चेष्टा (ceSTA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चेष्टा f.
  (-ष्टा) Effort,  exertion,  bodily effort.
 E.
  चेष्ट् to act,  अङ् and टाप्
affs.

Yates

English

 चेष्टा (ष्टा) 1.
f.
  Effort
 search.

Spoken Sanskrit

English

चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  effort
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  moving any limb
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  working
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  endeavour
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  performing
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  activity
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  exertion
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  behaving
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  gesture
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  doing
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  manner of life
चेष्टा 	-	 ceSTA 	-	 f.
  	-	  action

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 चेष्टा
f.
  (-ष्टा) Effort,  exertion,  bodily effort.
E.
  चेष्ट to act,  अङ् and टाप् affs.

Apte

English

चेष्टा [cēṣṭā],  [चेष्ट्-अङ्]

Motion,  movement
 संरुद्धचेष्टस्य R.*
  2.43
 किमस्माकं स्वामिचेष्टानिरूपणेन H.*
  3
 Māl.
 5.7.

Gesture,  action
 चेष्टया भाषणेन च नेत्रवक्त्रविकारैश्च लक्ष्यते$ न्तर्गतं मनः Ms.*
  8.26.

Effort,  exertion. 

Behaviour Pt.*
  1.15.

Action,  deed,  performing. -नाशः destruction of the world. -निरूपणम् observing a person's movements.

Apte 1890

English

 चेष्टा [चेष्ट्-अङ्] 1 Motion,  movement
 किमस्माकं स्वामिचेष्टानिरूपणेन H. 3
 Māl. 5. 7. 
2 Gesture,  action
 चेष्टया भाषणेन च नेत्रवक्त्रविकारैश्च लक्ष्यतेऽतर्गतं मनः Ms. 8. 26. 
3 Effort,  exertion. 
4 Behaviour
 Pt. 1. 150. 
5 Action,  deed,  performing. 
नाशः destruction of the world. 
निरूपणं observing a person's movements. 

Monier Williams Cologne

English

 चेष्टा a f.
  (Pāṇ.  ii,  3,  12) moving any limb,  gesture,  Mn.
   vii f.
 
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
   (ifc.  Ragh.
  ii,  43)

 action,  activity,  effort,  endeavour,  exertion,  ĀśvŚr.
   i
 ŚvetUp.
    ii,  9 (ifc. ),  Mn.
   iv,  65
 Bhag.
  &c.
  

 doing,  performing,  Mn.
   i,  65

 behaving,  manner of life,  Mn.
   vii,  194
 KapS.
  iii,  51
 VarBṛS.
  (ifc. ) &c.
  

 cf.
   अ-,  नष्ट-,  निश्-.

 चेष्टा b f.
  See °ट.

Apte Hindi

Hindi

चेष्टा
स्त्री*
  - चेष्ट् -  अङ् -  टाप्
"चाल,  गति"

चेष्टा
स्त्री*
  - चेष्ट् -  अङ् -  टाप्
"संकेत,  कर्म"

चेष्टा
स्त्री*
  - चेष्ट् -  अङ् -  टाप्
"प्रयत्न,  प्रयास"

चेष्टा
स्त्री*
  - चेष्ट् -  अङ् -  टाप्
व्यवहार

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चेष्टा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾರೀರವ್ಯಾಪಾರ /ಶರೀರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ
निष्पत्तिः - > चेष्ट (चेष्टायाम्) - "अङ्" (३-३-१०४)
प्रयोगाः - > "आत्मजन्या भवेदिच्छा इच्छाजन्या भवेत् कृतिः । कृतिजन्या भवेच्चेष्टा चेष्टाजन्या भवेत् क्रिया ॥" "नूनं तथा नैष यथास्य वेषं प्रच्छन्नमप्यूहयते हि चेष्टा"
उल्लेखाः - > २) किरा० १६-१९
चेष्टा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಜ್ಞೆ /ಕಣ್ಣು ಕೈ ಬಾಯಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಸನ್ನೆ
चेष्टा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯತ್ನ
चेष्टा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಲನೆ /ಸಂಚಾರ

L R Vaidya

English

 cezwA {% f. %} 1. Motion
 2. jesture,  action,  चेष्टया भाषणेन च । नेत्रवक्त्रविकारैश्च लक्ष्यतेऽन्तर्गतं मनः M.viii.26
 3. effort,  exertion.

Bopp

Latin

 चेष्टा f. (r. चेष्ट् s. आ) nisus,  actio. HIT. 110. 22. RAGH.
6. 12.

Lanman

English

 ceṣṭā,  f. activity
 performance. [√ceṣṭ.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 चेष्टा = °पद oder पदपांसु? Kauś. 48,  14/16?

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  यत्नः,  प्रयत्नः,  चेष्टा,  चेष्टितम्,  विचेष्टितम्,  चेष्टनम्,  उद्यमः,  उद्योगः,  व्यवसायः,  अध्यवसायः,  अध्यवसानम्,  प्रवृत्तिः,  व्यापारः,  आयासः,  घटनम्,  घटना,  घटा,  ग्रहः,  गुरणम्,  गूरणम्,  गोरणम्,  उपक्रमः,  कर्मयोगः,  प्रयोगः,  व्यायामः,  उत्साहः
noun
 
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
 "उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

भाव
भाव,  चेष्टा,  आत्मन्,  जन्मन्,  सत्ता,  अभिप्राय
चेष्टात्मजन्मसत्ताभिप्रायेष्वभिहितो भावः ॥ ८५० ॥
verse 5.1.1.850
page 0097

Tamil

சேஷ்டா : சேஷ்டிதம் =அசைவு,  நடை,  சமிக்ஞை,  அறிகுறி,  செயல்,  முயற்சி,  உழைப்பு,  நடத்தை.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  चेष्टा
Root:  चेष्टा
Gender:  undefined
Number:  undefined
Meaning(s): 
⇒ hot
⇒ warm
⇒ sharp
⇒ onion
⇒ acrid
⇒ active
⇒ ardent
⇒ warmth
⇒ pungent
⇒ impetuous
⇒ passionate
⇒ hot season
Shloka(s): 
3|3|142|1 ► उष्णोऽपि घर्मचेष्टालङ्कारे भ्रान्तौ च विभ्रमः। (नानार्थवर्गः)
3|3|157|2 ► उपायः कर्म चेष्टा च चिकित्सा च नवक्रियाः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|208|1 ► भावः सत्तास्वभावाभिप्रायचेष्टात्मजन्मसु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|3|142|1 ⇢ उष्णः (उष्ण) (पुं) ⇒ hot, warm, sharp, onion, acrid, active, ardent, warmth, pungent, impetuous, passionate, hot season
➠ 3|3|157|2 ⇢ क्रिया (क्रिया) (स्त्री) ⇒ cure, work, rite, study, doing, means, labour, action, worship, activity, business, ceremony, sacrifice, operation, expedient, atonement, performing, occupation, performance, undertaking, composition, act [action], disquisition, last ceremony, literary work, bodily action, noun of action, occupation with, sacrificial act, religious action, applying a remedy, exercise of the limbs, judicial investigation, religious rite or ceremony, medical treatment or practice, verb [active or intransitive verbs - Ling.]
➠ 3|3|208|1 ⇢ भावः (भाव) (पुं) ⇒ thing, spirit, manner, emotion, sentiment, intuition, prescience, attitude [mental]
Related word(s): 
जातिः ➡ क्रिया
उपाधि ➡ अदृष्टम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्त्रीणाम्_श्रृङ्गारभावजाः_क्रिया
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चेष्टा,  स्त्री,
   (चेष्ट + भावे अङ् टाप् च ।) कायिक-व्यापारः । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥
(यथा,  मनुः । ७ । ६७ ।“आकारमिङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम् ।”“प्रवृत्तिरत्र चेष्टा ज्ञानेच्छा प्रयत्नादीनां देहेऽभावस्वोक्तप्रायत्वात् चेष्टायाश्च यत्नवानात्मा-प्यनुमीयते ॥
” इति सिद्धान्तमुक्तावली । ५५ ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चेष्टा स्त्री चेष्ट--अङ् । “आत्मजन्या भवेदिच्छा इच्छाजन्या भ-वेत् कृतिः । कृतिजन्या भवेच्चेष्टा चेष्टाजन्या भवेत्क्रिया”इत्युक्ते कृतिजन्ये क्रियासाधने कायिके व्यापारे ।“घेष्टावदन्त्यावयवित्वं शरीरत्वम्” सि० मु० । “बाह्यैर्विभावयेल्लिङ्गैर्भावैरन्तर्गतं नृणाम् । स्वरवर्णोङ्गिताकारैश्चक्षुषा चेष्टितेन च । आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टयाभाषितेन च । नेत्रवक्त्रविकारैश्च गृह्यतेऽन्तर्गतं मनः”मनुः “चेष्टा हस्तास्फालनादि” कुल्लू० । “चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने” याज्ञ० । “वायोस्तु स्पर्शनंचेष्टां व्यूहनं रीक्ष्यमेव च” याज्ञवल्क्येन तस्य वायुकार्य्य-त्वमुक्तम् ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.