| YouTube Channel

चाषः (cASaH)

 
Apte
English
चाषः [cāṣḥ] सः [sḥ], सः [चष् भक्षणे स्वार्थे णिच्-अच्]
The blue jay
Māl.
 6.5
Y.*
 1.175.
Sugar-cane. 1.1
केयूरमण्ड- लीनां प्रभासंतानेन क्वचिद्विकीर्यमाणचाषः K.
Apte 1890
English
चाषः
सः [चष् भक्षणे स्वार्थे णिच्-अच्] The blue jay
Māl. 6. 5
Y. 1. 175.
Apte Hindi
Hindi
चाषः
पुं*
 - "चष् - णिच् - अच्, पृषो* सत्वम्"
नीलकण्ठ पक्षी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शकुन्तः, कालकण्ठः, चाषः
noun
एक प्रकारस्य चटकः यस्य कण्ठः, पक्षौ च नीलौ च भवतः।
"विजयादशमीउत्सवस्य दिने शकुन्तस्य दर्शनं शुभः मन्यते।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चाषः
Root: चाष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Blue-jay
Shloka(s):
2|3|29|1 ► किकिदीविः स्वर्णचूडश्चाषो राजविहङ्गमः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|29|2 ► मणिकण्ठश्चित्रवाजो विशोकः पूर्णकूटकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|29|1 ⇢ किकीदिविः (किकीदिवि) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ स्वर्णचूडः (स्वर्णचूड) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ चाषः (चाष) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ राजविहङ्गमः (राजविहङ्गम) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ मणिकण्ठः (मणिकण्ठ) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ चित्रवाजः (चित्रवाज) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ विशोकः (विशोक) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ पूर्णकूटकः (पूर्णकूटक) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चाषः
Root: चाष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ blue jay
⇒ sugar-cane
⇒ relating to a blue jay
Shloka(s):
2|5|16|1 ► लोहपृष्ठस्तु कङ्कः स्यादथ चाषः किकीदिविः। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|16|1 ⇢ चाषः (चाष) (पुं) ⇒ blue jay, sugar-cane, relating to a blue jay
➠ 2|5|16|1 ⇢ किकीदिविः (किकीदिवि) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चाषः,
पुं,
 (चाषयति भक्षयति कणादिकमिति । चष+ स्वार्थे णिच् + अच् । यद्वा चष्यते भक्ष्यते-ऽसौ मांसाशिभिरिति । चष् + कर्म्मणि घञ् ।)स्वर्णचातकः । सोणाचडा इति ख्यातः । नील-कण्ठ इति क्वचित् ख्यातः । इत्यमरटीकायांभरतः ॥
तत्पर्य्यायः । किकीदिविः २ नीलाङ्गः ३पुण्यदर्शनः ४ । इति राजनिर्घण्टः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चष भक्षने”@} 2 चाषकः-षिका, चाषकः-षिका, चिचषिषकः-षिका, चाचषकः-षिका
चषिता-त्री, चाषयिता-त्री, चिचषिषिता-त्री, चाचषिता-त्री
चषन्-न्ती, 3 चाषयन्-न्ती, चिचषिषन्-न्ती, -- चषिष्यन्-न्ती-ती, चाषयिष्यन् न्ती-ती, चिचषिषिष्यन्-न्ती-ती
चषमाणः, -- चिचषिषमाणः, चाचष्यमाणः
चषिष्यमाणः, -- चिचषिषिष्यमाणः, चाचषिष्यमाणः
4 सञ्चट्-सञ्चड्-सञ्चषौ-सञ्चषः
-- -- चषितम्-तः, चाषितः, चिचषिषितः, चाचषितः-तवात्
चषः, चाषः, चिचषिषुः, चाचषः
चषितव्यम्, चाषयितव्यम्, चिचषिषितव्यम्, चाचषितव्यम्
चषणीयम्, चाषणीयम्, चिचषिषणीयम्, चाचषणीयम्
चाष्यम्, चाष्यम्, चिचषिष्यम्, चाचष्यम्
ईषच्चषः-दुश्चषः-सुचषः
-- -- चष्यमाणः, चाष्यमाणः, चिचषिष्यमाणः, चाचष्यमाणः
5 चाषः, चाषः, चिचषिषः, चाचषः
चषितुम्, चाषयितुम्, चिचषिषितुम्, चाचषितुम्
6 चष्टिः, चाषणा, चिचषिषा, चाचषा
चषणम्, चाषणम्, चिचषिषणम्, चाचषणम्
चषित्वा, चाषयित्वा, चिचषिषित्वा, चाचषित्वा
विचष्य, विचाष्य, विचिचषिष्य, विचाचष्य
7 चाषम् २, चषित्वा २, चाषम् २, चाषयित्वा २, चिचषिषम् २, चिचषिषित्वा २, चाचषम् २
चाचषित्वा २
8 इति क्वुन्।
चषकः = पक्षिविशेषः।]] चषकः, 9 आलप्रत्यये रूपम्।
चषन्ति तस्मिन् इति चषालः = यज्ञभाण्डम्।]] चषालम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८८९। सक सेट्। उभ।)
03
=>
 [[१। भक्षणार्थकत्वादस्य धातोः ‘निगरणचलनार्थेम्यश्च’ (१-३-८७) इत्यनेन ण्यन्तात् शतैव, न तु शानच्।]]
04
=>
 [[२। ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वेन डः।]]
05
=>
 [[आ। ‘लाषेण चाषांश्छषिताञ्झषित्वा प्रभ्लक्ष्य भक्षन्ति यदम्बु नीचाः।’ धा। का। २-२८]]
06
=>
 [[३। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्णिषेधः। तकारस्य ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेन टकारः।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०४९५+ २६]
08
=>
 [[१। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः’ [द। उ। ३-५]
09
=>
 [[२। औणादिके [द। उ। १०-१७]