| YouTube Channel

चिरितिः (ciritiH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चिरि हिंसायाम्”@} 2 अयं धातुश्छान्दसः।
भाषायामपीत्येके।
द्व्यच्कोऽयं धातुः।
इकारः इत्संज्ञकः।
अत एव, ‘दरिद्राजागृदीधीङामनेकाच्त्वं चिरेर्जिरेः।
अदन्तोर्णोतिवेवीङां स्मर्यते णेस्तथोलडेः।।’ इत्यभियुक्तोक्तिः सङ्गच्छते।
अनेकाच्त्वाद् यङ् न।
3 चिरायकः-यिका, चिरायकः-यिका, 4 चिचिरयिषकः-षिका
5 6 चिरयिता-त्री, चिराययिता-त्री, चिचिरयिषिता-त्री
7 चिर्णिवन्-ती, चिराययन्-न्ती, चिचिरयिषन्-न्ती
चिरयिष्यन्-न्ती-ती, चिराययिषिष्यन्-न्ती-ती, चिचिरयिषिष्यन्-न्ती-ती
-- चिराययमाणः, चिराययिषिष्यमाणः
-- 8 चिरित्-चिरितौ-चिरितः
-- -- 9 चिरीतम्-तः, 10 चिरायितम्-तः, चिचिरयिषितः-तवान्
चिरयः, चिरायः, चिचिरयिषुः
चिरयितव्यम्, चिराययितव्यम्, चिचिरयिषितव्यम्
चिरयणीयम्, चिरायणीयम्, चिचिरयिषणीयम्
11 चिरेयम्, चिराय्यम्, चिचिरयिष्यम्
ईषच्चिरयः-दुश्चिरयः-सुचिरयः
-- -- 12 चिरीयमाणः, चिराय्यमाणः
चिचिरयिष्यमाणः
13 चिरयः, चिरायः, चिचिरयिषः
चिरयितुम्, चिराययितुम्, चिचिरयिषितुम्
14 चिरितिः, चिरायणा, चिचिरयिषा
15 चिरयणम्, चिरायणम्, चिचिरयिषणम्
16 चिरयित्वा, चिराययित्वा, चिचिरयिषित्वा
17 विचिरित्य, विचिराय्य, विचिचिरयिष्य
चिरायम् २, चिरयित्वा २, चिरायम् २, चिराययित्वा २, चिचिरयिषम्
चिचिरयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५२६)
02
=>
(५-स्वादिः-१२७७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[२। ण्वुलि परतः, ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धौ, आयादेशः। एवं णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]
04
=>
[[३। धातोरुदात्तत्वेन सन इडागमे, द्वित्वे, अङ्गस्य गुणायादेशयोः सतोः ‘चिचिर- यिषकः’ इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोद्ध्यम्।]]
05
=>
[पृष्ठम्०५१२+ २१]
06
=>
[[१। ‘सार्वधातुकार्धधातुकयोः’ (७-३-८४) इति गुणे, अयादेशे रूपम्। एवं तव्यानीयरादिषु बोध्यम्।]]
07
=>
[[२। ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-६३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः, ‘हुश्नुवोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इति यणादेशे, ‘अट्कुप्वाङ्नुम्--’ (८-४-२) इति णत्वे रूपम्।]]
08
=>
[[३। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
09
=>
[[४। निष्ठायामिडागमे, अङ्गस्य-इटश्च, ‘अकः सवर्णे-’ (६-१-१०१) इति दीर्घः।]]
10
=>
[[५। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णेर्लोपः।]]
11
=>
[[६। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति गुणः।]]
12
=>
[[७। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
13
=>
[[८। भावे ‘एरच्’ (३-३-५६) इति अच्। घञपवादः।]]
14
=>
[[९। क्तिनि, ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः।]]
15
=>
[[आ। ‘क्ष्मां दघ्नुवन् मखचमिव्यसनानि रिण्वन् ऋक्षिण्वतां चिरयणैरपथं जिरिण्वन्।’ धा। का। ७१।]]
16
=>
[[१०। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति क्त्वायाः कित्त्वनिषेधाद् गुणायादेशयो रूपम्।]]
17
=>
[पृष्ठम्०५१३+ २४]