चित्रा (citrA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Spoken Sanskrit

English

 
   चित्रा  citrA f.
   kind of mUrchanA   
   उत्तरमन्द्राद्या  uttaramandrAdyA f.
   particular mUrchanA    
   कलावती  kalAvatI f.
   particular mUrchanA   
   खेचरा  khecarA f.
   particular mUrchanA    
   रौद्री  raudrI f.
   particular mUrchanA   
   षड्जमध्या  SaDjamadhyA f.
   particular mUrchanA    
   वैष्णवी  vaiSNavI f.
   particular mUrchanA   
   विशाला  vizAlA f.
   particular mUrchanA    
   शुद्धमध्यमार्गी  zuddhamadhyamArgI f.
   particular mUrchanA   
   शुद्धान्ता  zuddhAntA f.
   particular mUrchanA    
   शुद्धषड्जा  zuddhaSaDjA f.
   particular mUrchanA   
   हारिणाश्वा  hAriNAzvA f.
   particular mUrchanA    
   हृष्यका  hRSyakA f.
   particular mUrchanA   
   सौवीर  sauvIra f.
   particular mUrchanA    
   सुमुखी  sumukhI f.
   particular mUrchanA   
   सप्तमी  saptamI f.
   particular mUrchanA    
   ललित  lalita m.
   particular mUrchanA   
   विचित्र  vicitra m.
   particular mUrchanA    
   सुख  sukha m.
   particular mUrchanA   
   आलापा  AlApA f.
   particular mUrchanA or melody   
   पञ्चमी  paJcamI f.
   particular rAgiNI or mUrchanA   
   मद्र  madra m.
   personification of the first mUrchanA in the gAndhAragrAma     
            

Apte

English

चित्रा [citrā],  [चित्र्-अच्]

N.
  of the fourteenth lunar mansion consisting of one star
 हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचन्द्रम- सोरिव R.*
  1.46.

A kind of snake.

Worldly illusion,  unreality.

Comp.
  अटीरः the moon. 

the forehead spotted with the blood of a goat offered as a victim to a deity. -ईशः the moon.  -मघा the dawn. 

Apte 1890

English

 चित्रा [चित्र्-अच्] 1 N. of the fourteenth lunar mansion consisting of one star
 हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचंद्रमसोरिव R. 1. 46. 
2 A kind of snake. 
3 Worldly illusion,  unreality. 
Comp. 
अटीरः {1} the moon. {2} the forehead spotted with the blood of a goat offered as a victim to a deity. 
ईशः the moon. 
मघा the dawn. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 चित्रा॑ (आ॑), f.
  Spica virginis,  the 12th (in later reckoning the 14th) lunar mansion,  AV.
   xix,  7,  3
 TS.
  ii,  iv,  vii
 TBr.
   i
 ŚBr.
   ii,  &c.
  

 a kind of snake,  L.
 

 N.
  of a plant (Salvinia cucullata,  L.
 
 Cucumis maderaspatanus,  L.
 
 a kind of cucumber,  L.
 
 Ricinus communis,  L.
 
 Croton polyandrum or Tiglium,  L.
 
 the Myrobalan tree,  L.
 
 Rubia Munjista,  L.
 
 the grass Gaṇḍadūrvā,  L.
 ),  Car.
  vii,  12 (=  द्रवन्ति),  Suśr.

 a metre of 4 × 16 syllabic instants

 another of 4 × 15 syllables

 another of 4 × 16 syllables

 a kind of stringed instrument

 a kind of Mūrchanā (in music)

 illusion,  unreality,  L.
 

 ‘born under the asterism Citrā (Pāṇ.  iv,  3,  34,  Vārtt.
  1)’,  N.
  of Arjuna's wife (sister of Kṛṣṇa =
  सुभद्रा,  L.
 ),  Hariv.
  1952

 N.
  of a daughter of Gada (or Kṛṣṇa v.l.),  9194

 N.
  of an Apsaras,  L.
 

 N.
  of a river,  Divyāv.
  xxx

 N.
  of a rock,  BhP.
   xii,  8,  17

 चित्रा॑ f.
  pl.
  the asterism Citrā,  VarBṛS.
  xi,  57

Chandas

Sanskrit

सम-वृत्तम्,  अक्षराणि-
  60,  पादेऽक्षराणि-
  15
मात्राः -  28
सङ्ख्याजातिः - अतिशक्वरी
मात्रा-विन्यासः
 
दा दा दा दा दा दा दा दा दा द दा दा द दा दा
लक्षण-मूलम् -  आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्

Hindi

चौदहवें नक्षत्र

Apte Hindi

Hindi

चित्रा
स्त्री*
  - चित्र् - अच् - टाप्
चान्द्र मास का चौदहवाँ नक्षत्र

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಖುಪರ್ಣೀ ಗಿಡ /ಇಲಿಯಾಲದ ಗಿಡ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುಡುಮೆ ಗಿಡ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಭದ್ರೆ /ಅರ್ಜುನನ ಪತ್ನಿ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವಿನೀ ಮೊದಲಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ ನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರ /ಚಿತ್ರಾನಕ್ಷತ್ರ
प्रयोगाः - > "हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचन्द्रमसोरिव"
उल्लेखाः - > रघु० १-४६
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಸರಸ್ಸು
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸರ್ಪ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂತೀವೃಕ್ಷ
विस्तारः - > "चित्राखुपर्णीगोतुम्बासुभद्रादन्तिकासु च । ऋक्षाप्सरोऽहिभेदेषु कर्बुरे चाभिधेयवत्" - विश्व० ।
चित्रा
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ
प्रयोगाः - > "चित्रं चरित्रं जगतीति तस्य न श्लाघयामास नरेषु को वा"
उल्लेखाः - > चं० भा०
चित्रा
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರವರ್ಣದ /ನಾನಾವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ
प्रयोगाः - > "कुर्वन्नानाकुसुमरजसा यत्र चित्रं वितानम्"
उल्लेखाः - > हंस० १-४१
चित्रा
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಏರಂಡವೃಕ್ಷ /ಹರಳು ಗಿಡ
चित्रा
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನ ರಾತ್ರಿ
विस्तारः - > "तामसी सात्त्विकी चित्रा चित्रोपघ्ना च राजसी । खण्डिता चेति शर्वर्यः प्रावृडाद्यृतुषु क्रमात् ॥" - वैज० ।
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಲಿಯಾಲದ ಗಿಡ /ಇಲಿಕಿವಿಯ ಗಿಡ
विस्तारः - > "चित्रोपचित्रान्यग्रोघी रण्डा मूषिकपर्ण्यपि" -वैज० ।
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿಯ ತಿಗಡೆಮರ
विस्तारः - > "कृष्णायां रोचनी श्यामा काला चित्रा सुषेण्यपि" - वैज० ।
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುಡುಮೆ ಗಿಡ
विस्तारः - > "चित्रा गवाक्षी गोतुम्बा" - अम० ।
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೭ ತಂತಿಯುಳ್ಳ ವೀಣೆ
विस्तारः - > "अथ स्यात् चित्रा परिवादिनी । तन्त्र्यश्चेत्सप्त" - वैज०।
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರಾನಕ್ಷತ್ರ
चित्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಭದ್ರೆ /ಅರ್ಜುನನ ಪತ್ನಿ
प्रयोगाः - > "हिमनिर्मुक्तर्योगे चित्राचन्द्रमसोरिव"
उल्लेखाः - > रघु० १-४६

L R Vaidya

English

 citra {% (I) a. (f. त्रा) %} 1. Variegated,  spotted
 2. various,  different,  manifold,  Yaj.i.288,  M.ix.248
 3. wonderful,  surprising.

 citrA {% f. %} Name of the fourteenth lunar mansion consisting of one star,  हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचंद्रमसोरिव R.i.46.

Bopp

Latin

 चित्रा f. (Fem. a चित्र) stella,  Virginis Spica. RAGH. 1. 46.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Citrā, 
(1) (Skt. Lex. id.) n. of a river: Divy 〔451.1 ff.〕
 〔456.19 ff.〕
(2) n. of an ogress: Māy 〔244.1〕.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
षोडशभिः वर्णैः युक्तः वर्णवृत्तविशेषः।
 "चित्रायाम् आदौ त्रयः नगणाः अनन्तरं द्वौ यगणौ भवतः।"

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
अप्सरोविशेषः।
 "चित्रायाः वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
छन्दोविशेषः यस्य पञ्चमी अष्टमी नवमी च मात्रा लघ्वी तथा तथा अन्तिमा मात्रा गुर्वी भवति।
 "चित्रायाः प्रत्येकस्मिन् चरणे षोडश मात्राः भवन्ति।"

Synonyms:
  जवनिका,  यवनिका,  प्रतिसीरा,  छाया,  चित्रा,  तिरस्करणी,  कट
noun
 
चित्रादीनाम् यन्त्रेण प्रक्षेपणार्थे उपयुक्ता जवनिका
 "अस्याम् चलचित्रशालायाम् लघु जवनिका अस्ति"

Synonyms:
  तित्तिरीफलम्,  रूक्षा,  वीशोधनी,  शीघ्रा,  दशानिकः,  सर्पदंष्ट्रः,  सेतुभेदिन्,  वाराहाङ्गी,  मधुपुष्पा,  चित्रा,  सामान्य-जयपालम्
noun
 
एरण्डस्य जातेः वृक्षः।
 "तित्तिरीफलस्य मूलपत्रादीनि ओषध्यां प्रयुज्यन्ते।"

Synonyms:
  मूषिकपर्णी,  चित्रा,  उपचित्रा,  न्यग्रोधी,  द्रवन्ती,  शम्बरी,  वृषा,  प्रत्यक्श्रेणी,  सुतश्रेणी,  रण्डा,  पुत्रश्रेणी,  आखुपर्णिका,  वृषपर्णी,  आखुपर्णी,  मूषिका,  फञ्जिपत्रिका,  मूषिकपर्णिका,  सञ्चित्रा,  मूषीकर्णी,  सुकर्णिका
noun
 
एका लता यस्याः पत्राणि मूषिककर्णवत् भवन्ति।
 "मूषिकपर्णी औषधरूपेण उपयुज्यते।"

Synonyms:
  सुभद्रा,  चित्रा
noun
 
अर्जुनस्य पत्नी।
 "सुभद्रा कृष्णस्य बलरामस्य च भगिनी आसीत्।"

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
अश्विन्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रेषु चतुर्द्दशनक्षत्रम्।
 "चित्रा इति चन्द्रस्य मार्गे वर्तमानं चतुर्विंशतितमं नक्षत्रम्। हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचन्द्रमसोरिव [रघु 1.46]"

Synonyms:
  इन्द्रवारुणी,  विशाला,  ऐन्द्री,  चित्रा,  गवाक्षी,  गजचिर्भचा,  मृगेर्वारु,  पिटङ्गिकी,  मृगादनी,  इन्द्रा,  अरुणा,  गवादनी,  क्षुद्रसहा,  इन्द्रचर्भिटी,  सूर्या,  विषघ्नी,  गणकर्णिका,  अमरा,  माता,  सुकर्णी,  सुफला,  तारका,  वृषभाक्षी,  पोतपुष्पा,  इन्द्रवल्लरी,  हेमपुष्पी,  क्षुद्रफला,  वारुणी,  बालकप्रिया,  रक्तैर्वारुः,  विषलता,  शक्रवल्ली,  विषापहा,  अमृता,  विषवल्ली,  चित्रफला
noun
 
लताविशेषः यः भेषजयुक्तः दीर्घजीवी अस्ति तथा च यस्य पर्णानि ताम्बुलस्य पर्णसदृशानि सन्ति।
 "इन्द्रवारुणेः पुष्पाणि पीतवर्णीयानि सन्ति तथा च समूहरूपेण सन्ति।"

Synonyms:
  मञ्जिष्ठा,  विकसा,  जिङ्गी,  समङ्गा,  कालमेषिका,  मण्डूकपर्णी,  भण्डीरी,  भण्डी,  योजनवल्ली,  कालमेषी,  काली,  जिङ्गिः,  भण्डिरी,  भण्डिः,  हरिणी,  रक्ता,  गौरी,  योजनावल्लिका,  वप्रा,  रोहिणी,  चित्रलता,  चित्रा,  चित्राङ्गी,  जननी,  विजया,  मञ्जूषा,  रक्तयष्टिका,  क्षत्रिणी,  रागाढ्या,  कालभाण्डिका,  अरुणा,  ज्वरहन्त्री,  छत्रा,  नागकुमारिका,  भण्डीरलतिका,  रागाङ्गी,  वस्त्रभूषणा
noun
 
लताप्रकारः यस्याः पुष्पाणि पीतानि तथा च लघूनि सन्ति।
 "मञ्जिष्ठायाः दण्डात् तथा च सूलात् रक्तः वर्णः प्राप्यते।"

Synonyms:
  चित्रा,  चित्रानक्षत्रम्
noun
 
तद् कालम् यस्मिन् चन्द्रः चित्रा-नक्षत्रे वर्तते
 "चित्रा नक्षत्रे स्वाति अजनित्"

Synonyms:
  इन्द्रवल्ली,  विशाला,  ऐन्द्री,  चित्रा,  गवाक्षी,  गजचिर्भटा,  मृगेर्वारुः,  पिटङ्कीकी,  मृगादनी,  इन्द्रा,  अरुणा,  गवादनी,  क्षुद्रसहा,  इन्द्रचिर्भिटी,  सूर्या,  विषघ्नी,  गणकर्णिका,  अमरा,  ममाता,  सुकर्णी,  सुफला,  तारका,  वृषभाक्षी,  पीतपुष्पा,  इन्द्रवल्लरी,  हेमपुष्पी,  क्षुद्रफला,  वारुणी,  बालकप्रिया,  रक्तैर्वारुः,  विषलता,  शक्रवल्ली,  विषापहा,  अमृता,  विषवल्ली,  चित्रफला,  गवाक्षः
noun
 
एका वन्या लता यस्याः फलानि रक्तवर्णीयानि सन्ति।
 "इन्द्रवल्यः फलं तिक्तम् अस्ति।"

Synonyms:
  दुर्गा,  उमा,  कात्यायनी,  गौरी,  ब्रह्माणी,  काली,  हैमवती,  ईश्वरा,  शिवा,  भवानी,  रुद्राणी,  सर्वाणी,  सर्वमङ्गला,  अपर्णा,  पार्वती,  मृडानी,  लीलावती,  चणडिका,  अम्बिका,  शारदा,  चण्डी,  चण्डा,  चण्डनायिका,  गिरिजा,  मङ्गला,  नारायणी,  महामाया,  वैष्णवी,  महेश्वरी,  कोट्टवी,  षष्ठी,  माधवी,  नगनन्दिनी,  जयन्ती,  भार्गवी,  रम्भा,  सिंहरथा,  सती,  भ्रामरी,  दक्षकन्या,  महिषमर्दिनी,  हेरम्बजननी,  सावित्री,  कृष्णपिङ्गला,  वृषाकपायी,  लम्बा,  हिमशैलजा,  कार्त्तिकेयप्रसूः,  आद्या,  नित्या,  विद्या,  शुभह्करी,  सात्त्विकी,  राजसी,  तामसी,  भीमा,  नन्दनन्दिनी,  महामायी,  शूलधरा,  सुनन्दा,  शुम्यभघातिनी,  ह्री,  पर्वतराजतनया,  हिमालयसुता,  महेश्वरवनिता,  सत्या,  भगवती,  ईशाना,  सनातनी,  महाकाली,  शिवानी,  हरवल्लभा,  उग्रचण्डा,  चामुण्डा,  विधात्री,  आनन्दा,  महामात्रा,  महामुद्रा,  माकरी,  भौमी,  कल्याणी,  कृष्णा,  मानदात्री,  मदालसा,  मानिनी,  चार्वङ्गी,  वाणी,  ईशा,  वलेशी,  भ्रमरी,  भूष्या,  फाल्गुनी,  यती,  ब्रह्ममयी,  भाविनी,  देवी,  अचिन्ता,  त्रिनेत्रा,  त्रिशूला,  चर्चिका,  तीव्रा,  नन्दिनी,  नन्दा,  धरित्रिणी,  मातृका,  चिदानन्दस्वरूपिणी,  मनस्विनी,  महादेवी,  निद्रारूपा,  भवानिका,  तारा,  नीलसरस्वती,  कालिका,  उग्रतारा,  कामेश्वरी,  सुन्दरी,  भैरवी,  राजराजेश्वरी,  भुवनेशी,  त्वरिता,  महालक्ष्मी,  राजीवलोचनी,  धनदा,  वागीश्वरी,  त्रिपुरा,  ज्वाल्मुखी,  वगलामुखी,  सिद्धविद्या,  अन्नपूर्णा,  विशालाक्षी,  सुभगा,  सगुणा,  निर्गुणा,  धवला,  गीतिः,  गीतवाद्यप्रिया,  अट्टालवासिनी,  अट्टहासिनी,  घोरा,  प्रेमा,  वटेश्वरी,  कीर्तिदा,  बुद्धिदा,  अवीरा,  पण्डितालयवासिनी,  मण्डिता,  संवत्सरा,  कृष्णरूपा,  बलिप्रिया,  तुमुला,  कामिनी,  कामरूपा,  पुण्यदा,  विष्णुचक्रधरा,  पञ्चमा,  वृन्दावनस्वरूपिणी,  अयोध्यारुपिणी,  मायावती,  जीमूतवसना,  जगन्नाथस्वरूपिणी,  कृत्तिवसना,  त्रियामा,  जमलार्जुनी,  यामिनी,  यशोदा,  यादवी,  जगती,  कृष्णजाया,  सत्यभामा,  सुभद्रिका,  लक्ष्मणा,  दिगम्बरी,  पृथुका,  तीक्ष्णा,  आचारा,  अक्रूरा,  जाह्नवी,  गण्डकी,  ध्येया,  जृम्भणी,  मोहिनी,  विकारा,  अक्षरवासिनी,  अंशका,  पत्रिका,  पवित्रिका,  तुलसी,  अतुला,  जानकी,  वन्द्या,  कामना,  नारसिंही,  गिरीशा,  साध्वी,  कल्याणी,  कमला,  कान्ता,  शान्ता,  कुला,  वेदमाता,  कर्मदा,  सन्ध्या,  त्रिपुरसुन्दरी,  रासेशी,  दक्षयज्ञविनाशिनी,  अनन्ता,  धर्मेश्वरी,  चक्रेश्वरी,  खञ्जना,  विदग्धा,  कुञ्जिका,  चित्रा,  सुलेखा,  चतुर्भुजा,  राका,  प्रज्ञा,  ऋद्भिदा,  तापिनी,  तपा,  सुमन्त्रा,  दूती,  अशनी,  कराला,  कालकी,  कुष्माण्डी,  कैटभा,  कैटभी,  क्षत्रिया,  क्षमा,  क्षेमा,  चण्डालिका,  जयन्ती,  भेरुण्डा
noun
 
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
 "नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"

Synonyms:
  यवानी,  यवानिका,  दीप्यकः,  दीप्यः,  यवसाह्वः,  यवाग्रजः,  दीपनी,  उग्रगन्धा,  वातारिः,  भूकदम्बकः,  यवजः,  दीपनीयः,  शूलहन्त्री,  उग्रा,  तीव्रगन्धा,  चित्रा
noun
 
ओषधीबीजविशेषः यवान्यः सगन्धानि बीजानि ये भाजने तथा च भेषजे उपयुज्यन्ते अस्य गुणाः कटुत्वं तिक्तत्वं उष्णत्वं वात-अर्शः-श्लेष्म-शूल-अष्मान्-अकृमि-नाशित्वम् च।
 "यवानी पाचनी रुच्या तीक्ष्णोष्णा कटुका लघुः।"

Synonyms:
  यवानी,  यवानिका,  दीप्यकः,  दीप्यः,  यवसाह्वः,  यवाग्रजः,  दीपनी,  उग्रगन्धा,  वातारिः,  भूकदम्बकः,  यवजः,  दीपनीयः,  शूलहन्त्री,  उग्रा,  तीव्रगन्धा,  चित्रा
noun
 
ओषधीविशेषः,  यस्य सगन्धानि बीजानि भाजने तथा च भेषजे उपयुज्यन्ते अस्य गुणाः कटुत्वं तिक्तत्वं उष्णत्वं वात-अर्शः-श्लेष्म-शूल-अष्मान्-अकृमि-नाशित्वम् च।
 "यवान्यः बीजानि पत्राणि च सुगन्धितानि सन्ति।"

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
एका शीला ।
 "चित्रायाः उल्लेखः भागवतपुराणे वर्तते"

Synonyms:
  चित्रा
noun
 
एका नदी ।
 "चित्रायाः उल्लेखः दिव्यावदाने वर्तते"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skar ma nag pa
चित्रा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
त्वाष्ट्री चित्रानिली स्वातिर्विशाखेन्द्राग्निदेवताः ॥ ११२ ॥
-wordlist-
 
त्वाष्ट्री (स्त्री),  चित्रा (स्त्री),  आनिली (स्त्री),  स्वाति (पुंस्त्री),  विशाखा (स्त्री),  इन्द्राग्निदेवता (स्त्री),  राधा (स्त्री)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: चित्रा
Root: चित्रा
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ हेमन्तर्तोः रात्रिः
Meaning(s):
⇒ Night during prewinter (hēmanta) season
Shloka(s):
2|1|60|1 ► तामसी सात्त्विकी चित्रा चित्रोपघ्ना च राजसी। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|60|1 ⇢ चित्रा (चित्रा) (स्त्री) ⇒ Night during prewinter (hēmanta) season ⇒ हेमन्तर्तोः रात्रिः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हेमन्तः
परा_अपरासंबन्धः ➡ रात्रिः
जातिः ➡ कालः
    

Tamil

சித்ரா : ஒரு நக்ஷத்திரம்,  மாயை.

Mahabharata

English

Citrā,  a nakshatra (v. Suº Si.). § 569 (Bhagavadyānap.): V,  143,  4842 (ºāṃ pīḍayate grahaḥ,  omens).--§ 574 (Jambūkh.): VI,  3,  79 (śveto grahaḥ (i.e. Ketu,  Nīl.) tathā Cºāṃ samatikramya tishṭhati,  omens),  85 (Cº-Svātyantare caiva vishṭhitaḥ (C. dhishṭhitaḥ) purushagrahaḥ,  do.).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII,  64,  3268 (by making a gift of a bull and perfumes under the constellation C.,  one goes to the world of the Apsarases).--§ 749 (do.): XIII,  89,  4261 (by performing śrāddhas under the constellation C.,  one obtains beautiful children).--759 (do.): XIII,  110,  5394 (? C. has C{??}raṃ,  B. Mitraṃ,  description of the candravrata).

पुराणम्

English

चित्रा / CITRĀ. A celestial maiden. When once aṣṭāvakra went to the court of kubera this maiden gave a dance in honour of his visit. (Śloka 44,  Chapter 14,  Anuśāsana Parva).

Vedic Reference

English

 Citrā. See Nakṣatra.

 12. Citrā,  ‘bright, ’ is the beautiful star,  α Virginis. It is
mentioned in a legend of Indra in the Taittirīya Brāhmaṇa, ^81
and in that of the ‘two divine dogs’ (divyau śvānau) in the Śata-
patha Brāhmaṇa.^82
81) Taittirīya Brāhmaṇa,  i. 1,  2,  4-6.
82) ii. 1,  2,  13-17.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चित्रा,  स्त्री,
   (चित्रयति चित्रकर्म्म करोति सर्व्व-गुणैः शोभते इति वा । चित्र + अच् + टाप् ।)श्रीकृष्णसखीविशेषः । यथा,  उज्ज्वलनीलमणौ ।“परमप्रेष्ठसख्यस्तु ललिता सविशाखिका ।सचित्रा चम्पकलता तुङ्गविद्येन्दुलेखिका ।रङ्गदेवी सुदेवी चेत्यष्टौ सर्व्वगुणाग्रिमाः ॥
”अस्याः कुञ्जः श्रीकुण्डस्य पूर्व्वस्यां आनन्द-सुखदो नाम । वयः अष्टमासाधिकत्रयोदश-वत्सरम् । वर्णो गौरः । अस्या वस्त्रं जाती-पुष्पतुल्यम् । कर्म्म चित्रम् । इति गोस्वामि-ग्रन्थः ॥
 * ॥
 मूषिकपर्णी । गोडुम्बा । सुभद्रा ।दन्तिका । (पर्य्याया यथा,  वैद्यकरत्नमालायाम् ।“चित्रा दन्ती निकुम्भः स्यादुपचित्रा मुकूलकः ।दाक्षायणी विशल्या च तथोडुम्बरपर्ण्यपि ॥
”)माया । सर्पभेदः । नदीविशेषः । इति मेदिनी ॥
अपसरोविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
 अश्वि-न्यादिसप्तविंशतिनक्षत्रान्तर्गतचतुर्द्दशनक्षत्रम् ।तत्तु मुक्तावदुज्ज्वलं एकतारकामयम् ।अस्य अधिष्ठात्री देवता विश्वकर्म्मा । यथा,  --“एकमौक्तिकसमुज्ज्वलप्रभेत्वष्टरीन्दुवदने खमध्यगे ।”इति कालिदासः ॥
तत्र जातस्य फलं यथा,  कोष्ठीप्रदीपे ।“प्रतापसन्तापितशत्रुपक्षोदक्षो नये चापि विचित्रवासाः ।प्रसूतिकाले यदि यस्य चित्राबुद्धिर्विचित्रा खलु तस्य शास्त्रे ॥
”मृगेर्व्वारुः । (यथा,  चरके सूत्रस्थाने । १३ अः ।“तिलः पियालाभिषुकौ विभीतका-श्चित्राभयैरण्डमधूकसर्षपाः ।कुसुम्भविल्वारुकमूलकातसीनिकोठकाक्षोडकरञ्जशिग्नुजाः ॥
स्नेहाशयाः स्थावरसंज्ञितास्तथास्युर्ज्जङ्गमा मत्स्यमृगाः सपक्षिणः ॥
”)गण्डदूर्व्वा । सुतश्रेणी । मञ्जिष्ठा । इति राज-निर्घण्टः ॥
 (यथा,  सुश्रुते चिकित्सितस्थाने२ अध्याये ।“चित्रासमन्वितञ्चैव रुजादाहविनाशनम् ॥
”)छन्दोविशेषः । इति छन्दोमञ्जरी ॥
 अस्य विव-रणं छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
 (गायत्त्रीस्वरूपामहाशक्तिः । यथा,  देवीभागवते । १२ । ६ । ५२ ।“चक्रवाकस्तनी चेष्ठा चित्रा चारुविलासिनी ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चित्रा स्त्री चित्र--अच् । १ मूषिकपर्ण्यां २ गोडुम्बायां ३ सुभ-द्रायां ४ दन्तिकायां ५ मायायां ६ सर्पभेदे ७ नदीभेदे चमेदि० । ८ चित्रगुप्तस्य भगिन्यां सा च नदी भूत्वा चित्रपथा नदी जाता सैव चित्रा नदी । चित्रपथाशब्दे दृश्यम्९ अप्सरोभेदे हेमच० । १० व्रजाङ्गनाभेदे उज्ज्वलमणिः ।“परमप्रेष्ठमध्ये तु ललिता सविशाखिका । सचित्रा च-म्पकलता तुङ्गविम्बेन्दुलेखिका । रङ्गदेवी सुदेवी । चेत्यष्टौसर्वगुणाः श्रिया” “चित्रानाम यच्छन्दोऽस्मिन् स्युस्त्रयो-मास्ततो यौ” वृ० टी० उक्ते पञ्चदशाक्षरपादकेवर्ण्णवृत्तभेदे । राशिचक्रस्थे १२ नक्षत्रभेदे । सा तराशिचक्रस्य १७३ । २० अवधि १८६ । ४० पर्य्यन्तं १३ । २०अंशाद्यात्मिका तत्स्वरूपादिकम् अश्लेषाशब्दे४९७ पृ० उक्तम् । “हिमनिर्मुक्तयोर्योगे चित्राचन्द्र-मसोरिव” रघुः । चित्रानामके चन्द्रकलत्रे १३ दक्ष-कन्याभेदे च । १४ मृगेर्वारौ १५ श्वेतदूर्वायां १६ मञ्जि-ष्ठायां राजनि० । चित्रायां जाता अण् “चित्रारोहिणीकृत्रिकारोहिणीभ्यः स्त्रियामुपसंख्यानम्” वार्त्ति०जातार्थाणो लुक् । १७ चित्राजातायां स्त्रियां स्त्रीभिन्ने तुन लुक् चैत्रः इत्येव ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.