| YouTube Channel

चिपिटः (cipiTaH)

 
Apte
English
चिपिटः [cipiṭḥ],
a.
 See चिपट.
Comp.
 -ग्रीव
a.
 short-necked -घ्राण, -नास, -नासिक
a.
 flat-nosed
स भार्यां चिपिटघ्राणाम्
Ks.*
 61.15
स्त्रीमृत्युः स्याच्चिपिटनासः Bṛi.S.* 68.61
मिलद्- भ्रुवं काचराक्षीं न्यञ्चच्चिपिटनासिकाम्
Ks.*
 2.18. -नासिक
m.
 (pl. )
N.
 of a country in the north of ancient India
केशधरचिपिटनासिकदासेरकवाटधानशरधानाः Bṛi.
S.*
 14.26.
Apte 1890
English
चिपिटः a. See चिपट.
Comp.
ग्रीव a. short-necked.
नास,
नासिक a. flat-nosed.
Apte Hindi
Hindi
चिपिटः
पुं*
 - नि - पिटच् चि आदेशः
चपटी नाक वाला
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चिपिटः
Root: चिपिटः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ boy
⇒ young of any animal
⇒ species of grain [pl.]
Shloka(s):
3|3|3|1 ► जम्बुकौ क्रोष्टुवरुणौ पृथुकौ चिपिटार्भकौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|3|1 ⇢ पृथुकः (पृथुक) (पुं) ⇒ boy, young of any animal, species of grain [pl.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ भृष्टव्रीह्यादिः
उपाधि ➡ पक्वम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चिपिटः,
पुं,
 (चयतीति । चि + बाहुलकात्पिटच् स च कित् ।) भक्ष्यद्रव्यविशेषः । चिडा ।इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । पृथुकः २ । इतिहेमचन्द्रः । ३ । ६५ ॥
चिपिटकः ३ । इत्यमरः ॥
चिपुटः ४ । इति भरतः ॥
धान्यचमसः ५ ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
चिपीटकः ६ । इतिशब्दरत्नावली ॥
अस्य गुणाः । गुरुत्वम् ।स्निग्धत्वम् । वृंहणत्वम् । कफवर्द्धकत्वञ्च ॥
क्षीर-युक्तस्य तस्य गुणाः । बलकारित्वम् । वायुनाशि-त्वम् । मलभेदकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
वृं हणत्वम् । वृष्यत्वञ्च । तस्य लक्षणं यथा, भावप्रकाशे पूर्व्वखण्डे द्बितीये भागे ।“शालयः सतुषा आर्द्रा भृष्टा अस्फुटितास्ततः ।कुट्टिताश्चिपिटाः प्रोक्तास्ते स्मृताः पृथुका अपि ॥
”“शालेया यावनालाद्याश्चिपिटाः पुष्टिवर्द्धनाः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
तस्य भक्षणविधिनिषेधौ यथा, --“द्विःस्विन्नमन्नं पृथुकं शुद्धं देशविशेषके ।नात्यन्तशस्तं विप्राणां भक्षणे च निवेदने ॥
अभक्ष्यञ्च यतीनाञ्च विधवाब्रह्मचारिणाम् ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते ब्रह्मखण्डम् ॥
(नि नता नासिका विद्यतेऽस्य । “इनच्पिटच्-चिकचि च ।” ५ । २ । ३३ । इति पिटच्प्रकृतेश्चिरादेशश्च । नतनासिके त्रि । यथा, विश्वकर्म्मप्रकाशे । १३ । २ ।“दिग्वक्त्रं चिपिटञ्चैव व्यङ्गजं सुरजन्तथा ॥
”इत्यस्य फमाह तत्रैव । ५ म श्लोके ।“तुङ्गर्हीनञ्च चिपिटं व्यङ्गञ्चानर्थदर्शनम् ॥
”चिपिटाकारमुखादौ च । यथा, काशीखण्डे ।३७ । १४ ।“वक्त्रो ह्रस्वश्च चिपिटः सुखसौभाग्यभञ्जकः ॥
”“चिपिटः चिपिटकाकारः ।” इति तट्टीका ॥
)