चित्तविक्षेप (cittavikSepa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 चित्तविक्षेप m.
  distraction of the mind. *

Monier Williams Cologne

English

 चित्त—विक्षेप m.
  absence of mind,  Vajr.
 

Hindi

भ्रम व्याकुलता, 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

चित्तविक्षेपः
पुं*
  चित्त-विक्षेपः -
मन का उचाटपन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चित्तविक्षेप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನಶ್ಚಾಂಚಲ್ಯ /ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರುವಿಕೆ
व्युत्पत्तिः - > चित्तस्य विक्षेपः

L R Vaidya

English

 citta-vikzepa {% m. %} distraction of the mind.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 चित्तविक्षेप m. Zerstreutheit des Geistes,  Geistesverwirrung,  Vajracch. 35,  15.

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चित्तविक्षेप पु०
  ६ त० । पात० सूत्रभाष्याद्युक्तेषु योगा-न्तरायभूतेषु व्याध्यादिषु नयसु । ते च यथा“व्याघिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याऽविरतिभ्रान्तिदर्शनाऽलव्य-भूमिकत्वाऽनवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः” सू० ।“अथ केऽन्तरायाः? ये चित्तस्य विक्षेपकाः के पुनस्ते?कियन्तोवेति? भवन्ति नवान्तरायाश्चित्तविक्षेपाःसहैते चित्तवृत्तिभिः,  एतेषामभावे न मवन्ति पूर्व्वोक्ताश्चित्त-वृत्तयः । व्याधिर्धातुरसकरणवैषम्यम् । स्त्यानम् अकर्म्म-ण्यता चित्तस्य । संशयः उमयकोटिस्पृग्विज्ञानं स्या-दिदमेवं,  नैवं स्यादिति । प्रमादः समाधिसाधनानाम-भावनम् । आलस्यै--कायस्य वित्तस्य च गुरुत्वादप्रवृत्तिः ।अविरतिः--चित्तस्य विषयसंप्रयोगात्मा गर्द्धः । भ्रान्तिद-र्शनं विपर्य्ययज्ञानम् । अलब्धभूमिकत्वं समाधिभूमेर-लागः । अनवस्थितत्वं--प्राग्लब्धायां भूमौ चित्तस्याप्रतिष्ठा । समाधिप्रतिलम्भे हि सति तदवस्थितं खादितिएते चित्तविक्षेपाः नव योगमला योगप्रतिपक्षा योगा-न्तराया इत्यभिधीयन्ते” महर्षिवेदव्यास भाप्यम ।“पृच्छति--अथ के इति । सामान्योत्तरं--ये इति । विशे-षसंख्ये पृच्छति--के इति । उत्तरं--व्याधीत्यादिसूत्रम् ।अन्तरायाः नव,  एताश्चित्तवृत्तयोयोगान्तरायाः=योग-विरोधिनश्चित्तस्य विक्षेपकाः । चित्त खल्वमी व्याध्याद-योयोगाद्विक्षिपन्ति अपनयन्तीति विक्षेपाः । योगपति-पक्षत्वे हेतुमाह, --सहैत इति । संशयभ्रान्तिदर्शनेतावद्वृत्तितया वृत्तिनिरोधप्रतिपक्षौ,  येऽपि न वृत्त-योव्याधिप्रभृतयस्तेऽपि वृत्तिसाहचर्य्यात्तत्पतिपक्षाइत्यर्थः । पदार्थान् व्याचष्टे, --व्याधिरिवि । धात-वोवातपित्तश्लेष्माणः शरीरधारणात् अशितपीता-हारपरिणामविशेषोरसः करणानीन्द्रियाणि तेषांवैषम्यं न्यूनाधिकभावः । अकर्म्मण्यता कर्म्मान-र्हता । संशय उभयकोटिस्पृग्विज्ञानं सत्यप्यत-द्रूपप्रतिष्ठत्वेन संशयविपर्य्यासयोरभेदे उभयकोटि-स्पर्शास्पर्शरूपाऽवान्तरविशेषविवक्षयाऽत्र भेदेनोपन्यासः ।अभावनमकरणं तत्राप्रयत्न इति यावत् । कायस्य गुरुत्वंकफादिना,  चित्तस्य गुरुत्वं तमसा । गर्धः तृष्णा । मधु-मत्यादयः समाधिभूमयः लब्धभूमेर्य्यदि तावतैव सुस्थित-म्मत्यस्य समाधिभ्रेषःस्याचतस्तस्या अपि भूमेरपायःस्यात् । यस्मात् समाधिप्रतिलम्भे तदवस्थितं स्यात्त-स्मात्तत्र प्रयतितव्यमिति” विवरणम् ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.