चेष्ट् (ceST)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 चेष्ट् चे॑ष्टति चे॑ष्ट°ते pp.
   चेष्टित (q.v. ) move the
limbs,  stir,  exert one's self,  be active or busy,  be engaged in (acc. )
act or behave towards (loc. )
 make,  do,  perform.  C.
  चेष्टयति,  °ते set
in motion,  impel. — आ make,  perform.  परि wallow,  roam about.  वि
move the limbs,  writhe,  struggle,  stir,  be active or busy,  act or behave
towards (loc. ),  effect,  produce. सम् be restless,  exert one's self, 
act.  — Cf.  विचेष्टित.

Yates

English

 चेष्ट् (ङ) चेष्टते 1.
d. To act or perform
functions,  to strive,  try,  seek.

Apte

English

चेष्ट् [cēṣṭ],  1 Ā. (चेष्टते,  चेष्टित)

To move about,  stir,  be active,  show signs of life
 यदा स देवो जागर्ति तदेदं चेष्टते जगत् Ms.*
  1.52
 Māl.
 8.8
 Ś.*
  6.27.

To make effort,  endeavour,  exert oneself,  struggle.

To perform,  do (anything).

To frequent.

To behave,  act. With वि

to stir,  move,  be in motion,  move about.

to act,  behave.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 चेष्ट् {c1c} A. (चेष्टते,  चेष्टित) 1 To move about,  stir,  be active,  show signs of life
 यदा स देवो जागर्ति तदेदं चेष्टते जगत् Ms. 1. 52
 Māl. 8. 8
 Ś. 6. 27. 
2 To make effort,  endeavour,  exert oneself,  struggle. 
3 To perform,  do (anything). 
4 To frequent. 
5 To behave,  act. 
WITH वि {1} to stir,  move,  be in motion,  move about. {2} to act,  behave. 

Monier Williams Cologne

English

 चेष्ट् cl.
  1. चे॑ष्टति,  °ते (inf.   °टितुम्) to move the limbs,  move,  stir,  MBh.
  
 R.
 
 BhP.
  
 Śak.
 
to make effort,  exert one's self,  struggle,  strive,  be active,  AV.
   xi,  4,  23 f.
 
 ŚBr.
   iii
 Lāṭy.
 
 Kauś.
 
 Mn.
  
 MBh.
  
to be busy or occupied with (acc.  )
to act,  do,  perform,  care for,  Gobh.
  i,  6,  19
 MBh.
  
 R.
 
 Śak.
 
 Rājat.
  iii,  493
to prepare,  ŚBr.
   xiv,  9,  4,  18 (ind. p.
  चेष्टित्वा॑) :
Caus.
  टयति,  °ते (aor.  अचिचेष्टत् [Bhaṭṭ.  xv,  60] or अचच्°,  Pāṇ.
  vii,  4,  96) to cause to move,  set in motion,  impel,  drive,  ŚāṅkhŚr.
   viii,  9,  3
 Mn.
   xii,  15
 MBh.
  
 R.
 
 Suśr.
  iv,  32,  17.

Monier Williams 1872

English

 चेष्ट् चेष्ट्,  cl. 1. P. A. चेष्टति,  -ते,  चि-
चेष्टे,  चेष्टिष्यते,  चेष्टितुम्,  to move
the limbs,  to move,  stir,  make effort,  exert one's self, 
struggle,  strive,  endeavour,  be active,  be busy or occu-
pied
 to act,  do,  perform,  prepare
 to frequent: Caus.
P. A. चेष्टयति,  -ते,  -यितुम्,  to cause to move,  set
in motion,  move,  impel,  drive
 [cf. Lat. quœro
Cambro-Brit. cais.]

Macdonell

English

 चेष्ट् CEṢṬ,  Ⅰ. céṣṭa,  move the limbs,  🞄kick,  struggle
 bestir oneself,  be busy
 act,  🞄do
 frequent: pp. -ita
 cs. ceṣṭaya,  set in 🞄motion,  impel to action.  ati,  exert oneself 🞄overmuch. ā,  do,  perform.  pari,  welter
 🞄wander about. vi,  struggle
 bestir oneself,  🞄act,  towards (lc.)
 effect,  produce
 cs. set 🞄in motion
 impel to action.  pra-vi,  wander 🞄about. sam,  grow restless
 proceed,  act.

Benfey

English

 चेष्ट् चेष्ट्,  i. 1,  Par.,  Ātm. 
 1. To struggle,  to move in convul-
sions,  MBh. 3,  2542.
 2. To stir,  Mat-
syop. 22.
 3. To strive,  MBh. 6,  3642.
 4. To perform,  MBh. 13,  4676.
 5. To
act,  Bhag. 3,  13.
 6. To frequent,  Ragh.
9,  51. Ptcple of the pf.  pass. चेष्टित, 
n.
 
 1. Motion,  gesture,  Man.  8,  25.
 2.
Action,  Man.  2,  4.
 Comp.
 
दुस्-,  n.
 
acting perversely,  Bhartṛ. 1,  72. Caus.
Par. and Ātm. 
 1. To cause to move, 
MBh. 3,  13981.
 2. To impel,  Rām.  6, 
94,  24. -- With the prep. अति अति,  To
strive too much,  Hit. i. d. 170. -- With
आ आ,  To perform,  Daśak. in Chr.
197,  1. -- With परि परि,  To welter, 
Rām.  4,  19,  32. -- With वि वि, 
 1. To
stretch,  MBh. 7,  3168.
 2. To struggle
against,  Draup. 9,  3.
 3. To move in
convulsions,  Rām.  2,  77,  20.
 4. To
surround,  Hariv. 10200.
 5. To move, 
Rām.  3,  54,  10.
 6. To struggle,  Rām. 
2,  66,  21.
 7. To act,  Man.  8,  334.
विचेष्टित,  n.
 
 1. Action,  Pañc. 95, 
16.
 2. Evil or malicious act (i. e.
चेष्टित,  with वि). -- With सम् सम्, 
 1. To shrink up,  MBh. 7,  3168.
 2. To
crowd together (from fear),  MBh. 5, 
1855.
 3. To strive,  MBh. 3,  2923.

Apte Hindi

Hindi

चेष्ट्
चेल -  कन् -  टापुं*  - -
"हिलना- जुलना,  हिलना- डुलना,  सक्रिय होना,   जीवन के चिह्न दिखलाना"

चेष्ट्
"भ्वा*  आ*- ,  " - -
"प्रयत्न करना,   कोशिश करना,   प्रयास करना,   संघर्ष करना"

चेष्ट्
"भ्वा*  आ*- ,  " - -
"अनुष्ठान करना,   करना"

चेष्ट्
"भ्वा*  आ*- ,  " - -
व्यवहार करना

L R Vaidya

English

 cezw {% vt. or vi. 1A (pp. चेष्टित
 pres. चेष्टते) %} 1. To be endowed with life or vitality,  यदा स देवो जागर्ति तदेदं चेष्टते जगत् M.i.52
 2. to move the limbs,  to stir,  to make effort,  to be active
 3. to act,  to behave.With वि-,  1. to move,  to stir,  to be in motion
 2. to act,  to behave.

Bopp

Latin

 चेष्ट् 1. A. (चेष्टायाम् K. ईहे V.)
1) se movere. MAN. 1. 52.
यदा स देवो जागर्ति तदे ऽदञ् चेष्टते जगत्
 R.
Schl. I. 2. 14.: तं शोणितपरीताङ्गञ् चेष्टमानम् मही-
तले दृष्ट्वा
 M. 22.: गङ्गायान् न हि शक्नोमि वृहत्त्वाच्
चेष्टितुम्.
2) ire,  adire,  frequentare. RAGH. 6. 51.: रुरु-
चेष्टित भूमिषु.
3) niti,  tendere,  operam dare. RAM.
III. 47. 51.: दशा कृतान्तोपहते ऽयम् आविला किम्
अत्र शक्यम् पुरुषेण चेष्टितुम्
 c. acc. rei. BH. 3. 33.:
सदृशञ् चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर् ज्ञानवान् अपि. चे-
ष्टित n. nisus,  opera,  factum. N. 23. 18. RAGH. 4. 68. --
Part. praes. PAR. R. Schl. I. 34. 25. -- Caus. commo-
vere,  agitare. MAN. 12. 15.: भूतानि सततञ् चेष्टयति.
(Cf. इष् ire,  desiderare,  अन्विष् quaerere,  इष्ट deside-
ratus,  unde चेष्ट् praefixo च ortum esse videtur
 lat.
QUAES,  quaero,  quaesivi
 cambo - brit. cais contentio, 
labor.)
c. अति ultra modum se movere,  ultra modum niti,  ope-
ram dare. HIT. 36. 21.: वृत्त्यर्थन् ना ऽतिचेष्टेत सा हि
धात्रै ऽव निर्मिता.
c. वि
1) niti,  operam dare,  agere. MAN. 8. 334.: येन येन
…अङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते. - विचेष्टित n. nisus, 
contentio,  actio. N. 23. 3. RAM. III. 65. 12.
2) reniti, 
obniti,  reluctari. DR. 9. 13. part. praes. PAR.: तत एनम्
विचेष्टन्तम् बध्वा.
3) ultro citroque se movere,  se
volutare. RAM. III. 62. 19.: शत्रुघ्नभरताव् उभौ धरायां
स्म व्यचेष्टेताम् भग्नशृङ्गाव् इवा ऽर्षभौ
 III. 51. 23.:
ता वाष्पेणच सम्वीताः…व्यचेष्टन्त निरानन्दाः.
c. सम् niti,  operam dare,  agere. N. 23. 3.: सञ्चेष्टमानस्य
लक्षयन्ती विचेष्टितम्.

Lanman

English

 √ceṣṭ (céṣṭati,  -te
 cicéṣṭa
 ceṣṭitá
céṣṭitum
 ceṣṭitvā́). move the limbs
bestir one's self
 be active
 act.

Kridanta Forms

Sanskrit

चेष्ट् (चे꣡ष्टँ॒ चेष्टायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  चेष्टनम्
अनीयर् =  चेष्टनीयः - चेष्टनीया
ण्वुल् =  चेष्टकः - चेष्टिका
तुमुँन् =  चेष्टितुम्
तव्य =  चेष्टितव्यः - चेष्टितव्या
तृच् =  चेष्टिता - चेष्टित्री
क्त्वा =  चेष्टित्वा
ल्यप् =  प्रचेष्ट्य
क्तवतुँ =  चेष्टितवान् - चेष्टितवती
क्त =  चेष्टितः - चेष्टिता
शानच् =  चेष्टमानः - चेष्टमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  चेष्ट्
मूलधातुः:
   चेष्ट
धात्वर्थः:
  चेष्टायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  चेष्टते
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऋदित्

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  प्रचर्,  चेष्ट्,  विष्,  उपविष्,  प्रयत्
verb
 
कार्योपयोगानुकूलः व्यापारः।
 "मम दशभ्यः वर्षेभ्यः प्राक् क्रीतं कारयानम् अधुनापि प्रचरति।"

Synonyms:
  निरम्,  रम्,  घट्,  व्यापृ,  चर्,  चेष्ट्,  त्रन्द्,  पृ,  प्रचर्,  विष्,  व्यवहृ
verb
 
अतंद्रितं कार्यसमाकुलानुकूलः व्यापारः।
 "रचना आदिनं मिष्टान्नं पक्तुं न्यरमत्।"

Synonyms:
  व्यापृ,  आपृ,  घट्,  प्रचर्,  चर्,  चेष्ट्,  प्रवृत्,  सञ्ज्,  प्रसञ्ज्,  संवृत्,  भू,  वृत्,  स्था
verb
 
कार्यनिरतानुकूलः व्यापारः।
 "अहम् अस्मिन् प्रश्ने व्याप्रिये।"

Synonyms:
  अङ्गविक्षेपं कृ,  अङ्गानि विक्षिप्,  हस्तादि विक्षिप्,  हस्तादि सञ्चाल्,  इङ्ग,  चेष्ट्
verb
 
स्त्रीवत् हस्तादीनां नयनयोः च सञ्चालनात्मकः व्यापारः।
 "संभाषणसमये षण्ढः अङ्गविक्षेपं करोति।"

Capeller

German

 चेष्ट् चेष्टति,  °ते sich regen,  zappeln,  sich
abmühen,  geschäftig sein,  etwas betreiben
(Acc.)
 p.p. चेष्टित s. bes.—
Caus. चेष्टयति in Bewegung setzen,  antreiben. 
आ thun,  vollbringen.  वि sich
regen,  abmühen,  sträuben
 thätig sein, 
sich benehmen,  ausführen.  p.p. s. bes.
सम् unruhig sein,  sich bewegen,  verfahren. 

Burnouf

French

 *चेष्ट् चेष्ट्। चेष्टे 1
 p.
चिचेष्टे
 etc. Aller,  se mouvoir,  s'agiter: यदा स
देवो जागर्ति तदा इदं चेष्टते जगत् quand
Brahmā
 s'éveille alors ce monde se met en mouvement.
Se mouvoir pour faire qqc.,  se donner de la peine à qqc. avec l'ac.
चेष्टयामि (c. de चेष्ट्)
 pqp. अचिचेष्टम्
et अचचेष्टम्। Mettre en mouvement,  donner le branle,  ac.
		 Au
fig. exciter,  exhorter.
चेष्टा f.
  mouvement donné ou reçu,  branle
		 effort, 
action. 
चेष्टित (pp. de चेष्टयामि) mis en mouvement:
रुरुचेष्टितं वनम् forêt où courent les antilopes. -- S.
n.
  mouvement,  branle
		 effort,  action. 

Stchoupak

French

 चेष्ट्-
 {%ceṣṭati -te 
 ceṣṭayati -te 
 ceṣṭita- %}
चेष्टितुम् चेष्टित्वा -- gesticuler,  remuer,  agir,  s'occuper de (acc.), 
s'efforcer 
 caus. mettre en branle,  occuper 
 a. v. remué,  etc. 
 fait 
 nt.
geste,  mouvement,  action,  conduite.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.