| YouTube Channel

चाष (cASa)

 
शब्दसागरः
English
चाष
m.
 (-षः)
1. The blue jay, (Coracias Indica.)
2. A kingfisher, (ac-
cording to some.)
E.
 चष् to injure, (fish. &c.) affix
स्वार्थे णिच् अच्
also चास.
Capeller Eng
English
चा॑ष
m.
 the blue jay.
Yates
English
चाष (षः) 1.
m.
 Blue jay
kingfisher.
Spoken Sanskrit
English
चाष - cASa -
adj.
 - relating to a blue jay
चाष - cASa -
m.
 - sugar-cane
चाष - cASa -
m.
 - blue jay
Wilson
English
चाष
m.
 (-षः)
1 The blue jay, (Coracias Indica.)
2 A kingfisher, (according to some.)
E.
 चष to injure, (fish, &c.) affix घञ्
also चास.
Apte
English
चाषः [cāṣḥ] सः [sḥ], सः [चष् भक्षणे स्वार्थे णिच्-अच्]
The blue jay
Māl.
 6.5
Y.*
 1.175.
Sugar-cane. 1.1
केयूरमण्ड- लीनां प्रभासंतानेन क्वचिद्विकीर्यमाणचाषः K.
Apte 1890
English
चाषः
सः [चष् भक्षणे स्वार्थे णिच्-अच्] The blue jay
Māl. 6. 5
Y. 1. 175.
Monier Williams Cologne
English
चा॑ष
m.
 the blue jay,
RV.
 x, 97, 13
RPrāt.
Mn.
 xi, 132
Yājñ.
 i, 175
MBh.
&c.
sugar-cane,
L.
चा॑ष
mfn.
 relating to a blue jay,
Pāṇ.
 iv, 3, 156,
Vārtt.
 4,
Pat.
Monier Williams 1872
English
चाष चाष, अस्, m. the blue jay, Coracias
Indica
(according to some) a kingfisher.
Macdonell
English
चाष cāṣa,
m.
 blue jay (coracias indica).
Benfey
English
चाष चाष,
m.
 The blue jay, Co-
racias indica, Man. 11, 131.
Apte Hindi
Hindi
चाषः
पुं*
 - "चष् - णिच् - अच्, पृषो* सत्वम्"
नीलकण्ठ पक्षी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चाष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಂಗನ ಹಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > चष (भक्षणे) +णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > चाषयति
L R Vaidya
English
cAza {% m. %} The blue jay, Yaj.i.175.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
सारसी लक्ष्मणाथ क्रुङ्क्रौञ्चे चाषे किकीदिविः ।
-wordlist-
सारसी (स्त्री), लक्ष्मणा (स्त्री), क्रुञ्च् (पुं), क्रौञ्च (पुं), चाष (पुं), किकीदिवि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
किकिदीवि
किकिदीवि, चाष
किकिदीविः स्मृतश्चाषः शकुन्तो भास उच्यते ॥ २४७ ॥
verse 2.1.1.247
page 0030
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चाषः
Root: चाष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Blue-jay
Shloka(s):
2|3|29|1 ► किकिदीविः स्वर्णचूडश्चाषो राजविहङ्गमः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|29|2 ► मणिकण्ठश्चित्रवाजो विशोकः पूर्णकूटकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|29|1 ⇢ किकीदिविः (किकीदिवि) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ स्वर्णचूडः (स्वर्णचूड) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ चाषः (चाष) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|1 ⇢ राजविहङ्गमः (राजविहङ्गम) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ मणिकण्ठः (मणिकण्ठ) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ चित्रवाजः (चित्रवाज) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ विशोकः (विशोक) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|29|2 ⇢ पूर्णकूटकः (पूर्णकूटक) (पुं) ⇒ Blue-jay ⇒ चाषः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
Vedic Reference
English
Cāṣa, the ‘blue woodpecker’ (Coracias indica), is mentioned
in the Rigveda, ^1 as well as in the list of victims at the Aśva-
medha, or horse sacrifice, in the Yajurveda.^2
1) x. 97, 13.
2) Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 14, 4
15, 9
Vājasaneyi Saṃhitā, xxiv. 23
xxv. 7.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 92.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चाषः
Root: चाष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ blue jay
⇒ sugar-cane
⇒ relating to a blue jay
Shloka(s):
2|5|16|1 ► लोहपृष्ठस्तु कङ्कः स्यादथ चाषः किकीदिविः। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|16|1 ⇢ चाषः (चाष) (पुं) ⇒ blue jay, sugar-cane, relating to a blue jay
➠ 2|5|16|1 ⇢ किकीदिविः (किकीदिवि) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चाषः,
पुं,
 (चाषयति भक्षयति कणादिकमिति । चष+ स्वार्थे णिच् + अच् । यद्वा चष्यते भक्ष्यते-ऽसौ मांसाशिभिरिति । चष् + कर्म्मणि घञ् ।)स्वर्णचातकः । सोणाचडा इति ख्यातः । नील-कण्ठ इति क्वचित् ख्यातः । इत्यमरटीकायांभरतः ॥
तत्पर्य्यायः । किकीदिविः २ नीलाङ्गः ३पुण्यदर्शनः ४ । इति राजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चाष पुंस्त्री चष--भक्षणे स्वार्थे णिच्--अच् । १ नीलकण्ठेखगे अमरः स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । “केयूरमण्ड-लीनां प्रभासन्तानेन क्वचिद्विकीर्य्यमाणचाषः” काद० ।“अशोकश्च विशोकश्च नन्दनः पुष्टिवर्द्धनः । हेमतुण्डोमणिग्रीयः स्वस्तिकश्चापराजितः । अष्टौ चाषस्मनामानि चाषं दृष्ट्वा तु यः पठेत् । अथ सिद्धिर्भवेत्तस्थसिष्टमन्नं वराङ्गने!” इति पठन्ति । “मार्जारनकुलौहत्वा चाषं मण्डूकमेव च । श्वगोधोलूककाकांश्च शू-द्रहत्याब्रत चरेत्” मनुना तद्बघ शूद्रहत्याव्रतमुक्तम् या-त्रायां तस्य पूर्वदिगादिभेदेन स्थित्या शुभाशुभम् वृ० स०८६ अ० उक्त यथा । “चाषशल्वकपुण्याहघण्टाशङ्खरवाउदक्” । “धन्या पकुलचाषौ च सरटः पापदोऽग्रतः” ।“अह्नश्च प्रथमे भागे चाषवञ्जुलकुक्कुटाः” ॥
तस्य केतु-स्थितौ युवराजभयमुक्तं तत्रैव ४३ अ० यथा“क्रव्यादकौशिककपोतककाककङ्कैः केतुस्थितैर्महदुशन्तिभयं । नृपस्य । चाषेण चापि युवराजमयं षदन्तिश्येनो विलोचनभयं निपतन् करोति” । “कृकवाकुजीवजीवकशुकशिखिशतपत्रचाषहारीतः । क्रकरचको-रकपिञ्जलबञ्जुलपारावतश्रीकैः” ४८ अ० ।
Capeller
German
चा॑ष
m.
 der blaue Holzhäher.
Grassman
German
cā́ṣa, m., scheint aus *cākṣa und dies aus *cākya entstanden, vgl. gr. ϰίσσα, ϰίττα für *ϰιϰϳα (wie ἥσσων, ἥττων für ἡϰϳων), und althochd. hehara, heigero (angels. higere), der Heher, der blaue Holzheher (Coracias indica). Ursprünglich wahrscheinlich schallnachahmend [s. kikidīvá und vgl. kāka].
-eṇa {923, 13} neben kikidīvínā.
Burnouf
French
चाष चाष
m.
 (चष्) le martin-pêcheur
le geai
bleu, coracias indica.
Esp. de poisson.
Stchoupak
French
चाष-
m.
 geai
-मय- a. composé de geais.
°वक्त्र-
m.
 un guerrier de Skanda
pl.
 catégorie de génies.