| YouTube Channel

चेतस् (cetas)

 
शब्दसागरः
English
चेतस्
n.
 (-तः) Mind, intellect, the faculty of reasoning or understand-
ing.
E.
 चित् to consider, Unadi affix असुन्.
Capeller Eng
English
चे॑तस्
n.
 appearance, aspect, intelligence, consciousness,
mind, heart, desire, fancy.
Yates
English
चेतस् (तः) 5.
n.
 Mind, intellect.
Spoken Sanskrit
English
चेतस् cetas
n.
 insight
चेतस् cetas
n.
 conciousness
चेतस् cetas
n.
 psyche [ mind, menbtality ]
चेतस् cetas
n.
 heart
चेतस् cetas
n.
 splendour
चेतस् cetas
n.
 consciousness
चेतस् cetas
n.
 thinking soul
चेतस् cetas
n.
 intelligence
चेतस् cetas
n.
 will
चेतस् cetas
n.
 mind
चेतस् cetas
n.
 conciousness
चेतनं जहाति { हा } cetanaM jahAti { hA } verb 3 loose conciousness
Wilson
English
चेतस्
n.
 (-तः) Mind, intellect, the faculty of reasoning or
understanding.
E.
 चित to consider, Uṇādi affix असुन्.
Apte
English
चेतस् [cētas],
n.
 [चित् करणे असुन्]
Consciousness, sense.
Thinking soul
वरं वरय राजर्षे क्व ते चेतो निरूप्यताम्
Rām.*
 7.57.13
reasoning faculty
संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रनष्टा सह चेतसा
Mb.
 * 1.125.11
चेतोभिराकूतिभिरातनोति
Bhāg.*
 5.11.4.
The mind, heart, soul
चेतः प्रसादयति
Bh.*
 2.23
गच्छति पुरः शरीरं धावति पश्चादसंस्तुतं चेतः
Ś.*
 1.34.
Will.Comp. -जन्मन्, -भवः, -भूः
m.
love, passion.
the god of love. चेतोजन्मशरप्रसृनमधुभिर्व्यामिश्रतामाश्रयत्
N.
 -विकारः disturbance of the mind, emotion, agitation.
Apte 1890
English
चेतस् n. [चित् करणे असुन्] 1 Consciousness, sense.
2 Thinking soul, reasoning faculty.
3 The mind, heart, soul
चेतः प्रसादयति Bh. 2. 23
गच्छति पुरः शरीरं धावति पश्चादसंस्तुतं चेतः Ś. 1. 34.
4 Will.
Comp.
जन्मन्,
भवः,
भूः m. {1} love, passion. {2} the god of love.
विकारः disturbance of the mind, emotion, agitation.
Monier Williams Cologne
English
चे॑तस् a
n.
 splendour,
RV.
(Naigh. iii, 9) consciousness, intelligence, thinking soul, heart, mind,
VS.
 xxxiv, 3
AV.
Mn.
 ix, xii
MBh.
&c.
 (ifc.
KaṭhUp.
Mn.
&c.
 )
will,
AV.
 vi, 116, 3
TBr.
 iii, 1, 1, 7
cf.
 अ-चेत॑स्, दभ्र॑-, प्र॑-, लघु-, वि॑-, स॑-, सु-चे॑तस्.
चे॑तस् b
&c.
 , °ताय
&c.
 See √ चित्.
Monier Williams 1872
English
चेतस्, अस्, n. bright appearance, Ved. (Sāy. a re-
verent mind)
consciousness, intelligence, the sentient
or thinking soul, heart, mind, intellect, the faculty
of reasoning or understanding
will
[cf. अ-चेतस्,
दभ्र-च्°, धीर-च्°, नाना-च्°, लघु-च्°, वि-च्°, स-
च्°, सु-च्°।]
—चेतो-भव, अस्, m. or चेतो-भू, ऊस्, m.
love, the deity of love.
—चेतो-मत्, आन्, अती, अत्,
endowed with consciousness, living.
—चेतो-विकार,
अस्, m. disturbance of mind, emotion.
—चेतो-विकारिन्,
ई, इणी, इ, disturbed in mind, moved.
चेतस् चेतस्, &c. See p. 325, col. 2.
Macdonell
English
चेतस् cét-as,
n.
 aspect
brilliance
consciousness
🞄intellect
senses
mind, heart
will.
Benfey
English
चेतस् चेतस्, i. e. 1. चित् + अस्,
n.
1.
Intellect, Nal. 11, 24.
2. Consciousness,
MBh. 7, 6935.
--
Comp.
अ-,
adj.
 un-
conscious of one's self, Chr. 31, 16.
दुष्ट-,
adj.
 malevolent, Man. 3, 225.
निस्,
adj.
 senseless, Rām. 2, 77, 12.
मन्द-,
adj.
 fainting, Chr. 29, 35.
वि-,
adj.
 1. stupid. 2. perplexed, unhappy.
व्याकुल-,
adj.
 bewildered.
स-,
adj.
intelligent, Bhāṣāp. 144.
Hindi
Hindi
मन
Apte Hindi
Hindi
चेतस्
नपुं*
 - चित् - असुन्
"चेतना, ज्ञान"
चेतस्
नपुं*
 - चित् - असुन्
"चिन्तनशील आत्मा, तर्कणा शक्ति"
चेतस्
नपुं*
 - चित् - असुन्
"मन, हृदय, आत्मा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चेतस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೃದಯ /ಚಿತ್ತ /ಮನಸ್ಸು
निष्पत्तिः - > चिती (सञ्ज्ञाने)- "असुन्" (उ० ४-१८९)
प्रयोगाः - > "रुजन्ति चेतः प्रसभं ममाधयः" । "गच्छति पुरः शरीरं धावति पश्चादसंस्तुतं चेतः" । "न क्षमं भवति तत्त्वविचारे मत्सरेण हतसंवृति चेतः" ।
उल्लेखाः - > किरा० १-३७, शाकु० १-३०, माघ० १०-३५
चेतस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ /ಪ್ರಜ್ಞೆ
चेतस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೈತನ್ಯ
L R Vaidya
English
cetas {% n. %} 1. Consciousness, sense
2. the thinking soul
3. the mind, धावति पश्चादसंस्तुतं चेतः Sak.i.
Bopp
Latin
चेतस् n. (r. चित् s. अस्) mens, animus. IN. 2. 32. RAGH.
14. 60. N. 9. 33. 21. 8. -- In fine compp. possess. BH. 4.
23. 5. 26. 8. 14.
Lanman
English
cétas, n. consciousness
mind
heart.
[√cit.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।
हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥
-wordlist-
आयुस् (क्ली), जीवितकाल (पुं), अन्तःकरण (क्ली), मानस (क्ली), मनस् (क्ली), हृद् (क्ली), चेतस् (क्ली), हृदय (क्ली), चित्त (क्ली), स्वान्त (क्ली), गूढपथ (क्ली), उच्चल (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
चेतस्
चेतस्, चित्त, मनस्, स्वान्त, हृदय, मानस
चेतश्चित्तं मनः स्वान्तं हृदयं मानसं समम् ।
verse 2.1.1.534
page 0061
नाममाला
Sanskrit
स्वान्त, आस्वनित, चित्त, चेतस्, अन्तःकरण, मनस्, हृदय, विशिख, आकूत
स्वान्तमास्वनितं चित्तं चेतोऽन्तःकरणं मनः ।
हृदयं विशिखाऽकूतं मारस्तत्रोद्भवो मतः ॥ ८१ ॥
verse 0.1.1.81
page 0041
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चेतस्
न०
 चित--करणे असुन् । १ चित्ते अमरः “चेतोनलं कामयते मदीयम” “चेतोजन्मशरप्रसूनमधुभि-र्व्यामिश्रतामाश्रयत्” नैष० “गच्छति पुरः शरीरं धावतिपश्चादसंस्थितं चेतः” शकु० । २ चित्तवृत्तौ निघ० ।चित्तवृत्तेः सांख्यमते पौरुषेयबोधकरणत्वात् तथात्वम् ।३ कर्त्तरि असुन् । ३ ज्ञातरि
त्रि०
 । भावेऽसुन् । ४ चैतन्ये५ प्रज्ञायाम्
न०
 ।
Capeller
German
चे॑तस्
n.
 Erscheinung, Einsicht, Bewusstsein,
Geist, Herz, Wille, Phantasie.
Grassman
German
cétas, n., 1〉 Glanz [v. cit]
2〉 Einsicht [cit 4]
in diesem Sinne enthalten in dabhrá-cetas, su-cétas, ví-cetas.
-asā 1〉 {427, 6}
{728, 4}
{732, 3}
{795, 2}
{798, 42}
{872, 8}.
Burnouf
French
चेतस् चेतस्
n.
 (चित्
sfx. अस्) pensée
bon sens,
raison: गतचेतस् qui a perdu la raison.
Stchoupak
French
चेतस्-
(iic. चेतो°) nt. conscience, esprit, cœur.
चेतो-भू- (né dans le cœur)
m.
 amour.
°मुख- a. dont la bouche est intelligente.
°विकार-
m.
 trouble mental.