| YouTube Channel

चित् (cit)

 
शब्दसागरः
English
चित्
f.
 (-चित्) Intellect, understanding. ind. A particle and affix to
words giving them an indefinite signification, as कश्चित् some one,
कस्यचित् of some one, &c. see चन.
E.
 चित् to remember, affix भावे क्विप्
Capeller Eng
English
1 चित् चे॑तति चे॑त°ते
pp.
 चित्त॑ (q.v. ) perceive,
observe, attend to (gen. or
acc.
 ), aim at, intend (dat. ), strive after,
desire (acc. ), take care of (acc. )
conceive, understand, know
intr.
appear, be conspicuous or known.
C.
 चेत॑यति, °ते & चित॑यति make
attentive, remind, instruct, teach
notice, put to mind, attend to
M.
(A. ) be conscious or sensible, think, reflect, conceive, understand,
remember
appear, be conspicuous, shine.
D.
 चिकित्सति (°ते) intend,
aim at, care for
treat medically, heal.
I.
 चे॑किते appear, shine.
—आ attend to, call to mind, understand, know, find out, invent
intr.
appear, shine, excel. प्र become visible, appear, also =
C.
 perceive,
understand, announce, proclaim. वि observe, discern conceive, know
(also
C.
 )
M.
 be perceptible, appear.
D.
 wish to discern, deliberate,
doubt, hesitate. सम् perceive (together), survey, notice
be
unanimous, agree. — Cf. चिकित्वं॑स्, चे॑कितान, वि॑चित्त.
2 चि॑त्
f.
 thought, mind, intelligence.
Yates
English
चित् (ई) चेतति (क, ञ) चेतयति ते 10.
c. To think. (क, इ) चिन्तयति.
चित् (त्) 5.
f.
 Intellect. A particle,
as कश्चित् some one.
Spoken Sanskrit
English
चित् - cit -
adj.
 - care for
चित् - cit -
adj.
 - aim at
चित् - cit -
adj.
 - think
चित् - cit -
adj.
 - instruct
चित् - cit -
adj.
 - be conscious of
चित् - cit -
adj.
 - to understand
चित् - cit -
adj.
 - piled up
चित् - cit -
adj.
 - comprehend
चित् - cit -
adj.
 - piling up
चित् - cit -
adj.
 - appear
चित् - cit -
adj.
 - thinking
चित् - cit -
adj.
 - intend
चित् - cit -
adj.
 - be conspicuous
चित् - cit -
adj.
 - understand
चित् - cit -
adj.
 - fix the mind upon
चित् - cit -
adj.
 - cause to attend
चित् - cit -
adj.
 - attend to
चित् - cit -
adj.
 - make attentive
चित् - cit -
adj.
 - be desirous
to care for
चित् - cit -
adj.
 - Urdhva-
चित् - cit -
adj.
 - comprehend
चेतति { चित् } - cetati { cit } - verb - comprehend
आवृणोति { आवृ } - AvRNoti { AvR } - verb - comprehend
उपगृह्णाति { उपग्रह् } - upagRhNAti { upagrah } - verb - comprehend
ऊहते { ऊह् } - Uhate { Uh } - verb - comprehend
उपेति { उपे } - upeti { upe } - verb - comprehend
परिजानाति { परिज्ञा } - parijAnAti { parijJA } - verb - comprehend
परिजानीते { परिज्ञा } - parijAnIte { parijJA } - verb - comprehend
प्रतिसन्दधाति { प्रतिसंधा } - pratisandadhAti { pratisaMdhA } - verb - comprehend
प्रतिसन्धत्ते { प्रतिसंधा } - pratisandhatte { pratisaMdhA } - verb - comprehend
समभ्यादत्ते { समभ्यादा } - samabhyAdatte { samabhyAdA } - verb - comprehend
समाददाति { समादा } - samAdadAti { samAdA } - verb - comprehend
समादत्ते { समादा } - samAdatte { samAdA } - verb - comprehend
सन्दधाति { संधा } - sandadhAti { saMdhA } - verb - comprehend
सन्धत्ते { संधा } - sandhatte { saMdhA } - verb - comprehend
सङ्गृह्णाति { संग्रह् } - saGgRhNAti { saMgrah } - verb - comprehend
सङ्गृह्णीते { संग्रह् } - saGgRhNIte { saMgrah } - verb - comprehend
संविव्यक्ति { संव्यच् } - saMvivyakti { saMvyac } - verb - comprehend
विचेतति { वि- चित् } - vicetati { vi- cit } - verb 1 - comprehend
आचेतति { आ- चित् } - Acetati { A- cit } - verb 1 - comprehend
चित् cit
adj.
 piling up
उत्किर utkira
adj.
 piling up
चित्या cityA
f.
 piling up
उत्कार utkAra
m.
 piling up [ corn ]
समभ्युच्चय samabhyuccaya
m.
 piling up
निचय nicaya
m.
 piling up
चयन cayana
n.
 piling up
संनिवपन saMnivapana
n.
 piling up
अश्मशानचित् azmazAnacit
adj.
 not piling up
काष्ठप्रदान kASThapradAna
n.
 piling up wood
पूर्वचित् pUrvacit
adj.
 piling up first
पुनश्चिति punazciti
f.
 piling up again
राशीकरण rAzIkaraNa
n.
 piling together
अग्निकर्मन् agnikarman
n.
 piling up the wood
ऊर्ध्वचित् Urdhvacit
adj.
 heaping or piling up
निचयक nicayaka
adj.
 skilful in piling up
पूर्वचित् pUrvacit
adj.
 preceding in piling up
संनिचय saMnicaya
m.
 piling or heaping together
निकार nikAra
m.
 piling up or winnowing corn
संनिवपनिवपनीय saMnivapanivapanIya
adj.
 connected with the piling up
स्वयञ्चिति svayaJciti
f.
 piling up on one's own account
निचेकाय nicekAya
m.
 continual or repeated piling up
निकेचाय nikecAya
m.
 piling or collecting repeatedly
अमृतचिति amRtaciti
f.
 piling up conferring immortality
परिचित् paricit
adj.
 piling up or arranging all around
स्तोमचिति stomaciti
f.
 piling up the bricks called stoma
सञ्चयन saJcayana
n.
 act of piling or heaping together
साग्निचित्य sAgnicitya
adj.
 connected with the piling of the sacred fire
गोचिति gociti
f.
 particular way of piling up sacrificial bricks
चित् cit
adj.
 intend
चेतति { चित् } cetati { cit } verb intend
संजानीते { सं- ज्ञा } saMjAnIte { saM- jJA } verb intend
अभिध्यायति { अभिध्यै } abhidhyAyati { abhidhyai } verb intend
आकुवते { आकू } Akuvate { AkU } verb intend
उद्दिशते { उद्दिश् } uddizate { uddiz } verb intend
मनस्यते { मनस्य } manasyate { manasya } verb intend
मनस्यति { मनस्य } manasyati { manasya } verb intend
सञ्चिन्तयति { संचिन्त् } saJcintayati { saMcint } verb intend
सञ्जानाति { संज्ञा } saJjAnAti { saMjJA } verb intend
सम्मदयते { सम्मन् } sammadayate { samman } verb intend
सम्मदयति { सम्मन् } sammadayati { samman } verb intend
व्यपदिशति { व्यपदिश् } vyapadizati { vyapadiz } verb intend
तर्कयति { तर्क् } tarkayati { tark } verb 10 intend
अभिप्रैति { अभिप्रे } abhipraiti { abhipre } verb 2 intend
उद्दिशति { उद्- दिश् } uddizati { ud- diz } verb 6 intend
रोचयते { रुच् } rocayate { ruc } verb caus. intend
रोचयति { रुच् } rocayati { ruc } verb caus. intend
सङ्कल्पयते { संकॢप् } saGkalpayate { saMklRp } verb caus. intend
सङ्कल्पयति { संकॢप् } saGkalpayati { saMklRp } verb caus. intend
Wilson
English
चित्
f.
 (चित्) Intellect, understanding. ind. A particle and affix
to words giving them an indefinite signification, as कश्चित् some one,
कस्यचित् of some one, &c. see चन.
E.
 चित् to remember, affix क्विप्.
Apte
English
चित् [cit], 1
P.
 , 1 Ā. (चेतति, चेतयते, चेतित)
To perceive, see, notice, observe
नेषूनचेतन्नस्यन्तम्
Bk.*
 17.16
चिचेत सामस्तत्कृच्छ्रम् 14.62
15.38
2.29.
To know, understand, be aware or conscious of
परैरध्यारुह्य- माणमात्मनं न चेतयते
Dk.*
 154
कादम्बरीरसभरेण समस्त एव मत्तो न किंचिदपि चेतयते जनो$यम्
K.*
 24.
To regain consciousness.
To aim at, intend, design (with
dat.
 ).
To desire or long for.
To be anxious about, care for, be intent upon, be engaged in.
To resolve upon.
To appear, shine.
To be regarded as.
To make attentive, remind of.
To teach, instruct.
To form an idea, be conscious of, understand, comprehend think, reflect upon.
To be awake
जगत्येकः स चेतति
L.
 D. B.
चित् [cit],
f.
 [चित्-संपदा˚ भावे क्विप्]
Thought, preception.
Intelligence, intellect, understanding
Bh.*
 2.1
3.1.
The heart, mind
मुक्ताफलैश्चिदुल्लासैः
Bhāg.*
 9.11.33.
The soul, spirit, the animating principle of life.
Brahman.
Comp.
 -आत्मन्
m.
the thinking principle or faculty.
pure intelligence, the Supreme Spirit.-आत्मकम् consciousness. -आभासः the individual soul (जीव) (which still sticks to worldly defilements).-उल्लासः gladdening the heart or spirit. -घनः the Supreme Spirit or Brahman. -प्रवृत्तिः
f.
 reflection, thinking. -रूप
a.
consisting of intelligence.
wise, intelligent, of a liberal mind.
amiable, good-hearted. (-पम्) pure intelligence, the Supreme Being. -शक्तिःf. mental power, intellectual capacity. -स्वरूपम् the Supreme Spirit.
ind.
A particle added to किम् and its derivatives (such as कद्, कथम्, क्व, कदा, कुत्र, कुतः
&c.
 ) to impart to them an indefinite sense
कुत्रचित् somewhere
केचित् some
&c.
The sound चित्.
Apte 1890
English
चित् {c1c} P., {c10c} A. (चेतति, चेतयते, चेतित) 1 To perceive, see, notice, observe
नेषूनचेतन्नस्यंतं Bk. 17. 16
चिचेत रामस्तत्कृच्छ्रं 14. 62
15. 38
2. 29.
2 To know, understand, be aware or conscious of
परैरध्यारुह्यमाणमात्मानं न चेतयते Dk. 154
कादंबरीरसभरेण समस्त एव मत्तो न किंचिदपि चेतयते जनोयं K. 240.
3 To regain consciousness.
4 To aim at, intend, design (with dat.).
5 To desire or long for.
6 To be anxious about, care for, be intent upon, be engaged in.
7 To resolve upon.
8 To appear, shine.
9 To be regarded as.
10 To make attentive, remind of.
11 To teach, instruct.
12 To form an idea, be conscious of, understand, comprehend, think, reflect upon.
चित् f. [चित्-संपदा° भावे क्विप्] 1 Thought, preception.
2 Intelligence, intellect, understanding
Bh. 2. 1
3. 1.
3 The heart, mind.
4 The soul, spirit, the animating principle of life.
5 Brahman.
Comp.
आत्मन् m. {1} the thinking principle or faculty. {2} pure intelligence, the Supreme Spirit.
आत्मकं consciousness.
आभासः the individual soul (जीव) (which still sticks to worldly defilements).
उल्लासः gladdening the heart or spirit.
घनः the Supreme Spirit or Brahman.
प्रवृत्तिः f. reflection, thinking.
रूप a. {1} consisting of intelligence. {2} wise, intelligent, of a liberal mind. {3} amiable, good-hearted. (
पं) pure intelligence, the Supreme Being.
शक्तिः f. mental power, intellectual capacity.
स्वरूपं the Supreme spirit.
ind. {1} A particle added to किं and its derivatives (such as कद्, कथं, क्व, कदा, कुत्र, कुतः &c.) to impart to them an indefinite sense
कुत्रचित् somewhere
केचित् some &c. {2} The sound चित्.
Monier Williams Cologne
English
1. चि॑त्
mfn.
 ifc. ‘piling up’, see अग्नि-, ऊर्ध्व-, and पूर्व-चि॑त्
(Pāṇ. iii, 2, 92) forming a layer or stratum, piled up,
VS.
 i, xii
TS.
 i (cf. कङ्क-, कर्म-, चक्षुश्-, द्रोण-, प्राण-, मनश्-, रथचक्र-, वाक्-, श्येन-, and श्रोत्र-चि॑त्.)
2. चित्
mfn.
 ifc. ‘knowing’, see ऋत-चि॑त्
‘giving heed to’ or ‘revenging [guilt, ऋण-]’, see ऋण-.
3. चित्
mfn.
 ifc. ‘id.’, see 2. चित्.
चित् a 1. 2. 3. चित्. See √ 1. 2. 3. चि.
4. चित्
cl.
 1. चे॑तति (impf. अचेतत्,
RV.
 vii, 95, 2
p.
 चे॑तत्,
RV.
 )
cl.
 2. (Ā.
Pass.
 3. sg. चिते॑, x, 143, 4
p.
f.
 instr. चितन्त्या, i, 129, 7
Ā. चितान, ix, 101, 11
VS.
 x, 1)
cl.
 3. irreg. चिकेतति (RV.
Subj. चिकेतत्,
RV.
Impv.
 2. sg. चिकिद्धि,
RV.
p.
 चिकितान॑,
RV.
perf. चिके॑त,
RV.
&c.
चिचेत,
Vop.
 viii, 37
3.
du.
 चेततुर्,
AV.
 iii, 22, 2
Ā. and
Pass.
 चिकिते॑,
RV.
&c.
3.
pl.
 °त्रे,
RV.
for
p.
 चिकित्व॑स् See
s.v.
Ā.
Pass.
 चिचिते,
Bhaṭṭ.
 ii, 29
aor.
 अचेतीत्,
Vop.
 viii, 35
Ā.
Pass.
 अ॑चेति and चे॑ति,
RV.
for अचैत् See √ 2. चि
fut. 1st चे॑त्ता, i, 22, 5)
to perceive, fix the mind upon, attend to, be attentive, observe, take notice of (acc. or
gen.
 ),
RV.
SV.
AV.
Bhaṭṭ.
to aim at, intend, design (with
dat.
 ),
RV.
 i, 131, 6
x, 38, 3
to be anxious about, care for (acc. or
gen.
 ), i, ix
f.
to resolve, iii, 53, 24
x, 55, 6
to understand, comprehend, know (perf. often in the sense of
pr.
 ),
RV.
AV.
 vii, 2, 1 and 5, 5
Ā.
P.
 to become perceptible, appear, be regarded as, be known,
RV.
VS.
 x, xv :
Caus.
 चेत॑यति, °ते (2.
pl.
 चेत॑यध्वम् Subj. चेतयत्
Impv.
 2.
du.
 चेतयेथाम्
impf.
 अ॑चेतयत्,
RV.
3.
pl.
 चित॑यन्ते,
RV.
p.
 चित॑यत्,
RV.
 (eleven times)
चेत॑यत्, x, 110, 8,
&c.
Ā. चेतयान See
s.v.
 )
to cause to attend, make attentive, remind of i, 131, 2 and iv, 51, 3
to cause to comprehend, instruct, teach,
RV.
to observe, perceive, be intent upon,
RV.
MBh.
 xii, 9890
Kathās.
 xiii, 10
Ā. (once
P.
MBh.
 xviii, 74) to form an idea in the mind, be conscious of, understand, comprehend, think, reflect upon,
TS.
 vi
ŚBr.
ChUp.
 vii, 5, 1
MBh.
BhP.
 viii, 1, 9
Prab.
P.
 to have a right notion of, know,
MBh.
 iii, 14877
P.
 ‘to recover consciousness’, awake,
Bhaṭṭ.
 viii, 123
Ā. to remember, have consciousness of (acc. ),
Pāṇ.
 iii, 2, 112,
Kāś.
Bādar.
 ii, 3, 18, Sch.
to appear, be conspicuous, shine,
RV.
TS.
 iii :
Desid.
 चि॑कित्सति (fr. √ कित्,
Pāṇ.
 iii, 1, 5
Dhātup.
 xxiii, 24
exceptionally Ā.
MBh.
 xii, 12544
Impv.
 °त्सतु Subj. °त्सात्
aor.
 2. sg. अ॑चिकित्सीस्,
AV.
Pass.
p.
 चिकित्स्यमान,
Suśr.
Pañcat.
 )
to have in view, aim at, be desirous,
AV.
 v, 11, 1
ix, 2, 3
to care for, be anxious about, vi, x
(Pāṇ. iii, 1, 5
Siddh.
 )
to treat medically, cure,
KātyŚr.
 xxv
MBh.
 i, xii
Suśr.
Pañcat.
Bhartṛ.
to wish to appear,
RV.
 i, 123, 1:
Caus.
 of
Desid.
 (fut. चिकित्सयिष्यति) to cure,
Mālav.
 iv, 4/5, 6
f.
 :
Intens.
 चेकिते (fr. √ 2. चि?, or for °त्ते,
RV.
 i, 53, 3 and 119, 3
ii, 34, 10
p.
 चे॑कितत्, ix, 111, 3
Ā. चे॑कितान,
RV.
 eight times)
to appear, be conspicuous, shine,
RV.
5. चि॑त्
mfn.
 ifc. ‘thinking’, see अ-, दुश्-, मनश्-, विपश्-, and हुरश्-चि॑त्
cf.
 also अप-चित्
चि॑त्
f.
 thought, intellect, spirit, soul,
VS.
 iv, 19
KapS.
Bhartṛ.
BhP.
cf.
 स- and आ चि॑त्
pure Thought (Brahma
cf.
RTL.
p.
 34),
Vedāntas.
Prab.
6. चित्
ind.
 only in comp.
Monier Williams 1872
English
1. चित्, त्, त्, त्, (at the end of compounds) piling up
(e. g. अग्नि-चित्, q. v.)
forming a layer or stratum,
piled up.
2. चित्, त्, त्, त्, observing, knowing (in ऋत-चित्).
3. चित्, त्, त्, त्, punishing (in ऋण-चित्).
चित् 1. 2. 3. चित्। See under rt. 1. 2. 3. चि।
चित् 4. चित् (= कित्, which is by some
regarded as a separate root
cf. केत, &c.
cf. also rt. चिन्त्), cl. 1. 3. P. चेतति, चिकेत्ति, चिचेत
or चिकेत, चिकिते or चेकिते or चिचिते (Ved. 3rd pl. चि-
कित्रे or चिकित्रिरे
Part. चिकितान or चेकितान), चेति-
ष्यति, अचेतीत्
Leṭ, चिकेतति or चिकेतत्
चेत्तुम् or
चेतितुम्, to perceive, fix the mind upon, attend to,
be attentive, observe, notice, take notice of (with
gen. or acc., e. g. यज्ञस्य or यज्ञं चेतति, he
takes notice of the sacrifice)
to aim at, intend,
design (with dat., e. g. युधये चिकेतति, he intends
fighting), to desire, long for (with acc.)
to be anxious
about, to care for
to resolve
to understand, com-
prehend, know, make known
to recover conscious-
ness, become conscious
P. and A. to become per-
ceptible, to appear
to be regarded as: to be known
Pass. Aor. अचेति: Caus. P. A. चितयति Ved., and चेत-
यति, -ते, -यितुम्, केतयति, -यितुम् (see केत, p. 252),
to cause to attend, to make attentive, remind of
to
cause to comprehend or understand, instruct, teach
to observe, perceive, be intent upon
to form an idea
in the mind, be conscious of, understand, compre-
hend, think, reflect upon
to form a conception,
have a right notion
to appear, be conspicuous,
shine: Desid. P. A चिचितिषति, चिचेतिषति, चिकित्-
सति, -ते
Inf. चिकित्सितुम्, to intend, have in view, aim
at, desire, long for
to care for, be anxious about
to treat medically, heal, cure, attend as a physician
(in these senses the form चिकित्सति is usual)
to wish
to appear
to remove, destroy
to keep down, press
down
to doubt: Caus. of the Desid. चिकित्सयति,
to cure, to heal
Intens. चेचित्यते, चेचेत्ति
[cf. Lith.
kettu.]
5. चित्, त्, f. thought, intelligence, intellect, under-
standing, mind
the soul, heart.
—चिच्-चन्द्रिका, f.
title of a commentary on the Prabodha-candrodaya
by Gaṇeśa.
—चिच्-छक्ति (चित्+शक्ति), इस्, f. mental
power, intellectual capacity.
—चिच्-छुक (चित्-शु°),
अस्, m., N. of a scholiast on the Bhāgavata-Purāṇa
(ई), f. or चित्-सुखी, f. the commentary written by
this scholiast.
—चित्-पति, इस्, m., Ved. the lord of
thought.
—चित्-प्रवृत्ति, इस्, f. thinking, reflection.
—चित्-स्वरूप, अम्, n. pure intelligence, an epithet
of the Supreme.
—चिद्-अचिच्छक्ति-युक्त (-अचित्-
श°), अस्, आ, अम्, having power over matter and
spirit.
—चिद्-अम्बर, अस्, m., N. of the author of a
law-book.
—चिद्-अस्थि-माला, f. title of a commen-
tary on a grammatical work.
—चिद्-आत्मक, अम्, n.
consciousness, perception.
—चिद्-आत्मन्, आ, m. the
thinking principle, pure intelligence, spirit.
—चिद्-
उल्लास, अस्, आ, अम्, gladdening the mind or heart.
—चिद्-गगन-चन्द्रिका, f. title of a literary work.
—चिद्-रूप, अस्, आ, अम्, consisting of intelligence
wise, intelligent, of liberal or expansive mind
amiable, good-hearted
(अम्), n. pure intelligence,
the Supreme Being as identified with intellect or
intelligence.
—चिद्-विलास, अस्, m. a pupil of Śaṅ-
karācārya.
—चिन्-मय, अस्, ई, अम्, spiritual, ‘all
intelligence, ’ as an epithet of the Deity
(अम्), n.
pure intelligence.
—चिन्-मात्र, अम्, n. pure in-
telligence.
चित् 6. चित्, an interjection.
—चित्-कार, अस्,
m. or चित्कार-शब्द, अस्, m. a cry, scream, bray.
—चित्कार-वत्, आन्, अती, अत्, accompanied by cries
or noise.
चित् 7. चित्, ind. a particle, = चिद् below.
Macdonell
English
चित् 1. CIT, Ⅰ. céta, (V.) perceive, observe, 🞄mark (ac., g.)
intend (d.)
desire
understand, 🞄know
appear
pf. ciketa, has understood, 🞄knows
cs. cetáya, P. Ā. citáya, P. 🞄[Page94-2] 🞄remind (of, d.)
instruct
notice, observe
🞄attend
Ā. reflect, meditate
understand
🞄remember, be conscious of (ac.)
appear, be 🞄conspicuous, shine
des. cikitsam intend
🞄provide for (d.)
treat medically, cure
cs. of 🞄des. cikitsaya, cure
intv. céki(t)te, appear, 🞄shine forth: pt. cékit-at, cékit-āna, ā, observe, 🞄mark
understand, know. pra, cs. 🞄make known
Ā. appear. vi, perceive
discern
🞄comprehend
Ā. be visible, appear
🞄des. doubt, be uncertain about
hesitate. 🞄sam, survey
perceive
agree, be at one.
चित् 2. cít,
f.
 intellect, mind.
चित् 3. ci-t,
a.
 piling (—°)
piled, forming 🞄a pile.
Benfey
English
1. चित् चित् (akin to 2. चि), i. 1.
Par. To perceive. Chr. 295, 12 = Rigv.
i. 92, 12. -- Caus. and i. 10, Atm. चे-
तय,
1. To perceive, MBh. 12, 9890
(Ātm. ).
2. To get consciousness, MBh.
1, 3616 (Ātm. ).
3. To think, MBh. 18,
74 (Par.)
Bhāg. P. 1, 8, 9 (Ātm. ).
4.
To cause to think, Bhāg. P. 8, 1, 9
(Ātm. ).
5. To know, MBh. 3, 14877
(Par.). Anomalous ptcple. of the pres.
Ātm. चेतयान, Sensible, Rām. 2,
109, 7.
2. चित् चित्,
f.
 Soul (as distinguished
from चित्त), Vedāntas. in Chr. 215, 6
Sāṅkhya Aph. 1, 146.
3. चित् चित्, see चिद्।
Hindi
Hindi
शुद्ध चेतना
Apte Hindi
Hindi
चित्
"भ्वा* पर*-, चुरा* आ* - , " - -
"प्रत्यक्षज्ञान प्राप्त करना, देखना, नजर डालना, दृष्टिगोचर करना"
चित्
"भ्वा* पर*-, चुरा* आ* - , " - -
"जानना, समझना, चौकस होना, सतर्क होना"
चित्
"भ्वा* पर*-, चुरा* आ* - , " - -
चैतन्य प्राप्त करना
चित्
"भ्वा* पर*-, चुरा* आ* - , " - -
"प्रकट होना, चमकना"
चित्
स्त्री*
 - चित् - क्विप्
"विचार, प्रत्यक्ष ज्ञान"
चित्
स्त्री*
 - चित् - क्विप्
"प्रज्ञा, बुद्धि, समझ"
चित्
स्त्री*
 - चित् - क्विप्
"हृदय, मन"
चित्
स्त्री*
 - चित् - क्विप्
"आत्मा, जीव, जीवन में सजीवता- सिद्धांत"
चित्
स्त्री*
 - चित् - क्विप्
ब्रह्म
चित्
अव्य* - -
"’किम्’ और ‘किम्’ से व्युत्पन्न अन्य शब्दों के साथ जुड़नेवाला अव्यय जिससे कि अर्थों में अनिश्चयात्मकता आती है यथा कुत्रचित् =कहीं, केचित्=कोई"
चित्
अव्य* - -
’चित्’ ध्वनि
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चित्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ /ಬುದ್ಧಿ
निष्पत्तिः - > चिती (सञ्ज्ञाने) - "क्विप्" (वा० ३-३-९४)
चित्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೈತನ್ಯ
चित्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮ /ಜೀವ
चित्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೇರಿಸಿಡುವವನು
चित्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವವನು
L R Vaidya
English
cit {% (I) vt. 1P, 10A (pres. चेतति, चेतयते) %} 1. To perceive, to notice, नेषूनचेतन्नस्यंतम् Bt.xvii.16, xv.38
2. to understand, to know
3. to recover consciousness.
cit {% (II) vt. 10U (pp. चिंतित
pres. चिंतयति-ते) %} 1. To think, to consider, to ponder over, to think out, चिंतय तावत्केनापदेशेन सकृदप्याश्रमे वसामः Sak.ii.
2. to think of, to bring before the mind, तस्मासस्य वधं राजा मनसाऽपि न चिंतयेत् M.viii.381, iv.258
3. to remember, e.g. सुतेषु दारेषु धनेषु चिंतयन्
4. to hit upon, to discover, प्रतीकारश्चिंत्यताम् Hit.i.
5. to discuss, to treat of
6. to weigh, to discriminate.With अनु-, to think over or about, to ponder over, Bg.viii.8.With परि-, 1. to think, to consider, त्वमेव तावत्परिचिंतय स्वयं कदाचिदेते यदि योगमर्हतः K.S.v.67
2. to remember, to think of
3. to hit upon, to discover.With वि-, 1. to think, to consider
2. to ponder over, to remember
3. to intend, to determine
4. to regard, to have regard to, अस्मान् साधु विचिंत्य संयमधनानुच्चैःकुलं चात्मनः Sak.iv.
5. to hit upon, to discover.With सम्-, 1. to consider, to think, to think over
2. to diseriminate, to weigh.
cit {% (I) f. %} 1. Perception, knowledge
2. the mind
3. life, i.e. the principle of vitality, चिन्मात्रमूर्तये Bhartr.ii.1
4. Brahman (n.).
Bopp
Latin
1. चित् 1. P. 10. A. चेतामि, चेतये noscere, animadver-
tere, cogitare. RIGV. Ros. p. 3. 2.: वायव् इन्द्रश्च
चेतथः सुतानाम् वाजिनीवसू «Vayus et Indra! ani-
madvertite parata libamina apud sacrificia commoran-
tes». (V. चेतस्, चेतन et cf. चिन्त्, कित्, quod ex
कि adjecto त् explicavimus, ita चित् a चि colligere de-
duci potest, v. gr. comp. 109^b). 1. et cf. Pott. s. rad. चि
lith. kettu consilium capio alcjs rei, statuo, decerno
lett. sch-keettu opinor.)
2. चित् (r. चि s. त्) Nomen agentis radicis चि in fine
compp.
Lanman
English
√cit (cétati, -te
cikéta, cikité
ácait
cittá
cetáyati, -te).
—1. look at, notice
observe
consider
—2. be intent upon,
intend
—3. understand, know
perfect,
cikéta, has understood, knows
cikitvā́ṃs,
wise
--caus. make to know, instruct.
[extension of √3ci: the √cit shows an
intrans. aspect, ‘be noticeable or bright, ’
in ketu: cf. √cint.]
+ pra, know.
cít, vbl. knowing. [√cit, 383a.]
Kridanta Forms
Sanskrit
चित् (चि꣡तीँ꣡ सञ्ज्ञाने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = चेतनम्
अनीयर् = चेतनीयः - चेतनीया
ण्वुल् = चेतकः - चेतिका
तुमुँन् = चेतितुम्
तव्य = चेतितव्यः - चेतितव्या
तृच् = चेतिता - चेतित्री
क्त्वा = चेतित्वा / चितित्वा
ल्यप् = प्रचित्य
क्तवतुँ = चित्तवान् - चित्तवती
क्त = चित्तः - चित्ता
शतृँ = चेतन् - चेतन्ती
चित् (चि꣡तँ॒ सञ्चेतने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चेतनम्
अनीयर् = चेतनीयः - चेतनीया
ण्वुल् = चेतकः - चेतिका
तुमुँन् = चेतयितुम्
तव्य = चेतयितव्यः - चेतयितव्या
तृच् = चेतयिता - चेतयित्री
क्त्वा = चेतयित्वा
ल्यप् = प्रचेत्य
क्तवतुँ = चेतितवान् - चेतितवती
क्त = चेतितः - चेतिता
शानच् = चेतयमानः - चेतयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चित्
मूलधातुः:
 चित
धात्वर्थः:
 सञ्चलने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 चेतयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकुस्मीयः
धातुः:
 चित्
मूलधातुः:
 चिती
धात्वर्थः:
 संज्ञाने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चेतति
अनुबन्धादिविशेषः:
 ईदित्
Abhyankara Grammar
English
चित् affixes or substitutes or bases marked with the mute letter च् sig- nifying the acute accent for the last vowel
e. g. अथुच्, धुरच्, कुण्डिनच् etc. cf P. VI. 1. 163, 164.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चित्, जागृ, प्रबुध्, सावधानीभू
verb
चेतसः अप्रमत्तानुकूलः व्यापारः।
"अहं भवद्भ्यः प्रत्यादेशं ददामि यत् भवान् चेततु इति।"
Synonyms:
 जागृ, चित्
verb
शारीरिकरपेण मानसिकरूपेण वा समाहितानुकूलः व्यापारः।
"सीम्नि सैनिकाः जागरति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kyang
१) अपि २) अपि ३) उत ४) एव ५) किं चापि ६) च ७) च ॥॥॥ च ८) चन ९) चापि १०) चित् ११) तु १२) पुनः १३) वा १४) हि १५) सं १६) अपि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मतिर्मनीषा बुद्धिर्धीर्धिषणाज्ञप्तिचेतनाः ॥ ३०८ ॥
प्रतिभाप्रतिपत्प्रज्ञाप्रेक्षाचिदुपलब्धयः ।
संवित्तिः शेमुषी दृष्टिः सा मेधा धारणक्षमा ॥ ३०९ ॥
-wordlist-
मति (स्त्री), मनीषा (स्त्री), बुद्धि (स्त्री), धी (स्त्री), धिषणा (स्त्री), ज्ञप्ति (स्त्री), चेतना (स्त्री), प्रतिभा (स्त्री), प्रतिपद् (स्त्री), प्रज्ञा (स्त्री), प्रेक्षा (स्त्री), चित् (स्त्री), उपलब्धि (स्त्री), संवित्ति (स्त्री), शेमुषी (स्त्री), दृष्टि (स्त्री), मेधा (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
आनुकूल्यार्थकं प्राध्वमसाकल्ये तु चिच्चन ।
-wordlist-
प्राध्वम् (अ), आनुकूल्य (क्ली), चित् (अ), चन (अ), असाकल्य (क्ली)
Tamil
Tamil
சித் : எண்ணம், புத்தி கூர்மை, இதயம், மனம், ஆன்மா, ஜீவன், பிரமம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चित्,
स्त्री,
 (चित् संज्ञाने + सम्पदादित्वात् भावेक्विप् ।) ज्ञानम् । इत्यमरः । १ । ५ । १ ॥
(यथा, भागवते । ३ । ७ । २ ।“ब्रह्मन् कथं भगवतश्चिन्मात्रस्याविकारिणः ।लीलया चापि युज्येरन् निर्गुणस्य गुणाःक्रियाः ॥
”)
चित्,
व्य,
 असाकल्यम् । इत्यमरः ॥
यथा । किञ्चित्कश्चित् इत्यादि ॥
(तत्तु प्रत्ययविशेषः । कालाद्य-निर्णये चित्प्रत्ययस्य प्रयोगो दृश्यते । “किमःक्त्यन्ताच्चिच्चनौ ।” इति मुग्धबोधव्याकरणप्रणेतापूज्यपादवोपदेवाचार्य्यः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चिती संज्ञाने”@} 2 ‘… … … … चिन्तयेत्।
स्मृत्याम्, चेतति संज्ञाने, तत्र चेतयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
चेतकः-तिका, चेतकः-तिका, 4 चिचेतिषकः-चिचितिषकः-षिका, 5 चेचितकः-तिका
चेतिता-त्री, चेतयिता-त्री, चिचेतिषिता-चिचितिषिता-त्री, चेचितिता-त्री
6 चेतन्-न्ती, 7 चेतयन्-न्ती, चिचेतिषन्-चिचितिषन्-न्ती
-- चेतिष्यन्-न्ती-ती, चेतयिष्यन्-न्ती-ती, चिचेतिषिष्यन्-चिचितिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- चेचित्यमानः, चेचितिष्यमाणः
8 चित्-चितौ-चितः
-- -- -- 9 चित्तम्-त्तः, 10 प्रायश्चित्तम्, चेतितम्-तः, चिचेतिषितः-चिचितिषितः, चेचितितः-तवान्
11 चितः, 12 चेतनः, 13 चेतयः, चिचेतिषुः-चिचितिषुः, चेचितः
14 चेतितव्यम्, चेतयितव्यम्, चिचेतिषितव्यम्-चिचितिषितव्यम्, चेचितितव्यम्
चेतनीयम्, चेतनीयम्, चिचेतिषणीयम्-चिचितिषणीयम्, चेचितनीयम्
चेत्यम्, चेत्यम्, चिचेतिष्यम्-चिचितिष्यम्, चेचित्यम्
ईषच्चेतः-दुश्चेतः-सुचेतः
-- -- -- चित्यमानः, चेत्यमानः, चिचेतिष्यमाणः-चिचितिष्यमाणः, चेचित्यमानः
चेतः, चेतः, चिचेतिषः-चिचितिषः, चेचितः
चेतितुम्, चेतयितुम्, चिचेतिषितुम्-चिचितिषितुम्, चेचितितुम्
चित्तिः-प्रायश्चित्तिः, 15 चित् 16, चेतना, चिचेतिषा-चिचितिषा, चेचिता
चेतनम्, चेतनम्, चिचेतिषणम्-चिचितिषणम्, चेचितनम्
चेतित्वा-चितित्वा, चेतयित्वा, चिचेतिषित्वा-चिचितिषित्वा, चेचितित्वा
प्रचित्य, प्रचेत्य, प्रचिचेतिष्य-प्रचिचितिष्य, प्रचेचित्य
चेतम् २, चेतित्वा २-चितित्वा चेतम् २, चेतयित्वा २, चिचेतिषम् २ चिचेतिषित्वा २ चिचितिषम् २, चिचितिषित्वा २, चेचितम् २
चेचितित्वा २। 17 इत्यसुन् प्रत्ययः।
चेतः = मनः।]] चेतः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५२४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३९। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ९४)
04
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति सेटः सनः कित्त्वविकल्पः। कित्त्व- पक्षे गुणोऽङ्गस्य। एवं क्त्वायामपि कित्त्वविकल्पो बोद्ध्यः।]]
05
=>
 [[२। यङन्तस्य द्वित्वे, अभ्यासस्य गुणे, यङवयवाकारलोपस्य स्थानिवद्भावात् लघूपधगुणो न। एवं यङन्ते सर्वत्र बोद्ध्यम्।]]
06
=>
 [[आ। ‘युष्मानचेतन् क्षयवायुकल्पान् सीतास्फुलिङ्गं परिगृह्य जाल्मः।’ भ। का। १०। ३६।]]
07
=>
 [[३। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्ताच्छतैव।]]
08
=>
 [[४। कर्तरि क्विप्। चित् = चेतन इत्यर्थः।]]
09
=>
 [[५। ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः।]]
10
=>
 [[६। ‘प्रायस्य चित्तिचित्तयोः’ (ग। सू। ६। १। १५६) इति सुट्। एवं क्तिन्यपि ज्ञेयम्।]]
11
=>
 [[७। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
12
=>
 [[८। बाहुलकात् नन्द्यादित्वेन (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः।]]
13
=>
 [[९। ‘अनुपसर्गाल्लिम्पविन्दधारिपारिवेद्युदेजिचेतिसातिसाहिभ्यश्च’ (३-१-१३८) इति ण्यन्तादस्मात् कर्तरि शप्रत्ययः
\n\n शप्रत्ययस्य सार्वधातुकत्वेन णेरयादेशः। चेतयः = जीवः। अकारान्तोऽयं शब्दः।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०५१०+ २०]
15
=>
 [[१। ‘सम्पदादिभ्यः--’ (वा-३-३-९४) इति भावे बाहुलकात् क्विप्। चित् = चैतन्यम्- इत्यर्थः।]]
16
=>
 [[आ। ‘अतेन्मुरारिर्मम चिन्मयोऽन्तिके च्योतन् दिशः प्रश्च्युतितैः स्मितामृतैः।।’ धा। का। १। ६।]]
17
=>
 [[२। ‘असुन्’ [द। उ। ९। ४९]
Capeller
German
1. चित् चे॑तति, °ते bemerken, erblicken
waghrnehmen, beachten
erscheinen,
sich zeigen
verstehen, begreifen,
wissen
wünschen, begehren
p.p. चित्त॑
s. bes. — Perf. चिकेत oft als Praes. ich
Weiß
Partic. चिकित्व॑स् beachtend,
begreifend
aufmerksam, kundig, weise.
Caus. चेत॑यति, °ते u. चित॑यति aufmerken
machen, erinnern, unterweisen,
belehren
aufmerken, beachten (Med.
denken, wissen, sich erinnern)
erscheinen,
sich auszeichenen, glänzen.
Des. चि॑कित्सति (°ते) beabsichtigen,
sorgen für ärztlich behandeln, heilen.
Inten. s चे॑किते sich zeigen, erscheinen,
glänzen
bes. Part. चे॑कितत् u. चेकितान।—आ
merken, wahrnehmen.
वि wahrnemen, unterscheiden, erkennen,
wissen
Med. sich zeigen, sichtbar
sein.
2. चित्
f.
 Intellecht, Geist.
Grassman
German
√cit, aus 2. ci erweitert (s. dort), 1〉 etwas [A., G.] erblicken, wahrnehmen
2〉 beschauen, beachten, Acht haben auf [A., G.]
3〉 etwas [A., D., D. des Inf.] im Auge haben, beabsichtigen
4〉 etwas [A., G.] erkennen, wissen
5〉 zu thun [Inf.] verstehen, auch ohne Inf. in gleichem Sinne
6〉 erglänzen, erscheinen
7〉 sich zeigen, sich zeigen als [N.]
8〉 sich auszeichnen
9〉 jemandem [D.] etwas [A.] erweisen.
Causativ: 1〉 aufmerksam machen [A.]
1a〉 jemand [A.] wozu [D.] anreizen
2〉 jemanden [A.] lehren, unterweisen
3〉 jemanden [D.] etwas [A.] lehren
4〉 sehen, bemerken
5〉 aufmerken
6〉 es absehen auf [D.]
7〉 scheinen, glänzen, strahlen
8〉 sich auszeichnen, hervorleuchten.
Desiderativ: sich zeigen wollen.
Mit áti, caus. überstrahlen.
ánu 1〉 beschauen oder achten auf [A.]
2〉 gedenken an [A.]
3〉 jemandem [D.] etwas [A.] zuerkennen, zudenken.
ā́ 1〉 beachten [A.]
2〉 begreifen [A.]
3〉 ersinnen [A.]
4〉 erscheinen, erglänzen
5〉 sich auszeichnen
6〉 desid. zu begreifen suchen.
prá 1〉 erscheinen, kundwerden
2〉 sich auszeichnen
3〉 caus. erleuchten, erhellen
4〉 caus. kundmachen
5〉 caus. med. erscheinen, sich zeigen
6〉 desid. zeigen.
áti prá, sich auszeichnen.
ví 1〉 sehen (ohne Obj.)
2〉 kennen, erkennen [A.]
3〉 strahlen
4〉 erscheinen
5〉 beachten
6〉 desid. wahrzunehmen suchen.
sám 1〉 überschauen, überblicken
2〉 zusammen erscheinen
3〉 einmüthig sein. [Page448]
Stamm I. cit [s. Part.]:
-té [3. s. med.] 7〉 rātís {969, 4}.
Imperf. (oder Aor.) acit, acait:
-ait [3. s.] 7〉 {485, 7} (índras).
Stamm II. céta:
-ati 2〉 jánmanas {562, 2}. — 7〉 índras {652, 28}
yás … somapā́tamas {632, 1}.
-ante 8〉 kṛtā́ni ‥ kártuā {759, 2}.
ceta [dass. unbetont]:
-ati 1〉 ártham {10, 2}. — 2〉 yajñásya {128, 4}
jaítrasya {818, 2}. — 6〉 agnís {245, 3}
todás {453, 3} (neben adyaut). — 7〉 tád ‥ yahvám {633, 20}
sárasvatī ‥ ákavārī {612, 3}
sómas ‥ pávamānas {774, 10}
agnís ‥ ghṛ́ṇīvān {1002, 3}.
-athas [2. d.] 1〉 sutā́nām {2, 5}. — ánu 1〉 pathás {341, 6}.
-atha [-athā] 6〉 naras (marutas) {413, 3}.
-at [C.] ā́ 5〉 vṛ́ṣaṇvatī eṣu {677, 18}. — ví 1〉 andhás {164, 16} (ná).
-atām [3. d. Impv.] 2〉 ápas {861, 1}.
Imperf. aceta:
-at 7〉 sárasvatī ‥ śúcis yatī́ {611, 2}.
Stamm III. cikit, stark cíket:
-itas [2. s. C.] prá 2〉 tuám manīṣā́ {91, 1}.
-iddhi [Impv.] 2〉 sumatím {234, 3}
ṛtám {366, 2}
vácasas {300, 11}
{376, 4}. — ā́ 1〉 sumatím {355, 10}
idám {854, 4}. — prá 1〉 {659, 3} (agne devéṣu).
-eta [cíketa 3. s. C. med. für cíket-ta] 2〉 suṣṭutīnáam {852, 2}
rayīṇaam {814, 4}.
Stamm IV. cíketa:
-asi 3〉 hántave mṛ́dhas {131, 6}.
-ati 2〉 nas {43, 3}
nṛpā́yiam {646, 14}. — 3〉 yudháye {864, 3}
mádam {973, 4}
pā́tram {82, 4}.
-athas 1〉 vṛtrám {629, 4}.
-at 2〉 rájasas {503, 9}. — 4〉 tád {35, 6}. — 5〉 īm (ótum) {450, 3}
dā́tum {390, 1}. — 7〉 agnís sáṃjñātarūpas {69, 9}. — ā 4〉 átithis {558, 4}.
ciketa:
-ati 2〉 vásunas {621, 31}
yuvós {427, 6}. — 4〉 asyá {500, 5}.
-am ā́ 2〉 etád {854, 5}.
-at ví 2〉 etád {152, 2}.
Perf. cikit, stark cikét [oft präsentisch, z. B. 4〉 habe erkannt = weiss, kenne
5〉 6〉 bin sichtbar]:
-eta [1. s.] 3〉 stómam {622, 17}. — 4〉 dítsantam {205, 10}
devásya {905, 4}.
-éta [3. s.] 3〉 yád {881, 6}. — 4〉 {419, 1}
bhávantam {67, 7}.
-eta [3. s.] 2〉 víśvāni {885, 3}. — 4〉 {35, 7}
tád {164, 48}
niṇiā́ {572, 4}. — 7〉 bíbhratī ‥ mandrā́ {100, 16}
kṛsṇáadhvā ‥ raṇvás {195, 6}. — 8〉 agnís citréṇa kármaṇā {659, 5}. — ā́ 1〉 manyúm {577, 1}
ukthám {622, 14}. — 2〉 niṇiám {95, 4}
tád {152, 3}
īm {164, 16}. — 3〉 stómam {629, 7}. — prá 1〉 vavrís {373, 1} (vavrés).
-itus 3〉 apapitvám {287, 24}. — prá 1〉 vásūni {527, 3}.
-ité [3. s.] 4〉 ā́yus {539, 2}.
-ite 6〉 sá (agnís) {195, 5} (citréṇa bhāsā́)
citrám {319, 2}. — 7〉 vájras ‥ hitás {51, 7}. — vi 4〉 dakṣiṇā́, savyā́ [Page449] {218, 11} — passivisch: 1〉 sā́yakasya {287, 23}. — 5〉 váyas {71, 7} (jāmíbhis).
-itré [3. p.] prá 2〉 (marútas) mahinā́ [I.] {186, 9}.
-itre 6〉 aktávas {829, 4}
śríyas {917, 5}. — ā́ 4〉 raśmáyas {917, 4}. — sám {856, 6} (neben sám jānate).
-itrire ā́ 5〉 náras daṃsánais {166, 13}. — sám 2〉 {918, 4}. _{918, 10}.
3. s. Aor. Med. áceti:
-i 6〉 {139, 4} (es wurde hell)
citrā́ (uṣā́s) {113, 4}
ketús uṣásas {583, 2}
divás duhitā́ {594, 4}
agnís cikitús {1025, 5}. — 7〉 índras ‥ pátis {900, 6}.
aceti:
-i 7〉 etád tiád ná yójanam 〰 {88, 5}
etád tiád te indriyám 〰 {468, 4}.
céti:
-i 7〉 tád vīríam {93, 4}. — ví 4〉 amṛ́tasya várpas {312, 14}.
ceti:
-i 6〉 sū́ryasya raśmíbhis {92, 12}. — 7〉 vām ávas {119, 4}
vām yā́nam {339, 6}. — ánu 3〉 pass.: agriyám vas {333, 4}. — prá 1〉 vām vīríam {246, 9}. — ví 2〉 pánthām {351, 4}.
Stamm des Intens. cékit (die Bedeutung fast unmerklich steigernd):
-ite [3. s. für -it-te] prá 2〉 yā́ mahimnā́ {502, 13}.
cekit:
-ite 7〉 vásu {53, 3}
ráthas {119, 3}
citrám vas yā́ma {225, 10}. — áti prá: vīríeṇa {55, 3}.
Stamm I. des Caus. citáya:
-ema áti: anyā́n {332, 9} (vā́jena).
-ante 7〉 yé (marútas) dūredṛ́śas {413, 2}. — 8〉 usrā́s {171, 5}.
citaya:
-anti 2〉 acetásam {576, 6}.
-at 1〉 yuvā́m {180, 8}. — 7〉 (agnís) dyaús ná stṛ́bhis {193, 5}.
-ema [-emā] áti: jánān bráhmaṇā {193, 10}.
-anta [C. me.] vernehmen lassen, māyúm {921, 3}. — 7〉 (marútas) dyā́vas ná stṛ́bhis {225, 2}. — 1a〉 bhojā́n rādhodéyāya {347, 3}.
Stamm II. des Caus. cetáya:
-adhvam 5〉 {287, 11}.
cetaya:
-ati prá 3〉 árṇas ketúnā {3, 12}.
-at [C.] 2〉 mánuṣas {297, 9}.
-ate prá 5〉 mádas {798, 42}.
-ethām [2. d. Impv.] 5〉 aśvinā {629, 10}.
Imperf. ácetaya:
-at 2〉 acítas {602, 7}. — 3〉 〰 dhíyas imā́s jaritré {268, 5}.
Aor. des Caus. acikita:
-at prá 4〉 sū́riam, yajñám, agním {596, 2} uṣā́s.
Stamm des Desid. cikitsa:
-āmas ā́: tvā (sómam) {700, 3}.
-at [C.] ví: vām {312, 10}.
-a [-ā] prá: jaritré pánthām {488, 20}
ubháyebhyas {91, 23}. [Page450]
Part. citát [Stamm I.]:
-ántiā {129, 7} hótrayā
in Versmass und Sinn passt besser cetáyantiā (erinnernd, aufmerksam machend).
cítāna:
-ās 6〉 (sómāsas) {813, 11}.
cétat [Stamm II.]:
-ate 2〉 túbhyam {248, 2} (aufmerkend).
-atas [G.] 2〉 mitrásya {301, 4} (aufmerkend, Acht habend).
-antī 2〉 sumatīnáam {3, 11}
rāyás, bhúvanasya {611, 2}.
cikitāná [Stamm III.]:
-a [V.] 2〉 aufmerkend marta {420, 1}.
-as 1〉 sehend acíttān {252, 2}.
cékitat [Stamm des Intens.]:
-at [m.] 6〉 ráthas {823, 3}.
cékitāna [Stamm des Intens.]:
-a 6〉 babhro vṛṣabha {224, 15} (rudra).
-as 6〉 agnís {239, 1}
{263, 7}. — 8〉 índras váyasā {477, 5}. — ví 3〉 sū́rias raśmíbhis {310, 2}.
-am 6〉 tvā {1009, 1}, parallel dī́dhiānām.
-ā [f.] (uṣā́s) {113, 15} (citrám ketúm kṛṇute)
{310, 3} (citrā́ raśmíbhis).
Part. Perf. cikitvás, schwach cikitús:
-vas [V.] stets von Agni 1〉 (sehend) {357, 9} (abhí cakṣase nas). — 2〉 ṛtám {366, 2}
aufmerkend {70, 6}. — 4〉 wissend {830, 4}. — 5〉 dich auf den Opferdienst verstehend {251, 5}
{259, 1}
{263, 16}
{356, 7}
{197, 8}. — 6〉 strahlend {357, 7}
{446, 3}.
-vā́n in deutlich perfectischer Bedeutung: 1〉 bemerkt habend, pṛśanías {71, 5}
tám {125, 1}
marútām {169, 1}
in präsentischer Bedeutung: 2〉 aufmerkend, váruṇas {25, 11}
índras {325, 2}
{626, 29}. — 4〉 wissend, kennend, weise, und zwar a〉 von Menschen: {308, 1}
agním {72, 4}
devasumatím {924, 5}
b〉 von Indra: {278, 2}
c〉 sonst stets von Agni: {71, 7}
{145, 1}
{299, 8}
{301, 12}
{356, 5}
daíviāni vratā́ {70, 2}
dūtíam {304, 4}
daíviam jánam {493, 12}
{664, 9}
páruṣas {879, 1}. — 5〉 sich aufs Opferwerk verstehend, von Agni: {251, 2}
{838, 2}
{924, 2}
{936, 1}. — 6〉 strahlend, glänzend, von Indra: {925, 1}
sonst stets von Agni: {68, 6}
{77, 5}
{241, 3}. _{241, 9}
{263, 3}. _{263, 8}. — sam 1〉 von Agni als dem Boten zwischen beiden Welten {303, 8}.
-vā́ṃsam 5〉 hótāram (agním) {303, 5}.
-úṣā 4〉 verständig {502, 13}.
-úṣe 2〉 aufmerkend {507, 1}
asuríāya {312, 2}
jánāya {620, 12}
{710, 15}. — 3〉 rāyé {395, 11} (bhágāya)
ráṇāya {482, 4} (índrāya).
-úṣas [G.] 4〉 wissend śā́sus {73, 1}.
-vā́ṃsas 4〉 weise {576, 7}.
-úṣas [A. p.] 4〉 wissend, weise {602, 3}
kavī́n {164, 6}.
-úṣī [N. s. f.] 4〉 wissend, weise, ahám (vā́c) {951, 3}.
Part. des Caus. citáyat [Stamm I.]:
-an 6〉 rāyé {369, 5}.
-antam 4〉 patarám {193, 4} (akṣábhis). — 7〉 citrám (rayím) {447, 7}. [Page451]
-at 5〉 bráhma {225, 7}.
-antas 1〉 índram {131, 2}. — 5〉 {33, 6}
{94, 4}. — 6〉 rāyé {442, 2}. — 7〉 {373, 2}.
-adbhis 7〉 arkaís {395, 7}.
-antiā 7〉 kṛpā́ {456, 5}.
Part. des Caus. cetáyat [Stamm II.]:
-an pra 4〉 vā́cam {809, 13}.
-antī 5〉 íḍā {936, 8}.
Part. des Desid. cíkitsat:
-antī mā́nuṣāya kṣáyāya {123, 1}.
Part. II. cittá:
-ás 1〉 sichtbar (sómas) {777, 12}.
-ám [n.] Verstand {163, 11}
{361, 9}
{929, 12}
Plan, Absicht {170, 1}
{954, 6}
{992, 4}
{1017, 3}.
-ā́ni tirás cittā́ni, unbemerkt {575, 8}.
Part. III. céttṛ (als Subst. s. bes.):
-ā 4〉 padám {22, 5}.
Part. IV. cétia:
-as 1〉 (wahrnehmbar) tuám {442, 5} (bhūs).
Verbale cít
enthalten mit der Bedeutung wissend, worauf sinnend in a-, manaś-, vipaś-, huraś-cít, mit substantivischer Bedeutung (Verstand, die cít selbst in VS. u. s. w. hat) in sa-cít (vgl. sácetas), ā-cít, Achtsamkeit [von cit mit ā́], mit der Bedeutung „glänzend“ zu Grunde liegend im Superl. cétiṣṭha.
448, 30.a: {376, 4}.
cit,
Stamm III. cikit:
-iddhí 2〉 asyá nas {376, 4}.
Perf. cikit:
-eta [1. s.] 3〉 etám ártham {877, 4}
-éta [3. s.] 9〉 asmai sumatím {387, 1}
-eta [3. s.] 8〉 tríaruṇas sahásrais {381, 1}.
Burnouf
French
चित् चित्, part. enclitique indéc. qui se place à la fin de
certains adjectifs interrogatifs ou pronominaux, M§ 113.
*चित् चित्। चेतामि 1
p. चिचेत
f2.
चेतिष्यामि
a1. अचेतिषम्। Pp. चित्त। Apercevoir,
remarquer, observer: न अचेतीत् तान् il ne les aperçut pas
avec le g. dans le
Veda: वायव् इन्द्रश् च चेतथस्
सुतानाम्, Vāyu et Indra, tournez vos regards vers nos libations
au ps. dans le Veda: अचेति दिवो दुहिता la fille du ciel
[l'aurore] a été aperçue.
Connaître, savoir: तद् इन्द्रो
चेतलि Indra le sait bien.
Reprendre connaissance, revenir à
soi.
Veiller, être éveillé, être en activité.
Actt.
montrer, indiquer, Vd.
Eveiller, rendre maître de ses sens, Vd.
चित् चित् (चि) qui rassemble [à la fin des composés].
Stchoupak
French
१ चित्-
चेतयति -ते चिकित्सति (चिकित्सयिष्यति चिकित्स्यमान-)
चित्त- -- act. observer, percevoir
moy. penser, réfléchir sur (acc.),
être conscient, comprendre
dés. faire suivre un traitement médical,
guérir qq'un.
२ चित्-
ag. ifc. qui pense
f.
 pensée.
चिद्-अचिद्मय- a. qui comporte esprit et matière.
°आत्मक- a. qui est pensée pure.
°उल्लास- a. qui a l'éclat de la pensée.
चिन्-मात्र- a. = °आत्मक-।