| YouTube Channel

चैत्ररथ (caitraratha)

 
शब्दसागरः
English
चैत्ररथ
n.
 (-थं) The garden of the deity KUVERA.
E.
 चित्ररथ a Gandharba
in charge of the garden, affix अण्. चित्ररथेन निर्वृत्तम् ।
Capeller Eng
English
चैत्ररथ
a.
 pertaining to the Gandharva Citraratha
n.
 (± वन)
C.
 's wood.
Yates
English
चैत्र-रथ (थं) 1.
n.
 The garden of
Kuvera or Pluto.
Wilson
English
चैत्ररथ
n.
 (-थं) The garden of the deity KUVERA.
E.
 चित्ररथ a Gandharba in charge of the garden, affix अण्.
Apte 1890
English
चैत्ररथं(थ्यं) N. of the garden of Kubera
एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान् R. 5. 60.
Monier Williams Cologne
English
चैत्ररथ
mfn.
 treating of the Gandharva Citra-ratha,
MBh.
 i, 313
चैत्ररथ
m.
 patr.
fr.
 Citra-ratha, i, 3740
(N. of Śaśa-bindu), xii, 998
of a Dvyaha ceremony,
KātyŚr.
 xxiii, 2, 3
Maś.
चैत्ररथ
n.
 (with or without वन) the grove of Kubera cultivated by the Gandharva Citra-ratha,
MBh.
 iii, v
Hariv.
R.
Divyāv.
 xiv
BhP.
Ragh.
 v, 60
Kād.
Monier Williams 1872
English
चैत्ररथ, अस्, ई, अम् (fr. चित्र-रथ), treating
of the Gandharva Citra-ratha
(अस्), m. a patronymic
from Citra-ratha
N. of a Dvyaha ceremony
a
facetious expression for the pubes of a woman,
‘Citra-ratha's wood
’ (ई), f. a patronymic of a
daughter of Śaśa-vindu
(अम्), n., scil. वन, the
grove of the deity Kuvera cultivated by the Gan-
dharva Citra-ratha.
Benfey
English
चैत्ररथ चैत्ररथ, i. e. चित्र-र-
थ + अ,
I.
adj.
 Treating of the Gan-
dharva Citraratha, MBh. 1, 313.
II.
patron.
m.
 and
f.
 थी, A descendant of
Citraratha, MBh. 1, 3740
Hariv. 712.
III.
n.
 The name of a forest, Rām.
1, 28, 37.
Apte Hindi
Hindi
चैत्ररथम्
नपुं*
 - चित्ररथ - अण्
कुबेर के उद्यान का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चैत्ररथ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರನ ಉದ್ಯಾನವನ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-६८)
व्युत्पत्तिः - > चित्ररथेन निर्वृत्तम्
प्रयोगाः - > "एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान्"
उल्लेखाः - > रघु० ५-६०
L R Vaidya
English
cEtraraTa(Tya) {% n. %} Name of the garden of Kubera, एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान् R.v.60.
Bopp
Latin
चैत्ररथ m. (a चित्ररथ Gandharvus, qui Kuvêri horti custos
est, s. अ) Kuvêri hortus. RAGH. 5. 60.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Caitraratha (-vana), doubtless to be identified with Skt. id. (n. of a grove constructed by the gandharva Citraratha for Kubera), = Citraratha, q.v., as n. of a grove of the Trāyastriṃśa gods: Mvy 〔4197〕
Divy 〔194.2〕.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विमानं पुष्पकं चैत्ररथं वनं पुरी प्रभा ॥ १९० ॥
p{0012}
अलका वस्वोकसारा सुतोऽस्य नलकूबरः ।
-wordlist-
कुबेरविमान (क्ली), पुष्पक (पुंक्ली), कुबेरवन (क्ली), चैत्ररथ (क्ली), कुबेरपुरी (स्त्री), प्रभा (स्त्री), अलका (स्त्री), वस्वोकसारा (स्त्री), कुबेरसुत (पुं), नलकूबर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कुबेर_उद्यान
कुबेर_उद्यान, चैत्ररथ
उद्यानं स्याच्चैत्ररथं विमानं चास्य पुष्पकम् ।
verse 1.1.1.83
page 0011
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चैत्ररथम्
Root: चैत्ररथ
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ कुबेरस्य उद्यानम्
Meaning(s):
⇒ Kubéra's garden
Shloka(s):
1|2|59|1 ► अस्योद्यानं चैत्ररथं पुत्रस्तु नलकूबरः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|59|1 ⇢ चैत्ररथम् (चैत्ररथ) (नपुं) ⇒ Kubéra's garden ⇒ कुबेरस्य उद्यानम्
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ कुबेरः
अन्यसंबन्धाः ➡ कुबेरः
जातिः ➡ अलौकिकस्थानम्
Mahabharata
English
Caitraratha^1 (“the wood belonging to Citraratha”). § 76 (Matsya): I, 63, 2376 (vanaṃ Cºopamaṃ).--§ 133 (Dushyanta): I, 70, 2873 (ºprakhyaṃ, sc. vanaṃ).--§ 144 (Yayāti): I, 75, 3171 (vane).--§ 146 (do.): I, 78, 3282 (vane Cºopame). --§ 184 (Pāṇḍu): I, 110, 4637 (in the North, visited by Pāṇḍu).--§ 317b (Kṛshṇa Vāsudeva): III, 13, 482 (vane, there Kṛshṇa performed sacrifices), 501 (do.).--§ 356 (Tīrthayātrāp.): III, 80, 3095 (vanaṃ Cºṃ yathā, sc. the Kāmyakawood).--§ 449 (Ājagarap.): III, 177, 12355 (ºprakāśaṃ), 12358 (vanāc Cºprakāśāt).--§ 497 (Skandotpatti): III, 226, 14342 (vane).--§ 516 (Duryodhanayajña): III, 257, 15344 (praviveśa gṛhaṃ yathā Cºṃ prabhuḥ, i.e. Kubera, PCR.).-§ 565 (Gālavac.): V, 111, 3831 (in the North).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 53, 2573 (yathā Cºṃ vanaṃ).--§ 713 (Śukakṛti): XII, 326, 12245 (ºopamaṃ, a garden at the palace of Janaka).
Caitraratha^2. § 154 (Pūruvaṃś.): I, 94, 3740 (son of Kuru and Vāhinī).
Caitraratha^3 (“son of Citraratha”) = Śaśabindu: XII, 998.
पुराणम्
English
चैत्ररथ / CAITRARATHA. A prince born to King kuru of his queen vāhinī (Śloka 50, Chapter 94, Ādi Parva).
चैत्ररथम् / CAITRARATHA(M). A forest of purāṇic fame. Once King yayāti enjoyed sexual acts with the apsaras viśvācī in this forest. (Śloka 43, Chapter 75, Ādi Parva). It was here in this forest that pāṇḍu spent some days once with his wives mādrī and kuntī. (Śloka 48, Chapter 118, Ādi Parva).
As a support to the great mountain mahāmeru were four mountains, mandara, merumandara, supārśva and kumuda. Above each of these was a garden-wood, nandana, caitraratha, vaibhrājaka and sarvatobhadra. Thus it is to be presumed that caitraratha was on merumandara. (Chapter 16, Pañcama skandha, bhāgavata).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चैत्ररथं,
क्ली,
 (चित्ररथेन गन्धर्व्वेण निर्वृत्तम् ।“तेन निर्वृत्तम् ।” ४ । २ । ६८ । इत्यण् ।)कुवेरस्योपवनम् । तत्तु चित्ररथगन्धर्व्वनिर्म्मि-तम् । इत्यमरः । १ । २ । ७३ ॥
(यथा, रघुः । ५ । ६० ।“एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान्सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान् ॥
”इदन्तु पीठस्थानानामन्यतमं । यथा, देवी-भागवते । ७ । ३० । ५८ ।“मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे ॥
”पुं, कुरुपुत्त्रविशेषः । यथा, महाभारते । १ ।९४ । ४९ ।“अविक्षितमभिष्वन्तं तथा चैत्ररथं मुनिम् ।जनमेजयञ्च विख्यातं पुत्त्रांश्चास्यानुशुश्रुम ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चैत्ररथ
न०
 चित्ररथेन गन्धर्वेण निर्वृत्तम् अण् । १ कुवेर-स्योद्यान अमरः । “बभौ वल्गुजनाकीर्णं वनं चैत्ररथंयथा” हरिव० ३२४ अ० । “एकोययौ चैत्ररथप्रदेशान्”रघुः २ मुनिभेदे
पु०
 “आविक्षितमभिष्यन्तं तथा चैत्ररथंमुनिम्” भा० आ० ९४ अ० । चैत्ररथेः शशविन्दोरपत्यम्स्त्री अण् ङीप् । ११ शशविन्दोःसुतायां स्त्री “मान्धातु-र्युवनाश्वस्य त्रिलोकीविजयी सुतः । तस्य चैत्ररथी भार्य्याशशविन्दोःसुताऽमवत्” हरिव० १२ अ० । चित्ररथं गन्धर्व-मधिकृत्य कृतोग्रन्थः अण् । १३ भारतपर्व्वान्तर्गतेऽवान्तर-पर्वभेदे
न०
 चित्ररथशब्दे दृश्यम् । “तथा चैत्ररथंदेव्याः पाञ्चाल्याश्च स्वयंवरम्” भा० आ० १० अ० अवान्तरपर्वोक्तौ ।
Stchoupak
French
चैत्र-रथ-
a. relatif au Gandharva Citraratha
m.
 son patronyme
nt.
bosquet de Kubera (= °वन-).
°पर्वन्- nt. titre d'une section du MhBh.