| YouTube Channel

चोदना (codanA)

 
शब्दसागरः
English
चोदना
f.
 (-ना)
1. A precept, a sacred ordinance or commandment.
2.
Sending, commanding, directing, &c.
3. Enjoining, ordaining.
4.
Casting, throwing.
E.
 चुद् to command, &c. affixes युच् and टाप्.
Yates
English
चोदना (ना) 1.
f.
 Precept
a sending.
Wilson
English
चोदना
f.
 (-ना)
1 A precept, a sacred ordinance or commandment.
2 Sending, commanding, directing, &c.
3 Enjoining, ordaining.
4 Casting, throwing.
E.
 चुद to command, &c. affixes ल्यु and टाप्.
Apte
English
चोदना [cōdanā], 1 Sending, directing, throwing.
Urging or driving onward
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना Bg.
Prompting, inciting, encouraging, inspiration.
A precept, sacred commandment, scriptural injunction.
The category called अपूर्व (in पूर्वमीमांसा)
चोदनेत्यपूर्वं बूमः ŚB. on MS.* 7.1.7.
Comp.
 -गुडः a ball for playing with.
Apte 1890
English
चोदना 1 Sending, directing, throwing.
2 Urging or driving onward.
3 Prompting, inciting, encouraging, inspiration.
4 A precept, sacred commandment, scriptural injunction.
Comp.
गुडः a ball for playing with.
Monier Williams Cologne
English
चो॑दना
f.
 reproof (as in Pāli),
Divyāv.
 i, 54
Hindi
Hindi
प्रोत्साहन
Apte Hindi
Hindi
चोदना
स्त्री*
 - "च्युद् - ल्युट्, स्त्रियां टाप् च"
"भेजना, निर्देश देना, फेंकना"
चोदना
स्त्री*
 - "च्युद् - ल्युट्, स्त्रियां टाप् च"
"स्फूर्ति देना, आगे हाँकना"
चोदना
स्त्री*
 - "च्युद् - ल्युट्, स्त्रियां टाप् च"
"प्रोत्साहन देना, उकसाना, उत्साह बढ़ाना, उत्तेजना प्रदान करना"
चोदना
स्त्री*
 - "च्युद् - ल्युट्, स्त्रियां टाप् च"
"उपदेश, पुनीत आदेश, वेदविहित विधि"
चोदना
स्त्री*
 - चुद्+युच्+टाप्
‘अपूर्व’ नामक श्रेणी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चोदना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪದೇಶ /ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮಾತು /ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಾಕ್ಯ
निष्पत्तिः - > चुद (सञ्चोदने) + णिच् - "युच्" (३-३-१०७)
चोदना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೇರಣೆ /ಹುರಿದುಂಬಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > "चोदनालक्षणोऽर्थो धर्मः"
चोदना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿದಿ /ಆಜ್ಞೆ /ಆದೇಶ
प्रयोगाः - > "ज्ञानं ज्ञॆयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना"
उल्लेखाः - > गीता० १८-१८
चोदना
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು /ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು
L R Vaidya
English
codanA {% f. %} 1. Sending, directing
2. throwing
3. urging, inciting, inspiring
4. a precept, a sacred commandment.
Bopp
Latin
चोदना f. (r. चुद् impellere, s. अन in fem.) impulsus, in-
citatio. BH. 18. 18.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
codanā (to next, q.v.
= Pali id.), accusation, reproof: bhūtāṃ codana saṃśrutya Śikṣ 〔47.4〕, hearing the true [Page234-b] accusation, and °nāṃ bhūtataḥ śrutvā 〔47.6〕 (both vss)
mamaivārthaṃ codanā kriyate Divy 〔4.4〕 (prose)
-acodanatā, state of not accusing (reference lost).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रेरणा, चोदना
noun
कस्माच्चित् प्रभावशालीमनुष्यद्वारा अथवा क्षेत्रद्वारा किमपि कार्यं कर्तुं साक्षात् वा अप्रत्यक्षं प्रवर्तनम्।
"चित्रकलायाः प्रेरणा मया मातुः प्राप्ता।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चोदना,
स्त्री,
 (चोद्यते प्रवर्त्त्यतेऽनयेति । चुदक् नुदि + युच् टाप् च ।) विधिः । (यथा, गीतायाम् । १८ । १८ ।“ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्म्मचोदना ॥
”)प्रेरणा । यथा । चोदना लक्षणोऽर्थो धर्म्म इतिजैमिनिसूत्रम् ॥
एकोद्दिष्टादिवृद्ध्यादौ ह्रास-वृद्ध्यादि चोदना । इति स्मृतिः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चोदना स्त्री
चु०
 चुद--युच् । “चोदना चोपदेशश्च वि-धिश्चैकार्थवाचिनः” इति भट्टोक्ते प्रवर्त्तनावाक्ये ‘चोद-नालक्षणोऽर्थो घर्म्मः” इति मीमांसासूत्रम् । २ प्रेरणायां, ३ प्रवर्त्तनायाञ्च । चोद्यतेऽनया करणे बा० युच् ४ प्रवृत्तिहेतौच “ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्म्मचोदना” गीता ।“ज्ञानमिष्टसाधनमिति बोघः, ज्ञेयमिष्टसाधनं कर्म्म ।परिज्ञाता एतज्ज्ञानाश्रयः, कर्म्मचोदना कर्म्म चोद्यतेप्रवर्त्त्यतेऽनया चोदना ज्ञानादित्रितयं प्रवृत्तिहेतुरित्यर्थः”श्रीधरः । ५ अज्ञातार्थज्ञापके शब्दमात्रे--“चोदनाप्रवृत्ति-भेदाच्च” “या हि चोदना धर्म्मस्य लक्षणं सा स्वविषयेनियुञ्जानैव पुरुषमवबोधयति ब्रह्मचोदना तु पुरुषमव-बोधयत्येव केवलम्, अवबोधस्य चोदनाजन्यत्वात् नपुरुषोऽवबोधे नियुज्यते यथाऽक्षसन्निकर्षेणार्थाऽबोधेतद्वत्” शा० सू० शाङ्करभाष्यम् । “अज्ञातज्ञापकः शब्दःचोदना तस्याः प्रवृत्तिर्बोधकत्वं तद्वैलक्षण्याच्च जिज्ञास्यभेद इत्यर्थः । संग्रहवाक्यं विवृणोति या हीति लक्षणंप्रमाणं “स्वर्गकामोयजेत” इत्यादि वाक्यं हि स्वविषयेधर्मे यागादिके स्वर्गभावनारूपे फलहेतुयागादिगोचरनियोगे वा हितसाधने यागादौ वा, पुरुषं प्रव-र्त्तयदेवावबोधयति “अहमात्मा ब्रह्म” इत्यादि वाक्यंतु पुरुषं केवलमप्रपञ्चं ब्रह्म बोधयत्येव न प्रवर्त्तयतिविषयाभावात् नन्ववबोध एव विषयोऽस्तु तत्राहन पुरुष इति ब्रह्मचोदनया पुरुषोऽवबोधे न प्रवर्त्त्यतेइत्यत्र हेतुं पूर्ववाक्येनाह अवबोधस्येति । स्वजन्य-ज्ञाने स्वयं प्रमाणं न प्रवर्त्तकमित्यत्र दृष्टान्तमाह यथेतिमानादेव बोधस्य जातत्वात् जाते च तस्मिन् विध्य-योगात् न वाक्यार्थज्ञाने पुरुषप्रवृत्तिः । तथाचप्रवर्त्तकमानमेयो धर्मः, उदासीनमामेयं ब्रह्मेति”रत्नप्रमा । लोगाक्षिमास्करेणापि “वेदप्रतिपाद्यप्रयो-जनवदर्थो धर्म्म” इति धर्मलक्षणमुक्त्वा “चोदनालक्षणोऽर्थो धर्म” जै० सूत्रस्थचोदनापदस्य वेदमात्रपरत्वमुररीकृतम् । तल्लक्षणे चार्थपदस्य इष्यमाणपरत्वेनसिद्धे इच्छाभावात् ब्रह्मणः सद्धत्वेन इष्यमाणत्वा-भावात् वेदप्रतिपाद्यत्वेऽपि नातिव्याप्तिरिति बोध्यम् ।५ चोदनाविषये यागादिप्रयत्ने च । “एकं वा संयोगरूपचोदनाऽख्याऽविशेषात्” जै० सू० । “कर्स्मैक्यप्रति-पादका संयोगरूपचोदनासंज्ञारूपाः पदार्थास्तेषा-मपिशेषादैक्यम् । “तत्र चोदना प्रवर्त्तकः शब्दः चोदित-प्रयत्नो वा” रत्नप्रभा ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चुद सञ्चोदने”@} 2 सञ्चोदनम् = प्रश्नः, प्रेरणं वा।
प्रश्ने द्विकर्मकः।
3 चोदकः-दिका, चुचोदयिषकः-षिका
चोदयिता-त्री, चुचोदयिषिता-त्री
चोदयन्-न्ती, 4 माणवकमर्थं] चोदयन्, चुचोदयिषन्-न्ती
चोदयिष्यन्-न्ती-ती, चुचोदयिषिष्यन्-न्ती-ती, चोदयमानः, चुचोदयिषमाणः
चोदयिष्यमाणः, चुचोदयिषिष्यमाणः
5 प्रचोत्-प्रचोदौ-प्रचोदः
चोदितम्-तः, चुचोदयिषितः-तवान्
चोदः, चुचोदयिषुः
चोदयितव्यम्, चुचोदयिषितव्यम्
चोदनीयम्, चुचोदयिषणीयम्
चोद्यम्, चुचोदयिष्यम्
ईषच्चोदः-दुश्चोदः-सुचोदः
-- चोद्यमानः, चुचोदयिष्यमाणः
चोदः, चुचोदयिषः
चोदयितुम्, चुचोदयिषितुम्
6 चोदना, 7 चूडा, चुचोदयिषा
चोदनम्, चुचोदयिषणम्
चोदयित्वा, चुचोदयिषित्वा
प्रचोद्य, 8 परिचोद्य, प्रचुचोदयिष्य
चोदम् २ -चोदयित्वा २, चुचोदयिषम् २ -चुचोदयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५४२)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५९२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [पृष्ठम्०५२१+ २७]
04
=>
 [[[१। ‘अकथितं च’ (१-४-५१) इत्यनेन माणवकस्य कर्मसंज्ञा। न चात्र कृद्योगलक्षणा षष्ठी शङ्क्या
\n\n ‘न लोकाव्ययनिष्ठाखलर्थतृनाम्’ (२-३-६९) इति षष्ठीनिषेधात्।]]
05
=>
 [[२। णिनिमित्तको गुणः।]]
06
=>
 [[आ। ‘कर्मचोदनया जीवः कायमन्यमिवेन्द्रियैः।।’ भारतचम्पूः (२-१८)]]
07
=>
 [[३। ‘भिदादिषु (३-३-१०४) निपातनात् धातोरुपधाया दीर्घः, दकारस्य डकारः णिलोपश्च भवति’ इति माधवधातुवृत्तिः। ‘अबाधकान्यपि निपातनानि’ (परिभाषा- ११८) इति वचनात् ‘चोदना’ इत्यपि साधुः।]]
08
=>
 [[B। ‘संबुस्तिते गिरिमखे परिचोद्य गोपान् प्रानक्कयद्धरिमखं मदधक्कनार्थी।।’ धा। का। ३। २०।]]
Burnouf
French
चोदना चोदना
f.
 (चुद्) impulsion, excitation.
Commandement, précepte.
चोदनागुड
m.
 (गुड) balle à jouer, paume.