चित्रलेखा (citralekhA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चित्रलेखा f.
  (-खा)
	 1. A portrait,  a picture.
	 2. An Apsaras and friend
of USHA.
	 3. A form of metre.

Capeller Eng

English

 चित्रलेखा f.
  picture
 a woman's name.

Yates

English

 चित्र-लेखा (खा) 1.
f.
  A picture
 an
Apsara
 a metre.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

चित्रलेखा 	-	 citralekhA 	-	 f.
  	-	  portrait two metres of 4 x 17 syllables
चित्रलेखा 	-	 citralekhA 	-	 f.
  	-	  picture

Wilson

English

 चित्रलेखा
f.
  (-खा)
1 A portrait,  a picture.
2 An Apsaras and friend of UṢĀ.
3 A form of metre.

Monier Williams Cologne

English

 चित्र—लेखा f.
  a picture,  portrait,  Gīt.
  x,  15 two metres of 4 × 17 syllables

 another of 4 × 18 syllables

 N.
  of an Apsaras (skilful in painting),  MBh.
  
 Hariv.
 

 of a daughter of Kumbhāṇḍa,  9930 BhP.
   x,  62,  14.

Apte Hindi

Hindi

चित्रलेखा
स्त्री*
  चित्र-लेखा -
"बाणासुर की पुत्री,   उषा की एक सहेली"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चित्रलेखा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣಾಸುರನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಕುಂಭಾಂಡನ ಮಗಳು /ಬಾಣಾಸುರನ ಮಗಳಾದ ಉಷಾದೇವಿಯ ಸಖಿ
चित्रलेखा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಸರಸ್ಸು

Bopp

Latin

 चित्रलेखा f. (BAH. e चित्र et लेखा) n. pr. Apsarasis. IN. 2.
30.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 चित्रलेखा an Upakathā. Mentioned by Rāyamukuṭa.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  चित्रलेखा,  चित्ररेखा
noun
 
उषायाः एका सखी।
 "चित्रलेखायाः वर्णनं धार्मिकेषु ग्रन्थेषु लभ्यते।"

Synonyms:
  चित्रलेखा
noun
 
एका अप्सराः।
 "चित्रलेखानामिकायाः अप्सरसः वर्णनं  कविभिः कृतम्।"

Synonyms:
  चित्रम्,  चित्रलेखा,  चित्रलिखितम्,  आलेख्यम्,  प्रतिमा,  प्रतिमानम्,  चित्रफलकः,  प्रतिकृतिः,  प्रतिरूपम्,  प्रतिच्छाया,  प्रतिच्छन्दकम्,  प्रतिविम्बम्,  प्रितिविम्बः,  झर्झरीकः,  प्रतिनिधिः,  प्रतियातना
noun
 
रेखाभिः वर्णैः वा आलेखिता आकृति।
 "कलानिकेतन इति संस्थायां नैकानि चित्राणि सन्ति।"

Mahabharata

English

Citralekhā,  an Apsaras. § 336 (Indralokābh.): III,  43,  1785 (in the world of Indra).

पुराणम्

English

चित्रलेखा १ / CITRALEKHĀ I. A celestial maiden. This maiden came and danced in the assembly of the pāṇḍavas once. (Śloka 34,  Chapter 9,  Vana Parva,  M.B.).

चित्रलेखा २ / CITRALEKHĀ II. A companion of uṣā,  daughter of the demon,  bāṇa. She was a beautiful portrait painter. uṣā once dreamt of aniruddha,  grandson of kṛṣṇa. Even before knowing the identity of the idol of her dream uṣā fell in love with him. Next day morning citralekhā gathered from the gloomy uṣā details of her dream and citralekhā started making portraits of many known charming princes but uṣā was not satisfied. She then drew in her imagination a figure which was exactly like that of aniruddha,  the man of her dream. uṣā was satisfied and it was through the cleverness of Chitralekhā that aniruddha was brought to Uṣā's room and uṣā was able to marry aniruddha. (See under ‘Aniruddha’). 

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चित्रलेखा,  स्त्री,
   (चित्रो लेखो लेखनशक्तिर्यस्याः ।चित्रं लेखयतीति वा । लिख + “कर्म्मण्यण् ।”३ । २ । १ । इत्यण् । चित्रलेखनदक्षतयास्या-स्तथात्वम् ।) अप्सरोविशेषः । सा ऊषायाःसखी कुम्भाण्डस्य कन्या । यथा,  हरिवंशे ।१७४ । ७४ -- ७५ ।“उवाच रुदतीञ्चैव कुम्भाण्डतनया सखीम् ।कुशला ते विशालाक्षि ! सर्व्वथा सन्धिविग्रहे ॥
अप्सराश्चित्रलेखा वै क्षिप्रं विज्ञाप्यतां सखि ! ॥
”यथा,  श्रीभागवते । १० । ६२ । १४ ।“बाणस्य मन्त्री कुम्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता ।सख्यपृच्छत् सखीमूषां कौतूहलसमन्विता ॥
”(अस्याश्चित्रलेखनपटुत्वकथा यथा हरिवंशे ।१७४ । ८० -- ८८ ।“चित्रलेखाऽब्रवीद्वाक्यमूषां हर्षयती शनैः ॥
”“देवदानवयक्षाणां गन्धर्व्वोरगरक्षसाम् ।ये विशिष्टाः प्रभावेण रूपेणाभिजनेन च ॥
यथा प्रधानतः सर्व्वानालिखिष्याम्यहं सखि ! ।मनुष्यलोके ये चापि प्रवरा लोकविश्रुताः ॥
सप्तरात्रेण ते भीरु ! दर्शयिष्याम्यहं प्रियम् ।ततो विज्ञाय पट्टस्थं भर्त्तारं प्रतिलप्स्यसे ॥
सा चित्रलेखया प्रोक्ता ऊषा हितचिकीर्षया ।क्रियतामेवमित्याह चित्रलेखां सखीं प्रति ॥
ततः कुशलहस्तत्वात् यथा लेख्यं समन्ततः ।इत्युक्त्वा सप्तरात्रेण कृत्वा लेख्यगतांस्तु तान् ॥
चित्रपट्टगतान् मुख्यानानयामास शोभना ॥
”)छन्दोविशेषः । इति छन्दोमञ्जरी ॥
 अस्य विव-रणं छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चित्रलेखा स्त्री चित्रं लेखयति लिख--अण् उप० स० । १ वाणा-सुरमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्यायाम् २ अप्सरोभेदे च ।तस्याश्च चित्रलेखनदक्षता हरिव० १७६ अ० वर्ण्णिता यथा“ऊषायावचनं श्रुत्वा रामा वाक्यमिदं पुनः । उवाचरुदतीञ्चैव कुम्भाण्डतनया सखी । कुशला ते विशा-लाक्षि! सर्व्वथा सन्धिविग्रहे । अप्सरा चित्रलेखावै क्षिप्रं विज्ञाप्वतां सखि! । अस्याः सर्व्वमशेषं वै त्रैलोक्यं विदितं सदा । एवमुक्ता तदैवोषा हर्षेणागत-विस्मया । तामप्रसमानाय्य चित्रलेखां सखीं प्रियाम् ।कृताञ्जलिपुटा दीना ऊषा वचनमव्रवीत् । परमं शृणुमे वाक्यं यत्त्वां वक्ष्यामि भाविनि! । भर्त्तारं यदिमेऽद्य त्वं नानयिष्यसि मत्प्रियम् । कान्तं पद्मपलाशाक्षंमत्तमातङ्गविक्रमम् । त्यक्ष्याम्यहं प्रियान् प्राणांस्ततःकमललोचने! । चित्रलेखाऽब्रवीद्वाक्यमूषां हर्षवतीशनैः । नैषोऽर्थः शक्यतेऽस्माभिर्वेत्तुं भाविनि! सुव्र-ते! । न कुलेन न वर्णेन न शीलेन न रूपतः । न देश-तश्च विज्ञातः सहि चोरो मया सखि! । किन्तु शक्यंयथा कर्त्तुं बुद्धिपूर्व्वं मया सखि! । प्राप्तुञ्च शृणु मेवाक्यं यथाकाममवाप्स्यसि । देवदानवयक्षाणांगन्धर्व्वोरगरक्षसाम् । ये विशिष्टाः प्रभावेण रूपे-णाभिजनेन च । यथाप्रधानतः सर्व्वानालिखिष्या-म्यहं सखि! । मनुष्पलोके ये चापि प्रवरा लोकविश्रु-ताः । सप्तरात्रेण ते भीरु । दर्शयिष्यामि तानहम् ।ततो विज्ञाय पट्टस्थं भर्त्तारं प्रतिलप्स्यसे । सा चित्र-लेखया प्रोक्ता ऊषा हितचिकीर्षया । क्रियतामेव-मित्याह चित्रलेखां सखीं प्रियाम् । ततः कुशलहस्तत्वा-द्यथालेख्यं समन्ततः । इत्युक्त्वा सप्तरात्रेण कृत्वालेख्यगतांस्तु तान् । चित्रपट्टगतान् मुख्यानानया-मास शोभना । ततः प्रस्तीर्य्य पट्टं सा चित्रलेखास्वयंकृतम् । ऊषायै दर्शयामास सखीनाञ्च विशेषतः” ।“ततस्तुदेव्या रूपेण चित्रलेखा वराप्सराः” तत्राध्यायादौ ।भाग० १० । ६२ अ० । कुम्भाण्डकन्यया चित्रलेखयैव तथाचित्रं लिखितमित्युक्तं यथा “वाणस्य मन्त्री कु-म्भाण्डश्चित्रलेखा च तत्सुता । सख्यपृच्छत् सखीमूषांकौतूहलसमन्विता” इत्युपक्रमे । “चित्रलेखोवाचव्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते । तमानेष्येनरं यस्ते मनोहर्त्ता तमादिश । इत्युक्त्वा देवगन्धर्व-सिद्धचारणपन्नगान् । दैत्यविद्याधरान् यक्षान् शूर-मानकदुन्दुभिम् । व्यलिस्यत् रामकृष्णौ च प्रद्युम्नंवीक्ष्य लज्जिता । अनिरुद्धं विलिखितं वीक्ष्यैषाऽवा-ङ्मुखीह्रिया । सोऽसावसाविति प्राह स्मयमाना मही-पते! । चित्रलेखा तमाज्ञाय शौर्य्यं कृष्णस्य योगिनी ।ययौ विहायसा राजन्! द्वारकां कृष्णपालिताम्”“मन्दाक्रान्ता नपरलघुयुता चित्रलेखा” छन्दोम०उक्ते ३ अष्टादशाक्षरपादके “सद्राश्वैर्मननततमकैः कीर्त्ति-ता चित्रलेखेयम्” वृ० र० टी० उक्ते च ४ छन्दोभेदे । “सस-जा मजगा गु दिक्स्वरैर्भवति चित्रलेखा” वृ० र० टी० उक्ते५ छन्दोभेदे । ६ व्रजाङ्गनामेदे । “शङ्केऽमुष्मिन् जगतिमृगदृशां साररूपं यदासोदाकृष्येदं व्रजयुवतिसमा वेधसासा व्यधायि । नैतादृक् चेत् कथमुदधिसुतामन्तरेणाच्यु-तस्य प्रीतं तस्यां नयनयुगमभूत् चित्रलेखाद्भुतायाम्”उज्ज्वलमणिः कर्म्म० । ७ चित्रायां रेखायाम् स्त्रीरलयौरेक्यात् ६ त० । ७ चित्रस्य लेखने पु०
  । “ऊषा-ऽनिरुद्धसमागममिव,  चित्रलेखादर्शितविचित्रसकलभुवना-कारम् । (राजकुलम्) काद० ।

Capeller

German

 चित्रलेखा f.
  Bild
 weibl. Name.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.