चेतन (cetana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishचेतन - cetana - - sentient
भाव - bhAva - - sentiment
रस - rasa - - sentiment
वीररस - vIrarasa - - heroicsentiment
वीर्यरस - vIryarasa - - heroicsentiment
शृड्गाररस - zRDgArarasa - - eroticsentiment
उदात्तरस - udAttarasa - - sublimesentiment
करुणारस - karuNArasa - - patheticsentiment
सामान्यानि वाक्यानि - sAmAnyAnivAkyAni - pl. - ordinarysentences
प्रबलरस - prabalarasa - - dominatingsentiment
सङ्कीर्णानि वाक्यानि - saGkIrNAnivAkyAni - pl. - miscellaneoussentences
अहं चत्वारि पत्राणि प्रेषितवान् किन्तु उत्तरम् एकम् अपि न आगतम् - ahaMcatvAripatrANipreSitavAnkintuuttaramekamapinaAgatam - - Isentfourlettersbutnotevenonereplycame
क्षम्यताम्, काचित् व्यस्ता आसम् अतः भवता प्रेषितं पत्रं दृष्टुं विलम्बः अभवत् इति इन्दिरा उक्तवती - kSamyatAm, kAcitvyastAAsamataHbhavatApreSitaMpatraMdRSTuMvilambaHabhavatitiindirAuktavatI - - 'Sorry, Iwaslittlebusysotherewasdelayinlookingintotheletteryouhadsent'saidIndira
अवसृष्ट - avasRSTa - - sent
ईरित - Irita - - sent
उत्तेजित - uttejita - - sent
कृतकाल - kRtakAla - - sent
क्षिप्त - kSipta - - sent
गमित - gamita - - sent
नुत्त - nutta - - sent
चेतन - cetana - - alive
जीवित - jIvita - - alive
आत्मन्वत् - Atmanvat - - alive
जीवत् - jIvat - - alive
सजीव - sajIva - - alive
सचेतन - sacetana - - alive
जीवक - jIvaka - - alive
जीविक - jIvika - - alive
अगतासु - agatAsu - - alive
आयुष्मत् - AyuSmat - - alive
जीव - jIva - - alive
देहधारिन् - dehadhArin - - alive
ध्रियमाण - dhriyamANa - - alive
नमृत - namRta - - alive
प्राणयुत - prANayuta - - alive
प्राणिन् - prANin - - alive
प्राणोपेत - prANopeta - - alive
श्वसान - zvasAna - - alive
वयुन - vayuna - - alive
जीवन्ती - jIvantI - - alive
चेतन cetana sentient
आत्मनीन AtmanIna sentient
आत्माधीन AtmAdhIna sentient
चेतक cetaka sentient
चेतय cetaya sentient
सचेतन sacetana sentient
पुनर्भविन् punarbhavin sentient soul
वाम vAma sentient being
प्राणिन् prANin living or sentient being
संसारिन् saMsArin living or sentient being
सत्त्व sattva living or sentient being
बोधात्मन् bodhAtman intelligent and sentient soul
चेतनाचेतन cetanAcetana sentient and unsentient beings [ pl. ]
चेतनता cetanatA state of a sentient or conscious being
चेतन cetana sentient
आत्मनीन AtmanIna sentient
आत्माधीन AtmAdhIna sentient
चेतक cetaka sentient
चेतय cetaya sentient
सचेतन sacetana sentient
पुनर्भविन् punarbhavin sentient soul
वाम vAma sentient being
प्राणिन् prANin living or sentient being
संसारिन् saMsArin living or sentient being
सत्त्व sattva living or sentient being
बोधात्मन् bodhAtman intelligent and sentient soul
चेतनाचेतन cetanAcetana sentient and unsentient beings [ pl. ]
चेतनता cetanatA state of a sentient or conscious being
Wilson
EnglishApte
Englishचेतन [cētana], (-नी ) [चित् -ल्यु]
Animate, alive, living, sentient, feeling
चेतनाचेतनेषु 5 animate and inanimate.
Visible, conspicuous, distinguished.
नः A sentient being, a man.
Soul, mind.
The supreme soul.
An animal in general.
ना Sense, consciousness
चुलुकयति मदीयां चेतनां चञ्चरीकः R. G.
3.31
9.12
12.74
चेतनां प्रतिपद्यते regains one's consciousness.
Understanding, intelligence
पश्चिमाद्यामिनीयामात्प्रसादमिव चेतना 17.1
... शास्ताखानो$ल्प- चेतनः Śiva. B.29.9.
Life, vitality, animation
13.6.
Wisdom, reflection. -नम् Appearance.
The thinking principle, the mind
अच्युतचेतनः 9.15.41.
Apte 1890
Englishचेतन a. (नी f.) [चित्-ल्यु] 1 Animate, alive, living, sentient, feeling
चेतनाचेतनेषु Me. 5 animate and inanimate.
2 Visible, conspicuous, distinguished.
नः 1 A sentient being, a man.
2 Soul, mind.
3 The supreme soul.
4 An animal in general.
ना 1 Sense, consciousness
चुलुकयति मदीयां चेतनां चंचरीकः R. G.
U. 3. 31
Māl. 9. 12, R. 12. 74
चेतनां प्रतिपद्यते regains one's consciousness.
2 Understanding, intelligence
पश्चिमाद्यामिनीयामात्प्रसादमिव चेतना R. 17. 1.
3 Life, vitality, animation
Bg. 13. 6.
4 Wisdom, reflection.
नं 1 Appearance.
2 The thinking principle, the mind.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishचेतन, अस्, ई, अम्, visible, conspicuous, distin-
guished, excellent
percipient, observing, conscious,
sentient, intelligent
alive, living, feeling
(अस्), m.
a living and sentient being, a man
self, soul, mind
(आ), f. consciousness, understanding, sense, intelli-
gence, wisdom, reflection
(अम्), n. appearance
the thinking principle, the mind
[cf. अ-चेतन,
निश्-च्°, वि-च्°, स-च्°, चैतन्य।]
—चेतन-ता, f. or
चेतन-त्व, अम्, n. consciousness, the state or con-
dition of an observing and conscious being.
—चेतना-
चेतन (°न-अच्°), अस्, आ, अम्, animate and inanimate.
—चेतना-वत्, आन्, अती, अत्, having consciousness,
knowing, understanding, reasonable.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishचेतन चेतन, i. e. 1. चित् + अन,
I.
A sentient being, Megh. 5.
II. ना।
1. Consciousness, Bhāg. P. 4, 21, 34.
2. Recollection, Pañc. 35, 11. (°नां
लब्ध्वा, After having recovered his
senses).
3. Intellect, Man. 9, 67.
अ-, , ना। 1. insensible,
Bhartṛ. 2, 30. 2. unconscious of one's
self, Nal. 13, 35.
निस्-, 1. unrea-
sonable, Rām. 2, 41, 6. 2. unconscious
of one's self, Pañc. 146, 12.
वि-,
unconscious, senseless, lifeless.
स-,
recovering one's senses, Pañc. 43,
10.
Apte Hindi
Hindiचेतन
वि* - चित् - ल्युट्
"सजीव, जीवित, जीवधारी, सचेत, संवेदनशील, सजीव और निर्जीव"
चेतन
वि* - चित् - ल्युट्
दृश्यमान
चेतनः
- -
"सचेत प्राणी, मनुष्य"
चेतनः
- -
"आत्मा, मन"
चेतनः
- -
परमात्मा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaचेतन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮೇಶ್ವರ /ಪರಮಾತ್ಮ
चेतन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವ
निष्पत्तिः - > चिती (सञ्ज्ञाने) - कर्त० "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > चेतति जानाति
चेतन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯ /ಚೈತನ್ಯವುಳ್ಳವನು
चेतन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣಿ
निष्पत्तिः - > चित (सञ्चेतने) + णिच् - "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > चेतयते
चेतन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ
प्रयोगाः - > "इत्यौत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं ययाचे कामार्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु"
उल्लेखाः - > मेघ० १-५
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritचित् (चि꣡तीँ꣡ सञ्ज्ञाने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = चेतनम्
अनीयर् = चेतनीयः - चेतनीया
ण्वुल् = चेतकः - चेतिका
तुमुँन् = चेतितुम्
तव्य = चेतितव्यः - चेतितव्या
तृच् = चेतिता - चेतित्री
क्त्वा = चेतित्वा / चितित्वा
ल्यप् = प्रचित्य
क्तवतुँ = चित्तवान् - चित्तवती
क्त = चित्तः - चित्ता
शतृँ = चेतन् - चेतन्ती
चित् (चि꣡तँ॒ सञ्चेतने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चेतनम्
अनीयर् = चेतनीयः - चेतनीया
ण्वुल् = चेतकः - चेतिका
तुमुँन् = चेतयितुम्
तव्य = चेतयितव्यः - चेतयितव्या
तृच् = चेतयिता - चेतयित्री
क्त्वा = चेतयित्वा
ल्यप् = प्रचेत्य
क्तवतुँ = चेतितवान् - चेतितवती
क्त = चेतितः - चेतिता
शानच् = चेतयमानः - चेतयमाना
Wordnet
Sanskrit जीवित, चेतन, जन्मिन्, जन्तु, जन्यु, शरीरिन्
यस्मिन् जीवः अस्ति।
"जीवितानां प्राणिनाम् आन्तरिकवृद्धिः भवति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritक्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषश्चेतनः स पुनर्भवी ।
जीवः स्यादसुमान्सत्वं देहभृज्जन्युजन्तवः ॥ १३६६ ॥
क्षेत्रज्ञ (पुं), आत्मन् (पुं), पुरुष (पुं), चेतन (पुं), पुनर्भविन् (पुं), जीव (पुं), असुमत् (पुं), सत्त्व (पुंक्ली), देहभृत् (पुं), जन्यु (पुं), जन्तु (पुंक्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritसंसारी
संसारी, चेतन
क्षेत्रज्ञः पुरुषो ह्यात्मा संसारी चेतनो मतः ॥ १३४ ॥
verse 1.1.1.134
page 0017
Tamil
Tamilசேதன : உயிருள்ள, உயிர் வாழும், அறிவுள்ள, உணர்வுள்ள, கண்ணுக்குப் புலப்படும்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritचेतनः, (चेतति जानाति सर्व्वं इति । चित् +कर्त्तरि ल्युः ।) आत्मा । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, पञ्चदश्याम् । ६ । ४५ ।“चेतना चेतनभिदा कूटस्थात्मकृता न हि ।किन्तु बुद्धिकृताभासकृतैवेत्यवगम्यताम् ॥
”)मनुष्यः । इति राजनिर्घण्टः ॥
प्राणी । इत्य-मरः । १ । ४ । ३० ॥
(“रथादौ नियता चेष्टा चेतनेनाधितिष्ठिते ।न दृष्टा चेतनस्तेन प्राणादीनां प्रवर्त्तकः ॥
”इति शब्दार्थचिन्तामणिधृतवचनम् ॥
)चेतनं चैतन्यं विद्यतेऽस्य इति । “अर्शआदि-भ्योऽच् ।” ५ । २ । १२७ । इत्यच् ।) प्राणयुक्ते त्रि ।इति मेदिनी । ने, ६४ ॥
(यथा, मेघदूते । ५ ।कामार्त्ता हि प्रकृतिकृपणाश्चेतनाचेतनेषु ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritचेतन चित--ल्यु । १ आत्मनि जीवे २ परमेश्वरे हेमच० ।३ मनुष्ये राजनि० । ४ प्राणिमात्रे अमरः । ५ प्राणयुक्तेत्रि० मेदि० । “उन्मादश्चापरिच्छेदश्चेतननाचेतनेषु” च सा०द० । “चेतनं पुष्करं कोशैः क्षुधाध्मातैः समन्ततः”हरिवं० ६७ अ० । तस्य भावः ष्यञ् चैतन्य । त्वचेतनत्व तल् चेतनता स्त्री चेतनायाम् “शरीरस्यन चैतन्यम्” भाषा० “चैतन्यमात्मनोविद्यात्” श्रुतिः ।
Capeller
GermanGrassman
Germancétana, a., n. [von cit, Caus.], 1〉 a., sichtbar, hell
2〉 a., ausgezeichnet
3〉 n., Erscheinung, Glanz.
-as 1〉 hótā (agnís) {196, 1}
índus {776, 10}. — 2〉 yajñás {246, 2}.
-am [m.] 1〉 rayím {743, 1}. — 2〉 yajñám {633, 18}
{701, 21}.
-am [n.] 2〉 tád {671, 9}. — 3〉 dātúr {13, 11}
amṛ́tasya {170, 4}
devásya (agnés) {303, 2}
adhvarā́ṇām {237, 8} (agním).
Burnouf
FrenchStchoupak
Frenchचेतन-
a. conscient, sensible, sensé
esprit, conscience
-आ-
conscience, intelligence, sensibilité, compréhension
-त्व- nt. état
conscient, sensibilité
-आवन्त्- a. conscient, sensible, raisonnable
-ई-कृ- rendre conscient
-ई-भू- prendre conscience.
चेतनाचेतन- a. (êtres) animés et inanimés.
°आ-धातु- élément essentiel de la vie intérieure, sensibilité.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.