चित (cita)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishचित - cita - - piled up
चित् - cit - - piled up
निचित - nicita - - piled up
राशीभूत - rAzIbhUta - - piled up
राशिगत - rAzigata - - piled up
सङ्घट - saGghaTa - - piled up
असञ्चित - asaJcita - - not piled
चेय - ceya - - to be piled
अविचित - avicita - - not piled up
सामिचित - sAmicita - - half piled up
चेतव्य - cetavya - - to be piled up
चित्य - citya - - to be piled up
सञ्चित - saJcita - - piled together
छन्दश्चित् - chandazcit - - piled with metres
निदिग्ध - nidigdha - - heaped or piled up
पशुचित् - pazucit - - piled with animals
उपरिचित - uparicita - - piled over or above
सप्तचितिक - saptacitika - - piled up in 7 layers
पोलति { पुल् } - polati { pul } - verb 1 - be piled or heaped up
पुलति { पुल् } - pulati { pul } - verb 1 - be piled or heaped up
पोलयति { पुल् } - polayati { pul } - verb 1 - be piled or heaped up
अस्थिचित् - asthicit - - not piled up like bones
निचेय - niceya - - to be piled or heaped up
राशीभवति { राशीभू } - rAzIbhavati { rAzIbhU } - verb - be piled up or accumulated
श्येनचित् - zyenacit - - piled in the shape of a hawk
पञ्चचितिक - paJcacitika - - piled up in 5 tiers or layers
अमृतचित् - amRtacit - - heaped or piled up like nectar
राशीभूतधन - rAzIbhUtadhana - - one who has piled up treasures
अश्मशानचित् - azmazAnacit - - not piled up in the form of a pyre
अमृतचित् - amRtacit - - piled up for the sake of immortality
मनश्चित् - manazcit - - piled up or constructed with the mind
क्रयारोह - krayAroha - - place where goods are piled up for sale
अलजचित् - alajacit - - piled up in the shape of the bird alaja
अलजचित - alajacita - - piled up in the shape of the bird alaja
श्मशानचित् - zmazAnacit - - piled up like a pyre or a burning-grounds
प्र उगचित् - pra ugacit - - piled up or arranged in the form of a triangle
चित - cita - - heaped
आचित - Acita - - heaped
पिण्डीभूत - piNDIbhUta - - heaped
पिण्डीकृत - piNDIkRta - - heaped
पिण्डित - piNDita - - heaped
पुञ्जीकृत - puJjIkRta - - heaped
पुञ्जिष्ठ - puJjiSTha - - heaped
पुञ्जित - puJjita - - heaped
प्रचित - pracita - - heaped
राशिगत - rAzigata - - heaped
सङ्घट - saGghaTa - - heaped
सम्मूढ - sammUDha - - heaped
संस्थित - saMsthita - - heaped
समुपचित - samupacita - - heaped
उत्कीर्ण - utkIrNa - - heaped up
उपोढ - upoDha - - heaped up
निचयिन् - nicayin - - heaped up
निचित - nicita - - heaped up
परिचित - paricita - - heaped up
राशीकृत - rAzIkRta - - heaped up
चित - cita - - gained
पर्याप्त - paryApta - - gained
सिद्ध - siddha - - gained
आप्त - Apta - - gained
अभिषात - abhiSAta - - gained
अवरुद्ध - avaruddha - - gained
आलब्ध - Alabdha - - gained
आपन्न - Apanna - - gained
उपपन्न - upapanna - - gained
उपस्थित - upasthita - - gained
उपात्त - upAtta - - gained
उपार्जित - upArjita - - gained
कृत - kRta - - gained
गृहीत - gRhIta - - gained
निर्जित - nirjita - - gained
निर्विष्ट - nirviSTa - - gained
नीत - nIta - - gained
प्राप्त - prApta - - gained
प्राष्ट - prASTa - - gained
प्रतिपन्न - pratipanna - - gained
चित - cita - - choice [ computer ]
चित - cita - - inlaid
चित - cita - - piled up
चित - cita - - gained
चित - cita - - covered
चित - cita - - placed in a line
चित - cita - - forming a mass
चित - cita - - set with
चित - cita - - heaped
चित - cita - - edifice
चित - cita - - building
चित - cita - - multitude
चित - cita - - heap
चित - cita - ppp. - gathered
चित - cita - ppp. - collected
Wilson
EnglishApte
Englishचित [cita], p. p. [चि-क्त]
Collected, piled up, heaped, gathered.
Hoarded, accumulated
चितचैत्यो महातेजाः * 3.126.38.
Got, acquired.
Covered with, full of
कृमिकुलचितम् 2.9.
Set or inlaid with. -तम् A building.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishचित, अस्, आ, अम्, piled, heaped
collected, gathered,
accumulated
covered, veiled, concealed
(आ), f. a
layer, a pile of wood, a funeral pile, pyre
a heap, an
assemblage, a multitude
(अम्), n. a building (e. g.
पक्वेष्टक-चित, a building of burnt bricks).
—चित-
विस्तर, अस्, m. a kind of ornament.
—चिताग्नि (°त-
अग्°), इस्, m. the funeral fire.
—चिता-चूडक, अम्, n.
a mark where a funeral pile has been, a mausoleum,
a monument, &c.
—चितैध (°त-एध), अस्, आ, अम्,
Ved. belonging or referring to a funeral pile.
Macdonell
EnglishApte Hindi
Hindiचित
भू* क* कृ* - चि - क्त
"संग्रह किया हुआ, देर लगाया हुआ, अम्बार लगाया हुआ, इकट्ठा किया हुआ"
चित
भू* क* कृ* - चि - क्त
"जमा किया हुआ, सञ्चित"
चित
भू* क* कृ* - चि - क्त
"प्राप्त, गृहीत"
चित
भू* क* कृ* - चि - क्त
ढका हुआ
चित
भू* क* कृ* - चि - क्त
"जमाया हुआ, जड़ा हुआ"
चितम्
- -
भवन
Shabdartha Kaustubha
Kannadaचित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ /ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > चिञ् (चयने) - "क्तः" (३-२-१०२)
चित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಾಶಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ
चित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೇರಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟ /ಕೂಡಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ
चित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ /ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
चित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "तद्यथेह कर्माचितो लोकः क्षीयते एवममुत्र पुष्पचितो लोकः क्षीयते" ।
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishcita (orig. ppp. of Skt. ci-), orig. piled up, heaped up
so, thick, dense (of hair), stout, large (of fingers), full, stout (of the space between the shoulders), in cpds.
(1) cita-keśa, having thick, dense hair, one of the anuvyañjana of the Buddha: Mvy 〔343〕 = Tib. stug pa, dense, thick
Mv 〔ii.44.10〕, so read with one ms., the other vivitra° (Senart em. citra°)
instead Dharmas 〔84〕 has citra-keśa, which I believe is certainly a corruption
lacking in the LV list
(2) citāṅguli, with stout, large fingers, another anuvyañjana: Mvy 〔274〕 (here Tib. rgyas = large)
confirmed by Pali acc. to Burnouf, Lotus, 〔585〕
this time the corruption citrā° (above) is more widespread, being printed in Mv 〔ii.43.9〕 (only one ms., lacuna in the other)
Dharmas 〔84〕 (but one ms. ciṃtā°)
and LV 〔106.12—13〕 (Lefm. anupūrvacitrāṅguliś ca, combining this with anupūrvāṅguli
most mss. have the reverse order, as does Tib., which also renders by rgyas pa = large, proving that it had citā° [Page229-b] and not citrā°)
(3) citāntarāṃsa (or °śa) (= Pali citantaraṃsa, e.g. DN 〔ii.18.10〕
comm. 〔ii.449.6〕 antaraṃsaṃ vuccati dvinnaṃ koṭṭhāsānaṃ antaraṃ
taṃ citaṃ paripuṇṇaṃ assā ti), with full, well filled-in, space between the shoulders, one of the 32 lakṣaṇa: Mvy 〔251〕, Tib. thal goṅ rgyas pa = large shoulders
so also Tib. on LV 〔105.18〕
all lists of the lakṣaṇa (q.v.) intend the same form, only varying between °āṃsa and °āṃśa. In Gv 〔69.26〕 read citta with 2d ed. for cita
see s.v. avabhā. See also next.
Kridanta Forms
Sanskritचि (चि॒ञ् चयने - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = चयनम्
अनीयर् = चयनीयः - चयनीया
ण्वुल् = चायकः - चायिका
तुमुँन् = चेतुम्
तव्य = चेतव्यः - चेतव्या
तृच् = चेता - चेत्री
क्त्वा = चित्वा
ल्यप् = प्रचित्य
क्तवतुँ = चितवान् - चितवती
क्त = चितः - चिता
शतृँ = चिन्वन् - चिन्वती
शानच् = चिन्वानः - चिन्वाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit चित्
चित
सञ्चलने
चुरादिः
सकर्मकः
सेट्
आत्मनेपदी
चेतयते
आकुस्मीयः
धातुप्रदीपः
Sanskritचितँ चित सञ्चेतने
- चेतयते चेतयमानः चेतयामास चिचेतयिषते 136
Sanskrit Tibetan
Tibetanrgyas
१) आवृत २) उरु ३) कलिल ४) चित ५) पीन ६) पूर्ण ७) पूर्यमाण ८) फुल्लित ९) बोधित १०) विकसित ११) विरूढि १२) विस्तर १३) व्यास १४) स्फीत १५)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritचित, ई ज्ञाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) ई, चित्तः । ज्ञानमिह जागरणम् ।ज्ञानञ्च अविद्यानिद्रयाक्रान्ते जगत्येकः स चेत-तीति हलायुधः । चिचेत रामस्तत् कृच्छ्रम् ।इति दुर्गादासः ॥
चित, इ क स्मृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) इ क, चिन्तयति विष्णं सुधीः ।इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritचित ज्ञाने सेट् । चेतति अचेतीत् ।चिचेत ईदित् चित्तः । “य इन्द्र । सोमपातमोमदःशविष्ठ चेतति” ऋ० ८ । १२ । १ । “एवं तेऽचेतिषुः सर्व्वे”भट्टिः । “कृतानीदस्य कर्त्त्वा चेतन्ते दस्युतर्हणाम्” ऋ०९ । ४७ । २ । अ० वेदे पदव्यत्ययः । चेतः चेतनः चित् ।क्लमरहितमचेतन्नीरजीकारितक्ष्माम्” भट्टिः ।
चित ज्ञाने आत्म० सेट् । चेतयति ते अचीचितत् तचेतना चेतितः । “पूर्व्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक्” भा० शा० ९८९० “किन्नु सुप्तोऽस्मि जागर्मिचेतयामि न चेतये” भा० स्वर्गा० २ अ० “राक्षस्यश्चेत-यन्ति न” भट्टिः । अस्य अदन्तत्वमपि । तस्य चित-यतीत्यादिरूपम् “इन्द्र न यज्ञैश्चितयन्त आयवः” ऋ०१ । १३१ । २
चित स्मृतौ सेट् इदित् । चिन्तयति तेअचिचिन्तत् त चिन्तितः चिन्तनम् चिन्तनाचिन्ता ।“यद्यहं नैषधादन्यं मनसापि न चिन्तये” भा० व०६३ अ० “तस्मादस्य बधं राजा मनसाऽपि न चिन्तयेत्”मनुः ।
चित स्त्री चित--संम्पदा० मावे क्विप् । १ ज्ञाने चेतनायाम्अमरः । २ चैतन्ये । “सच्चिदानन्दविग्रहम्” वे० सा०३ चित्तवृत्तिभेदे । “चिदसि मनासि धीरसि” यजु० ४ । १९ ।“अचेतनदेहादिसंघातस्य चेतनत्वं संपादयन्ती वाह्यव-स्तुषु निर्विकल्परूपं सामान्यज्ञानं जनयन्ती वृत्तिश्चित्तंतदेवात्र चिदित्युच्यते” वेददी० ४ निर्विशेषस्फुरणमात्रेचेतने स्वतएव प्रकाशमाने ब्रह्मणि “निर्विकल्पकं सर्वावभा-सकं ज्ञानं प्रत्यगात्मस्वरूपं चिदिति” व्याख्यातारः“चिदिहास्मीति चिन्मात्रमिदं चिन्मयमेव च । चित्त्वंचिदहमेते च लोकाश्चिदिति भावयेत्” वेदान्तप्र० । चिद्रसःचिद्घयः “चिन्मयस्याद्वितीयस्य निष्कलस्याशरीरिणः ।उपासकानां सिद्ध्यर्थं ब्रह्मणो रूपकल्पना” । “तस्मिं-श्चिद्दर्पणे स्फारे समस्ता वस्तुदृष्टयः । इमास्ताः प्रतिवि-म्बन्ति सरसीव चलद्रुमाः” योगवासिष्ठःचिनोति चि--कर्त्तरि क्विप् । ५ चयनककर्त्तरि अग्निचित् । कर्म्मणि क्विप् । ६ अग्नौ । ७ असाकल्ये अमरः । कच्चित् कथञ्चित् जातुचित् । ८ अव्यक्तानुकरणेच चित्कारः “नहि करिणि दृष्टे चित्कारेणतमनुमिमतेऽनुमातारः” वाचस्पतिमिश्रः । मुग्धबोधेविभक्त्यन्तात् किमः चिच्चनौ प्रत्ययौ विहितौ इति-भेदः । तच्चिन्त्यं चनशब्दे तद्धेतुरुक्तः जातुचित्इत्यादिप्रयोगासिद्धिश्च तस्य किमः प्रकृतिकत्वाभावात् ।
चित चि--कर्म्म क्त । २ छन्ने मेदि० २ कृतचयने “अवचितबलिपुष्पा वेदिसम्मार्गदक्षा” कुमा० । ३ सञ्चिते ४ सम्पा-दिते च “तद्यथेह कर्मचितो लोकः क्षीयते एवममुत्रपुण्यचितः क्षीयते” श्रुतिः ५ शवदाहाधारचूल्लीभेदेस्त्री अमरः । “प्रणिपाताञ्जलियाचितां चिताम्” कुमा०“वद वामोरु! चिताधिरोहणम्” रघुः “त्वया न पठिताचण्डी मया नापि चिकित्सितम् । अकस्मान्नगरोपान्तेकथं धूमायते चिता” हास्यार्णवः । “चिताग्नेरुद्वह-न्नाज्यम्” भा० व० २१४ अ० । “सगोत्रजैर्गृहीत्वा तुचितामारोप्यते शवः । अधोमुखो दक्षिणादिक्चरणस्तुपुमानिति । उत्तानदेहा नारी तु सपिण्डैरपि बन्धु-भिः । चाण्डालाग्नेरमेध्याग्नेः सूतिकाग्नेश्च कर्हि-चित् । पतिताग्नेश्चिताग्नेश्च न शिष्टैर्ग्रहणं स्मृतम्”शु० त० । अधिकं चितिशब्दे दृश्यम् । मन्त्रसाधनाङ्गचितालक्षणं तन्त्रसारे उक्तं यथा “असंस्कृता चिता ग्राह्यान तु संस्कारसंस्कृता । चाण्डालादिषु संप्राप्ता केवलंशीघ्रसिद्धिदा” । चितासाधनप्रकारः वीरतन्त्रे“अष्टम्याञ्चं चतुर्द्दश्यां पक्षयोरुभयोरपि । कृष्णपक्षेविशेषेणं साघयेद्वीरसाघनम् । तत्सार्द्धप्रहरे यामे गतेच सुरसुब्दरि! । शवं वापि चितां वापि नीत्वा गत्वायथासुखम् । साधयेत् स्वहितं मन्त्री मन्त्रध्यानपरा-यणः । भयं नैव तु कर्त्तव्यं हास्यन्तत्र विवर्जयेत् ।चतुर्द्दिशं न वीक्षेत मन्त्रमेव समभ्यसेत्” । तत्र पूजा-द्रव्यम् “सामिषान्नं गुडं छागं सुरापायसपिष्टकम् ।नानाफलञ्च नैवेद्यं स्वस्वकल्पोक्तसाधितम् । चितास्थानंसमानीय सुहृद्भिः शस्त्रपाणिभिः । समानगुणसम्प-न्नैः साधयेत् वीतभिः स्वयम्” ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritचितँ चित संचेतने
- चेतयते भ्वादौ चिति संज्ञाने (134) चेतति 142
धातुवृत्तिः
Sanskritचितँ चित (अर्थः) सञ्चेतने
(अर्थविवरणम्) सञ्चेतनं संज्ञानम्
( चेतयते अचीचितत् चिन्तयति चिन्तति ) इति स्मृत्यामिह गतम् शपि चेतति संज्ञाने 139
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“चित सञ्चेतने”@} 2 आकुस्मीयः।
‘-- -- चिन्तयेत्।
स्मृत्यां, चेतति संज्ञाने, तत्र चेतयते णिचि।।’ 3 इति देवः।
सञ्चेतनम् = संज्ञानम्।
चेतकः-तिका, चिचेतयिषकः-षिका
चेतयिता-त्री, चिचेतयिषिता-त्री
4 5 चेतयमानः, 6 चिचेतयिषमाणः
चेतयिष्यमाणः, चिचेतयिषिष्यमाणः
चेत्-चेतौ-चेतः
-- -- -- चेतितम्-तः, चिचेतयिषितः-तवान्
चेतः, 7 चेतयः, 8 चेतनः, चिचेतयिषुः
चेतयितव्यम्, चिचेतयिषितव्यम्
चेतनीयम्, चिचेतयिषणीयम्
चेत्यम्, चिचेतयिष्यम्
ईषच्चेतः-दुश्चेतः-सुचेतः
चेत्यमानः, चिचेतयिष्यमाणः
चेतः, चिचेतयिषः
चेतयितुम्, चिचेतयिषितुम्
चेतना, चिचेतयिषा
चेतनम्, चिचेतयिषणम्
चेतयित्वा, चिचेतयिषित्वा
प्रचेत्य, प्रचिचेतयिष्य
चेतम् २, चेतयित्वा २, चिचेतयिषम् २
चिचेतयिषित्वा २।
01 (५२२)
02 (१०-चुरादिः-१६७४। सक। सेट्। आत्म।)
03 (श्लो। ९४)
04 [पृष्ठम्०५०७+ २४]
05 [[१। ‘आ कुस्मादात्मनेपदिनः’ (ग। सू। चुरादौ) इति ण्यन्तादात्मनेपदमेव।]]
06 [[आ। ‘केचित् सर्वचुरादीनामनित्यण्यन्ततां जगुः। येसां विकल्पचिह्नं स्यत् तेसामेवेति माधवः।।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने ३-१३।]]
07 [[२। ‘अनुपसर्गाल्लिम्पविन्दधारिपारिवेद्युदेजिचेतिसातिसाहिभ्यश्च’ (३-१-१३८) इति कर्तरि शप्रत्ययः। गुणायादेशौ।]]
08 [[३। बाहुलकात् नन्द्यादित्वेन (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। चेतनः = जीवः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.