| YouTube Channel

चूर्णक (cUrNaka)

 
शब्दसागरः
English
चूर्णक
m.
 (-कः) Grain fried and pounded.
n.
 (-कं) Expounding in prose
the purport of a foregoing verse, an order or interpretation in
prose not abounding in compound words.
E.
 कन् added to the
preceding.
Yates
English
चूर्णक (कः) 1.
m.
 Grain fried and
pounded.
n.
 Prose writing.
Wilson
English
चूर्णक
m.
 (-कः) Grain fried and pounded.
n.
 (-कं) Expounding in
prose the purport of a foregoing verse, an order or interpretation or prose not
abounding in compound words.
E.
 कन् added to the preceding.
Apte
English
चूर्णकः [cūrṇakḥ], [चूर्ण स्वार्थे क]
Grain fried and pounded.
A species of silk-cotton tree (शाल्मलीविशेष)
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः
Rām.*
 4.1.8.
कम् A fragrant powder.
A style of prose-composition which is easy, does not contain hard letters, and has very few compounds
अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चूर्णकं विदुः Chand.
M.*
 6.
Explaining in prose the purport of a foregoing verse.
Apte 1890
English
चूर्णकः [चूर्ण स्वार्थे क] Grain fried and pounded.
कं 1 A fragrant powder.
2 A style of prose-composition which is easy, does not contain hard letters, and has very few compounds
अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चूर्णकं विदुः Cand. M. 6.
3 Explaining in prose the purport of a foregoing verse.
Monier Williams Cologne
English
चूर्णक
m.
 a kind of Ṣaṣṭika grain,
Suśr.
 i, 46, 1, 5
chalk-like paleness,
Car.
 v, 1 and 12
grain fried and pounded,
L.
चूर्णक
n.
 fragrant powder,
Suśr.
 vi, 35, 5
a kind of easy prose (expounding the purport of a foregoing verse,
W.
 ),
Chandom.
Monier Williams 1872
English
चूर्णक, अस्, m. grain fried and pounded
a kind
of grain belonging to the class called Ṣaṣṭika
(अम्), n. a fragrant powder
a kind of easy prose not
abounding in compound words
expounding in prose
the purport of a foregoing verse, giving the order or
interpretation of the words
[cf. चूर्णिका।]
Benfey
English
चूर्णक चूर्ण + क,
n.
 Aromatic
powder, Suśr. 2, 392, 11.
Apte Hindi
Hindi
चूर्णकः
पुं*
 - चूर्ण - कन्
"भून कर पीसा हुआ अनाज, सत्तू"
चूर्णकम्
नपुं*
 - -
सुगन्धित चूरा
चूर्णकम्
नपुं*
 - -
गद्य रचना की एक शैली जो कर्णकटु शब्दों से रहित तथा अल्प समास वाली हो
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चूर्णक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಟ್ಟುವುದು /ಅರೆಯುವುದು
चूर्णक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಸನೆಯ ಪುಡಿ
चूर्णक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗದ್ಯಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಭೇದ ಲಲಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯಸ್ತಪದಗಳು ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಾಕ್ಯವೃಂದ
निष्पत्तिः - > स्वार्थे "कः"
विस्तारः - > "अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चुर्णकं विदुः"
चूर्णक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುರಿಹಿಟ್ಟು /ಹುರಿದು ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಧಾನ್ಯ
विस्तारः - > "सक्तुश्चूर्णकः" - त्रिकाण्ड० ।
L R Vaidya
English
cUrRaka {% (I) m. %} Grain fried and pounded.
cUrRaka {% (II) n. %} 1. A fragrant powder
2. a style of prose composition not abounding in compounds
(अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चूर्णकं विदुः).
Kridanta Forms
Sanskrit
चूर्ण् (चू꣡र्णँ꣡ सङ्कोचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चूर्णनम्
अनीयर् = चूर्णनीयः - चूर्णनीया
ण्वुल् = चूर्णकः - चूर्णिका
तुमुँन् = चूर्णयितुम्
तव्य = चूर्णयितव्यः - चूर्णयितव्या
तृच् = चूर्णयिता - चूर्णयित्री
क्त्वा = चूर्णयित्वा
ल्यप् = प्रचूर्ण्य
क्तवतुँ = चूर्णितवान् - चूर्णितवती
क्त = चूर्णितः - चूर्णिता
शतृँ = चूर्णयन् - चूर्णयन्ती
शानच् = चूर्णयमानः - चूर्णयमाना
चूर्ण् (चू꣡र्णँ꣡ प्रेरणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चूर्णनम्
अनीयर् = चूर्णनीयः - चूर्णनीया
ण्वुल् = चूर्णकः - चूर्णिका
तुमुँन् = चूर्णयितुम्
तव्य = चूर्णयितव्यः - चूर्णयितव्या
तृच् = चूर्णयिता - चूर्णयित्री
क्त्वा = चूर्णयित्वा
ल्यप् = प्रचूर्ण्य
क्तवतुँ = चूर्णितवान् - चूर्णितवती
क्त = चूर्णितः - चूर्णिता
शतृँ = चूर्णयन् - चूर्णयन्ती
शानच् = चूर्णयमानः - चूर्णयमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
चूर्णक m. R. ed. Bomb. 4, 1, 80 nach dem Komm. = शाल्मलीविशेष. — °Kalk, Sam. VII, 17.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चूर्णकं,
क्ली,
 (चूर्ण इव कायतीति । चूर्ण + कै +कः ।) गद्यविशेषः । यथा, --“अपादः पदसन्तानो गद्यं तत्तु त्रिधा मतम् ।चूर्णकोत्कलिकाप्रायवृत्तगन्धिप्रभेदतः ॥
अकठोराक्षरं स्वल्पसमासं चूर्णकं विदुः ।तत्तु वैदर्भरीतिस्थं गद्यं हृद्यतरं भवेत् ॥
भवत्युत्कलिकाप्रायं समासाढ्यं दृढाक्षरम् ।वृत्तैकदेशसम्बन्धाद्वृत्तगन्धि पुनः स्मृतम् ॥
चूर्णकं यथा । स हि त्रयाणामेव जगतां गतिःपरमपुरुषः पुरुषोत्तमो दृप्तदानवभरेण भङ्गु-राङ्गीमवनिमवलोक्य करुणार्द्रहृदयस्तस्याभार-मवतारयितुं रामकृष्णस्वरूपेणांशतो यदुवंशेअवततार ।” इति छन्दोमञ्जरी ॥
(क्वचित् वृत्तकंइत्यपि दृश्यते ॥
)
चूर्णकः,
पुं,
 (चूर्णैः कायते प्रकाशते इति । कै +कः ।) सक्तुः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(षष्टिकः ।यथा, सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये । “षष्टिक-काङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासन-पुष्पकमहाषष्ठिकचूर्णककुरवककेदारकप्रभृतयःषष्टिकाः ॥
”) स्वार्थे के चूर्णशब्दार्थोऽप्यत्र ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चूर्णक
न०
 चूर्ण + स्वार्थे क । १ चूर्णने २ चूर्णशब्दार्थे३ पद्यभेदे
न०
 तल्लक्षणादिकं छन्दो० उक्तं यथा “अपादःपदसन्तानोगद्यं तत्तु त्रिधा मतम् । चूर्णकोत्कलि-काप्रावृत्तगन्धिप्रभेदतः” “अकठोराक्षरं स्वल्पसमासंचूर्णकं विदुः । तत्तु वैदर्भीरीतिस्थं गद्यं हृद्यतरम्भवेत्” ३ सक्तौ (छातु)
पु०
 त्रिका० ।