| YouTube Channel

चिति (citi)

 
शब्दसागरः
English
चिति
f.
(-तिः) Collecting, gathering. (-तिः-ती)
1. funeral pile.
2. A heap,
a quantity.
3. A pile, a stack.
4. An oblong with quadrangular
sides.
E.
चि to collect, affix आधारे क्तिन् and optionally ङीष् is
added.
Capeller Eng
English
1 चि॑ति
f.
= चिता.
2 चिति॑
f.
= 2 चि॑त्.
Yates
English
चिति (तिः) 2.
f.
A funeral pile
a
heap
a collecting
an oblong.
Spoken Sanskrit
English
चिति - citi -
f.
- funeral pile
चिति - citi -
f.
- heap
चिति - citi -
f.
- understanding
चिति - citi -
f.
- cluster
चिति - citi -
f.
- layer
चिति - citi -
f.
- multitude
चिति - citi -
f.
- pile
चिति - citi -
f.
- collecting
चिति - citi -
f.
- oblong with quadrangular sides
चिति - citi -
f.
- stack
चिति - citi -
f.
- gathering
चिति - citi -
m.
- thinking mind
इष्टका-चिति - iSTakA-citi -
f.
- brick-work
Wilson
English
चिति
f.
(तिः) Collecting, gathering. (-तिः-ती)
1 A funeral pile.
2 A heap, a quantity.
3 A pile, a stack.
4 An oblong with quadrangular sides.
E.
चि to collect, affix क्तिन्, and optionally ङीष् is added.
Apte
English
चितिः [citiḥ],
f.
[चि-आधारे क्तिन्]
Collecting, gathering.
A heap, multitude, quantity.
A layer, pile, stack
सभ्यावसथ्यं चितयो$सवो हि ते
Bhāg.*
3.13.37.
A funeral pile.
An oblong with quadrangula rsides.
The understanding.
m.
The thinking mind.
Apte 1890
English
चितिः f. [चि-आघारे क्तिन्] 1 Collecting, gathering.
2 A heap, multitude, quantity.
3 A layer, pile, stack.
4 A funeral pile.
5 An oblong with quadrangular sides.
6 The understanding.
m. The thinking mind.
Monier Williams Cologne
English
1. चि॑ति
f.
a layer (of wood or bricks
&c.
), pile, stack, funeral pile,
TS.
v
ŚBr.
vi, viii
Pāṇ.
iii, 3, 41
Mn.
iv, 46
MBh.
&c.
(metrically °ती,
Hariv.
2227 and 12360)
N.
of
ŚBr.
xiii
collecting, gathering,
W.
a heap, multitude,
Prab.
ii, 17
an oblong with quadrangular sides,
W.
(cf. इध्म-
अमृत- and ऋषि-चिति॑.)
N.
of a plant (v.l. -चित्ति),
Kauś.
2. चिति॑
f.
(only
dat.
°त॑ये,
Ved.
inf.
) understanding,
VS.
चिति॑
m.
the thinking mind,
Devīm.
v, 36
Prab.
चिति॑ 2a See 4. चित्.
Monier Williams 1872
English
1. चिति, इस्, f. a stratum, layer of wood or bricks
&c.
a pile, a stack
a funeral pile
an oblong with
quadrangular sides
collecting, gathering
a heap, a
quantity, a multitude
N. of the eighth or tenth
book of the Śatapatha-Brāhmaṇa
[cf. अमृत-चिति।]
—चिति-वत्, आन्, अती, अत्, having a funeral pile.
चिति, इस्, f., Ved. gathering, collecting.
2. चिति, इस्, f. understanding
(इस्), m. the thinking
mind.
Macdonell
English
चिति 1. cí-ti,
f.
pile
pyre
heap
multitude.
चिति 2. cit-í,
f.
understanding
intellect, 🞄mind.
Benfey
English
चिति चि + ति,
f.
1. A heap,
Bhāg. P. 4, 28, 50.
2. Wood raised for burning,
Man. 4, 46.
3. An altar, Bhāg. P. 3,
13, 36.
4. Intellect, Dev. 5, 36.
Apte Hindi
Hindi
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
"संग्रह करना, इकट्ठा करना"
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
"ढेर, समुच्चय, पुञ्ज"
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
"अम्बार, टाल, चट्टा"
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
चिता
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
चौकोर आयताकार स्थान
चितिः
स्त्री*
- चि - क्तिन्
समझ
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತೆ
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ /ರಾಶಿ /ಗುಂಪು
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೇಖರಿಸಿಡುವುದು
निष्पत्तिः - > चिञ् (चयने) - "क्तिन्" (३-३-९४)
प्रयोगाः - > "दृष्टं किं परिणामरूपितचितेर्जीवः पृथवकैरपि"
उल्लेखाः - > प्रबोध० २-१७
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ವೇದಿಕೆ
निष्पत्तिः - > चिञ् (चयने) - अधि० "क्तिन्" (३-३-९४)
व्युत्पत्तिः - > चीयतेऽस्मिन्
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೈತನ್ಯ
चिति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಮೂಹ
L R Vaidya
English
citi {% f. %} 1. A pile, a stack
2. a funeral pile
3. an oblong with quadrangular sides
4. gathering, collecting
5. a multitude, a heap, a quantity
6. the understanding.
Bopp
Latin
चिति f. (r. चि s. ति) id.
Lanman
English
cíti, f. pile. [√1ci.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
चिन्त्
मूलधातुः:
चिति
धात्वर्थः:
स्मृत्याम्
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
चिन्तयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चितिँ चिति स्मृत्याम्
- चिन्तयति चिन्तयाञ्चकार चिन्ता चिन्तिपूजिकथिकुम्बिचर्च्चश्चेति (33195) अकारप्रत्यये विधातव्ये यदङ्विधानं तद्गुणाभावार्थम् तत्सामर्थ्यात् कदाचिण्णिलोपो नास्तीति तत्र चिन्तियेतीयङ् उदाहर्त्तव्यः एवं पूजिया 2
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
चिति auch: eine best. Pflanze oder Stoff, Kauś. 8, 16.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चितिचित्याचितास्तुल्या ऋजुस्तु प्राञ्जलोऽञ्जसः ३७५
-wordlist-
चिति (स्त्री), चित्या (स्त्री), चिता (स्त्री), ऋजु (पुं), प्राञ्जल (पुं), अञ्जस (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चितिः,
स्त्री,
(चीयतेऽस्यामग्निरिति चि + अधि-करणे क्तिः ।) चिता (यथा, भागवते २८ ५० ।“चितिं दारुमयीं चित्वा तस्यां पत्युः कलेवरम्
”)समूहः इति मेदिनी ते, १८
दुर्गा यथा, “चितिश्चैतन्यभावाद्वा चेतना वा चितिःस्मृता ।महान् व्याप्य स्थिता सर्व्वं महा वा प्रकृति-र्म्मता
”इति देवीपुराणे ४५ अध्यायः
*
भित्तिस्थेष्टिकादिसङ्ख्याज्ञानार्थाङ्कविशेषः यथा, चितौ करणसूत्रं सार्द्धवृत्तम् ।“उच्छ्रयेण गुणितं चितेः किलक्षेत्रसम्भवफलं धनं भवेत् ।इष्टिकाघनहृते घने चिते-रिष्टिकापरिमितिश्च लभ्यते
इष्टकोच्छ्रयहृदुच्छ्रितिश्चितेःस्युः स्तराश्च दृषदां चितेरपि
उदाहरणम् ।अष्टादशाङ्गुलं दैर्घ्यं विस्तारो द्बादशाङ्गुलः ।उच्छ्रितिस्त्र्यङ्गुला यस्यामिष्टिकास्ताश्चितौ किल
यद्विस्तृतिः पञ्चकराष्टहस्तंदैर्घ्यञ्च यस्यां त्रिकरोच्छ्रितिश्च ।तस्यां चितौ किं फलमिष्टिकानांसङ्ख्या का ब्रूहि कतिस्तराश्च
इष्टिकायाः घनहस्तमानम्(३/६४)चितेः क्षेत्र-फलम् ४० उच्छ्रयेण गुणितं चितेर्घनफलम् १२० ।लब्धा इष्टिकासङ्ख्या २५६० स्तरसङ्ख्या २४ ।एवं पाषाणचयेऽपि इति चितिव्यवहारः
”इति लीलावती
(इष्ट्यङ्गविशेषः यथा, मार्क-ण्डेये २२ ।“चितयस्तत्र कर्त्तव्या नान्तरिक्षगता यतः
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चिति स्त्री चि + आधारे क्तिन् चितायाम् तत्कर-णदेशादिः का० श्रौ० २५ १५ सूत्रोक्तो यथा“वितानं साधयित्वा समे बहुलतृणेऽन्तराग्नौ चितिंचिनोति” १५ सू० वितानसाधनमग्नीनां यथादेशस्थापनंकृत्वा समे तृणबहुले देशेऽन्तराग्नौ काष्ठैः चितिं चिनो-ति” कर्कः “पूर्वतरम् उद्धृत्य क्षीरिणीः पुरुषाहूतीः”१६ सू० “पुरुषआह्वानं यासामोषधीनाम् ताउद्धृत्य” देव०“क्षीरयुक्ताः पुरुषाहूतीः पुरुषनाम्नीः पुंलिङ्गशब्दा-भिधेयाः अर्काद्याः” कर्कः “विशाखाशराश्मगन्धापृश्निपर्ण्यध्यण्डाश्च” १७ सू० “उद्धृत्येति वर्त्तते विशाखादूर्वा शरोमुञ्जः पृश्निपर्णी माषपर्णी अध्यण्डा ढणढ-णिक्वा” देव० “अश्वगन्धा आसन्धिः पृश्निपर्णी लक्ष्मणेत्यपरे अध्यण्डा व्रह्ममाण्डूकीति निगमे” कर्कः “चिति-वच्च” कात्या० श्रौ० २१ २१ “देशो भवति तद्गुणयुक्तइत्यर्थः चितिवत् मृतस्य दाहार्थं यादृशैः काष्ठै-श्चितिर्विहिता तादृशे देशे” कर्कः भावे क्तिन् समूहेमेदि० अग्न्यादेः चयने संस्कारभेदे अग्नि-चयनप्रकारः शत० ब्रा० “गार्हपत्यं चेब्यन्पलाशशाखा व्युदूहति अवस्यति ह्यैतद् गार्ह-पत्यं चिनोति इत्यादिके” विस्तरेणोक्तः चीय-तेऽस्याम् आधारे क्तिन् अग्निचयनाधारे इष्टकाभेदेतासामुपधानादि संस्काराः शत० व्रा० ।“प्राणभृत उपदधाति प्राणा वै प्राणभृतः प्राणा-नेवैतदुपदधाति ताः प्रथमायां चितावुपदधाति” “एषोऽ-ग्नेर्यत् प्रथमा चितिः पुरस्तात्तत् प्राणानुपादधाति तस्मा-दिमे पुरस्तात् प्राणाः इत्यादिके उक्ता दृश्या” “प्रथमो-त्तमयोः पादमात्रीरतिरिक्ताः” कात्या० श्रौ० १७ २९ ।“प्रथमोत्तमयोश्चित्योरतिरिक्ता सा पादमात्री भवतिनातोऽतिरिक्ता चेति” कर्कः प्रथमापञ्चम्योः अतिरिक्ता यामहत्य इष्टकास्ताः पादमात्रीरुपदधाति” स० व्या० कु-ड्यस्थ्येष्टकादीनां समूहविशेषे इष्टकामानेन चितिमान-ज्ञानोपयोगिव्यवहारः चितिव्यवहारः लीला०दर्शितो यथा चितौ करणसूत्रं सार्द्धवृत्तम् “उच्छ्रयेणगुणितं चितेः किल क्षेत्रसम्भवफलं घनं भवेत् इष्टिका-घनहृते घने चितेरिष्टिकापरिमितिश्च लभ्यते इष्टि-कोच्छ्रयहृदुच्छ्रितिश्चितेः स्युः स्तराश्च दृषदां चितेरपि ।उदाहरणम् अष्टादशाङ्गुलं दैर्घ्यं विस्तारो द्वाद-शाङ्गुलः उच्छ्रितिस्यङ्गुला यासामिष्टिकास्ताश्चितौकिल यद्विस्तृतिः पञ्चकराष्टहस्तं दैर्घ्यं यस्यांत्रिकरोच्छ्रितिश्च तस्यां चितौ किं फलमिष्टिकानांसङ्ख्या का ब्रूहि कति स्तराश्च न्यासः ।इष्टिकायाः घनहस्तमानं ३/६४ चितेः क्षेत्रफलम् ४० ।उच्छ्रयेण गुणितं चितेर्घनफलम् १२० लब्धा इष्टिकासङ्ख्या २५६० स्तरसङ्ख्या २४ एवं पाषाणचयेऽपि ।“चितेः कपि” पा० कपि परे दीर्घः एकचितीकः “पञ्च-चितिकोऽग्निः” इत्यादौ छन्दसि दीर्घः चाय--दीप्तौक्तिन् चिभावः चैतन्ये स्वयंप्रकाशे चिच्छब्दार्थे स्त्री“आश्रयत्वविषयत्वभागिनी निर्विशेषचितिरेव केवला”“संक्षे पशारी० दुर्गायाम् “चितिश्चैतन्यभा-वाद्वा चेतना वा चितिः स्मृता महान् व्याप्य स्थितासर्वान् महा वा प्रकृतिर्म्मता” देवीभाग०
पु०
४५ अ०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
चितिँ चिति स्मृत्याम्
- चिन्तयति चिन्तिपूजि (33105) इत्यङ्-चिन्ता इदित्पाठाद् अनित्यण्यन्ताश्चुरादय इति ज्ञाप्यते, अन्यथा णिलोपस्य स्थानिवत्त्वाद् अनिदितां हल उपाधायाः क्ङिति (6424) इति नलोपस्याप्रसंगाच्चिन्त्यादयो नुमनुषक्ता एव पठ्येरन्, लक्ष्याच्चानित्यत्वं नियतविषयम् यथा-महीपतिवचः श्रुत्वा जुघुषुः पुष्यमाणवाः (तु0 7223 भाष्यम्) 2
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चितिँ चिति (अर्थः) स्मृत्याम्
(चिन्तयति) इत्यादि (चिन्ता, )"चिन्तिपूजि''इत्यादिनाऽङ्प्रत्ययःअत्रमैत्रेयःअकारे विधातव्येऽङो विधानं गुणाभावार्थं, तत्सामर्थ्यात्कदाचिण्णिलोपो नास्तीति तत्र चिन्तियेतीयङ्दाहर्त्तव्यः चिन्त स्मृत्यामिति सानुषङ्ग एव पठितव्ये इदित्पाठान्नलोपाभावार्थादस्य णिच् पाक्षिकः नित्ये हि णिचि तस्य स्थानिवद्भावाद्व्यवधानान्न क्वापि कित्परत्वमिति चिन्त इत्यादौ नलोयाप्रसङ्गः तेन ( चिन्तति चिचिन्त चिन्तिता ) इत्याद्यपि भवति एवमन्यत्रापीदित्त्वं णिज्विकल्पार्थं द्रष्टव्यम चेततीति शपि संज्ञाने चेतयत इत्याकुस्मीयः 2
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चिति स्मृत्याम्”@} 2 ‘-- -- चिन्तयेत्।
स्मृत्याम्, चेतति संज्ञाने, तत्र चेतयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
इदित्करणात् णिचो वैकल्पिकत्वम्।
4 चिन्तकः-न्तिका, चिचिन्तयिषकः-षिका, 5 चिन्तकः-न्तिका, चिचिन्तिषकः-षिका, चेचिन्तकः-न्तिका
चिन्तयिता-त्री, चिचिन्तयिषिता-त्री, चिन्तिता-त्री, चिचिन्तिषिता-त्री, चेचिन्तिता-त्री
6 चिन्तयन्-न्ती, चिचिन्तयिषन्-न्ती, 7 चिन्तन् 8 -न्ती, चिचिन्तिषन्-न्ती
-- चिन्तयिष्यन्-न्ती-ती, चिचिन्तयिषिष्यन्-न्ती-ती, चिन्तिष्यन्-न्ती-ती
चिचिन्तिषिष्यन्-न्ती-ती
-- चिन्तयमानः, चिचिन्तयिषमाणः--चेचिन्त्यमानः
चिन्तयिष्यमाणः चिचिन्तयिषिष्यमाणः--चेचिन्तिष्यमाणः
9 चिन्-चिन्तौ-चिन्तः
-- -- -- चिन्तितम्-तः, चिचिन्तयिषितः, चिन्तितः, चिचिन्तिषितः, चेचिन्तितः-तवान्
चिन्तः, चिचिन्तयिषुः, चिन्तः, चिचिन्तिषुः, चेचिन्तः
चिन्तयितव्यम्, चिचिन्तयिषितव्यम्, चिन्तितव्यम्, चिचिन्तिषितव्यम्, चेचिन्तितव्यम्
चिन्तनीयम्, चिचिन्तयिषणीयम्, चिन्तनीयम्, चिचिन्तिषणीयम्, चेचिन्तनीयम्
चिन्त्यम्, चिचिन्तयिष्यम्, चिन्त्यम्, चिचिन्तिष्यम्, चेचिन्त्यम्
ईषच्चिन्तः-दुश्चिन्तः-सुचिन्तः
-- -- चिन्त्यमानः, चिचिन्तयिष्यमाणः, चिन्त्यमानः चिचिन्तिष्यमाणः, चेचिन्त्यमानः
चिन्तः, चिचिन्तयिषः, चिन्तः, चिचिन्तिषः, चेचिन्तः
चिन्तयितुम्, चिचिन्तयिषितुम्, चिन्तितुम्, चिचिन्तिषितुम्, चेचिन्तितुम्
10 चिन्ता, 11 चिन्तना, 12 चिचिन्तयिषा, चिन्ता, चिचिन्तिषा, चेचिन्ता
चिन्तनम्, चिचिन्तयिषणम्, चिन्तनम्, चिचिन्तिषणम्, चेचिन्तनम्
चिन्तयित्वा, चिचिन्तयिषित्वा, चिन्तित्वा, चिचिन्तिषित्वा, चेचिन्तित्वा
विचिन्त्य, विचिचिन्तयिष्य, विचिन्त्य, विचिचिन्तिष्य, विचेचिन्त्य
13 चन्तम् चिन्तयित्वा २, चिचिन्तयिषम् २, चिचिन्तयिषित्वा २, चिन्तम् २, चिन्तित्वा २, चिचिन्तिषम् २, चिचिन्तिषित्वा २, चेचिन्तम्
चेचिन्तिवा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५२३)
02
=>
(१०-चुरादिः-१५३५। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। ९४)
04
=>
[[४। धातोरिदित्त्वात्, ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुमि, ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपे रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
[[५। इदित्करणाण्णिचो वैकल्पिकत्वम्। तेन णिजभावपक्षे, शुद्धाद्धातोः, सन्नन्तात्, यङन्ताच्च रूपाणि प्रदर्शितानि।]]
06
=>
[पृष्ठम्०५०८+ २३]
07
=>
[[१। णिजभावपक्षे, शुद्धाद्धातोः, ‘शेषात् कर्तरि--’ (१-३-७८) इति शतैव।]]
08
=>
[[आ। ‘सञ्चोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयन्त्र्यवीर्यम्।’ धा। का। ३-१३।]]
09
=>
[[२। संयोगान्तलोपे रूपम्। नलोपः शङ्क्यः
\n\n संयोगान्तलोपस्यासिद्धत्वात्।]]
10
=>
[[३। ‘चिन्तिपूजिकथिकुम्बिचर्चश्च’ (३-३-१०५) इति अङ्। युजपवादः।]]
11
=>
[[B। ‘चिन्तावन्तः कथां चकुरुपधामेदभीरवः।’ भ। का। ७। ७२।]]
12
=>
[[४। ‘चिन्तिपूजि’ (३-३-१०५) इति सूत्रे चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थकत्वेन कदाचित् युजपि भवति। तेन चिन्तना इत्यपि साधुरिति काशिका।]]
13
=>
[पृष्ठम्०५०९+ २२]
Capeller
German
1. चि॑ति
f.
= चिता.
2. चिति॑
f.
Verständnis, Intellekt, Geist.
Burnouf
French
चिति चिति et चिती
f.
(चि
sfx. ति) amas,
monceau.
Bûcher funéraire.
Stchoupak
French
चिति-
-का-
f.
= {%citā-
citī- %} id.