| YouTube Channel

चातकः (cAtakaH)

 
Apte
English
चातकः [cātakḥ], (-की
f.
 ) [चत् याचने कर्तरि ण्वुल्]
N.
 of a bird which is supposed to live only on rain-drops
सूक्ष्मा एव पतन्ति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिन्दवः
Bh.*
 2.121
see also 2.51 and
R.*
 5.17.
Comp.
 आनन्दनः the rainy season.
a cloud.
Apte 1890
English
चातकः (की f.) [चत् याचने कर्तरि ण्वुल्] N. of a bird which is supposed to live only on rain-drops
सूक्ष्मा एव पतंति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिंदवः Bh. 2. 121
see also 2. 51 and R. 5. 17.
Comp.
आनंदनः {1} the rainy season. {2} a cloud.
Apte Hindi
Hindi
चातकः
पुं*
 - चच् - ण्वुल्
"चातक, पपीहा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चातकः, स्तोककः, सारङ्गः, मेघजीवनः, तोककः, शारङ्गः
noun
पक्षिविशेषः यः समग्रे भारतदेशे दृश्यते।
"चातकस्य ध्वनिः मधुरः वर्तते।"
Synonyms:
 चातकः, स्तोककः, सारङ्गः, मेघजीवनः, तोककः, शारङ्गः
noun
खगविशेषः सः खगः यः वर्षायां ऋतौ तथा च वसन्ते ऋतौ सुमधुरं गायति।
"चातकः स्वातिनक्षत्रस्य जलं चतते।"
Synonyms:
 पिकः, कोकीलः, वसन्तदूतः, परभृतः, परपुष्टा, परैधितः, मदालापी, चातकः, शारङ्गः, वनप्रियः
noun
खगविशेषः- कृष्णवर्णमधुरस्वरपक्षी।
"पिकस्य कूजनं मनोहारि अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चातकः
Root: चातक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चातकपक्षी
Meaning(s):
⇒ Kind of bird fond of rain
Shloka(s):
2|3|32|2 ► चातकस्त्वम्बुजोऽनम्बुः पौरेन्द्रः स्तोककः खगः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|32|2 ⇢ चातकः (चातक) (पुं) ⇒ Kind of bird fond of rain ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ अम्बुजः (अम्बुज) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ अनम्बुः (अनम्बु) (पुं) ⇒ Kind of bird
Cātaka ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ पौरेन्द्रः (पौरेन्द्र) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ स्तोककः (स्तोकक) (पुं) ⇒ Kind of bird
cātaka ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ खगः (खग) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चातकः,
पुं,
 (चतते याचते जलमम्बुदमिति । चतयाचने + ण्वुल् ।) स्वनामख्यातपक्षी । तत्-पर्य्यायः । स्तोककः २ सारङ्गः ३ मेघजीवनः ४ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
तोककः ५ । इत्यमरः ।२ । ५ । १७ ॥
शारङ्गः ६ । इति भरतः ॥
(यथा, मेघदूते । ९ ।“वामश्चायं नुदति मधुरं चातकस्ते सगर्व्वः ॥
”)तन्मांसगुणाः । लघुत्वम् । शीतत्वम् । कफरक्त-पित्तनाशित्वम् । अग्निकारित्वञ्च । इति राज-वल्लभः ॥