कस्य शादेश उक्तः, तुगभावस्तु ‘अकृतव्यूहाः पाणिनीयाः (परि ५७…) कृतमपि शास्त्रं निवर्तयन्तीति।” इति मा। धा। वृत्तौ अत्र पक्षभेदः प्रोक्त इहावधेयः।]]
07 [[५। ‘कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः’ (३-४-१४) इति च्छन्दसि विषये धातोरस्मात् तवैप्रत्यये इडागमे च रूपमेवम्। तथा च किञ्चित् श्रुतिवाक्यमुपात्तं महाभाष्ये (१-१-१) “तस्माद् ब्राह्मणेन न म्लेच्छितवै नापभाषितवै, म्लेच्छो ह वा एष यदपशब्दः।” इति।]]
1 {@“युच्छ प्रमादे”@} 2 3 युच्छकः-च्छिका, युच्छकः-च्छिका, युयुच्छिषकः-षिका, योयुच्छकः- च्छिका
युच्छिता-त्री, युच्छयिता-त्री, युयुच्छिषिता-त्री, योयुच्छिता-त्री
4 प्रयुट्-प्रयुड्-प्रयुशौ- 5 प्रयुशः
इतीमानि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिक- क्लिश्यतिवत् 6 ज्ञेयानि।
01 (१३४८)
02 (१-भ्वादिः-२१४। अक। सेट्। पर।)
03 [[१। उपदेशेऽयं धातुः युछ इत्येव पठितः। ‘छे च’ (६-१-७३) इति तुकि, तस्य श्चुत्वेन चकारे च युच्छ इति सम्पद्यते। अत्र ण्वुल्निमित्तको गुणः कथं न? इति न शङ्क्यम्, अन्तरङ्गत्वेन प्रथमं तुकि लघूपधत्वाभावात् गुणो न। न चात्र ‘वार्णादाङ्गं बलीयः’ (परि-५६) इति वचनात् प्रथमं गुणस्यापत्तिः कार्या
\n\n भिन्नाश्रयत्वात्, इत्यन्यत्र विस्तरः।]]
04 [[२। क्विपि, ‘च्छ्वोः शूठ्--’ (६-४-१९) इति सतुक्कस्य छकारस्य शकारे, तस्य ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना षकारे, जश्त्वचर्त्वयोश्च रूपमेवम्।]]
05 [[आ। ‘अहूर्णचित्ताः परिमूर्च्छितव्रताः स्फूर्णामया अप्रयुशः कृतोञ्छनाः।’ धा। का। १। २९।]]
06 (२८७)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.