| YouTube Channel

चुप (cupa)

 
शब्दसागरः
English
चुप r. 1st cl. (चोपति) To move slowly, to creep or steal along. भ्वा-प-सक-सेट् ।
Wilson
English
चुप r. 1st cl. (चोपति) To move slowly, to creep or steal along.
Monier Williams Cologne
English
चुप
m.
N.
 of a man g. 1. अश्वादि (चुम्प,
Kāś.
-दासक,
Hemac.
 )
Monier Williams 1872
English
चुप चुप, अस्, m., N. of a man.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चुप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಖ /ಬಿಸಿ /ಉಷ್ಣತೆ
विस्तारः - > "उष्णं ज्वलः खरः क्रौरो बालस्तिग्मः कृशश्चुपः" - वैज० ।
चुप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾತ /ಗಾಳಿ
चुप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ
चुप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಷ್ಣವಾದ /ಬಿಸಿಯಾದ
विस्तारः - > "चुपः पवनयुद्धयोः" - विश्व० ।
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चुप्
मूलधातुः:
 चुप
धात्वर्थः:
 मन्दायां गतौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चोपति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चुपँ चुप मन्दायां_गतौ
- चोपति । चुचोप ।। 404 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चुप, शनैर्गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) चोपतिखञ्जः । चोपति दुष्टं राजा ।इति रमानाथः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चुप मन्दगतौ
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । चोपति अचोपीत् ।चुचोप । “किं स्वित् स्वप्नङ् न मिषति किं स्विज्जा-ग्रन्न चोपति” भा० व० १३३ अ० अष्टावक्रं प्रति प्रश्नः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
चुपँ चुप मन्दायां_ गतौ
- चोपति किञ्चिच्चलति चोपनम् उणादौ चुप्पम् निष्पन्दत्वम् चुपेरश्चोपधायाः (तु0 उ0 1110) चपलः इत्थं चात्र विपरीतार्थावगमादिममभिप्रायं न विद्मः, यथाकथञ्चित् नाम्नां व्युत्पतिः कार्येति चेत् तर्हि चपेर् (1284) एवाप्रयासेन साध्यताम् 395
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चुपँ चुप (अर्थः) मन्दायां गतौ
(चोपयति चुचोप चोपिता चुचुपिषति चुचोपिषति चुपित्वा ) "रलो व्युपधात्'' इति कित्त्वविकल्पः ( चोचुप्यते चोचुपीति चोचोप्ति चोपयति अचूचुपत् चोपनः) चलनार्थत्वाद् युच् णौ नित्यं परस्मैपदम् गले चोप्यते ( गलेचोपकः ) "कृत्यल्युटो बहुलम्'' इति बहुलवचनाद् ण्यन्तादस्मात्कर्मणि ण्वुल् "कर्तृकरणे कृता बहुलम्'' इति बहुलवचनात् सप्तम्यन्तस्यापि समासः "तत्पुरुषे कृति बहुलम्'' इति अलुक्, "अमूर्द्धमस्तकात्स्वाङ्गादकामे'' इति च, "उदुपधाद्भावादिकर्मणोः''निष्ठायां वा कित्त्वे (चुपितमनेन चोपितमनेनेत्यादि चुप्रम् ) ऋज्रेन्द्रादौ रकि निपातितः "स्वरेण नीचेन शपिञ्छुपिं क्षिपिम्'' इत्यनिट्कारिकापाठो द्वितीयादेरिति तत्र तौदादिकस्य छुप संस्पर्शन इत्यस्यैव ग्रहणं न त्वस्य 400
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चुप मन्दायां गतौ”@} 2 ‘स्पर्शे चुपति, मन्दायां गतौ तु शपि चोपति।’ 3 इति देवः।
चोपकः-पिका, चोपकः-पिका, चुचोपिषकः-चुचुपिषकः-षिका, चोचुपकः-पिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुचतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 गले- 6 चोपकः, 7 चोपनः, 8 चोपयन्-न्ती, चोपयिष्यन्-न्ती-ती, 9 चुपित्वा-चोपित्वा, इति रूपाण्यस्येति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५४३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४०३। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १३८)
04
=>
 (२००)
05
=>
 [[४। गले चोप्यते इति, ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति ण्यन्तादस्मात् कर्मणि ण्वुल्। ‘कर्तृकरणे कृता बहुलम्’ (२-१-३२) इति बहुलग्रहणात् सप्तम्यन्तस्यापि समासः। ‘तत्पुरुषे कृति बहुलम्’ (६-३-१४) इति, ‘अमूर्धमस्तकात् स्वाङ्गादकामे’ (६-३-१२) इति वा सप्तम्या अलुक्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०५२२+ २२]
07
=>
 [[१। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद्युच्’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिको युच्।]]
08
=>
 [[२। ण्यन्तात्, ‘अणावकर्मकात्--’ (१-३-८८) इति परस्मैपदमेव।]]
09
=>
 [[आ। ‘श्येनाश्चुपित्वा तुतुपुः कपोतकान् काकानतुम्पन्नभितुत्रुपुः शशान्।।’ धा। का। १। ५२।]]