चातुर्थकः (cAturthakaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiचातुर्थकः
- -
"चौथैया बुखार, जूड़ीताप"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritचातुर्थकः, (चतुर्थे चतुर्थेऽह्नि भव इति । चतुर्थ+ वुञ् ।) प्रतिचतुर्थदिनभवज्वरः । तस्यमन्त्रौषधं यथा, ओँ जम्भनि स्तम्भनि विमो-हय सर्व्वव्याधीन्मे वज्रेण फट् । इति ।पुष्पमष्टशतं जप्त्वा हस्ते दत्त्वाथ न स्पृशेत् ।चातुर्थको ज्वरो रुद्र ! अन्ये चैव ज्वरास्तथा ॥
जम्बुफलं हरिद्रा च सर्पस्यैव च कञ्चुकम् ।सर्व्वज्वराणां धूपोऽयं हर ! चातुर्थकस्य च ॥
”इति गारुडे १८७ अध्यायः ॥
(अस्य सलक्षणचिकित्सादीनि यथा, --“चातुर्थो द्विविधो ज्ञेयो वातश्लेष्मात्मको ज्वरः ।चातुर्थको नाम गदो दारुणो विषमज्वरः ॥
शोषणः सर्व्वधातूनां बलवर्णाग्निनाशनः ।त्रिदोषजो विकारः स्यादस्थिमज्जगतोऽनिलः ॥
कुपितं पित्तमेवन्तु कफश्चैवं स्वकालतः ।शीतदाहकरस्तीव्रस्त्रिकालञ्चानुवर्त्तते ॥
स सन्निपातसम्भूतो विषमो विषमज्वरः ।ऊर्द्ध्वं कायस्य गृह्णाति यः पूर्व्वं सोऽनिलात्मकः ।पूर्व्वं गृह्णात्यधः कायं श्लेष्मपूर्व्वज्वरश्च सः ।जङ्घाभ्यां श्लैस्मिको ज्ञेयः शिरसोऽनिलसम्भवः ।एवं विज्ञाय सद्वैद्यः कुर्य्यात्तत्र प्रतिक्रियाम् ।वेलाज्वरो रसगतो रक्तश्चैकाहिकस्तथा ॥
मांसगोऽपि तृतीयः स्याच्चतुर्थोऽस्थिसमाश्रितः ।सर्व्वधातुगतो ज्ञेयो जीर्णो धातुक्षयङ्करः ॥
भूतजे भूतविद्या स्याद्दधाति समताडनम् ।वासाधात्रीदारुपथ्या नागरत्रिफला भवः ॥
मधुना संयुतः क्वाथश्चातुर्थकनिवारणः ॥
अगस्तिपत्रस्वरसो निहन्तिनस्ये च चातुर्थकरोगमुग्रम् ।कासं भ्रमञ्चापि शिरोरुजाञ्चविनाशयत्याशु हि तन्नराणाम् ॥
”इति हारीते चिकित्सास्थाने द्वितीयेऽध्याये ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.