| YouTube Channel

चातक (cAtaka)

 
शब्दसागरः
English
चातक
m.
 (-कः) A bird, a kind of cuckoo, (Cuculus melanoleucus.)
E.
चत् to beg, affix कर्त्तरि ण्वुल्
begging water from the clouds, the
supposed sole source of the fluid which this bird drinks.
Capeller Eng
English
चातक
m.
 the bird Cataka (supposed to live only upon rain
drops).
Yates
English
चातक (कः) 1.
m.
 A bird, a kind of
cuckoo (Cuculus melano-leucus.)
Wilson
English
चातक
m.
 (-कः) A bird, a kind of cuckoo, (Cuculus melano-leucus.)
E.
 चत to beg, affix ण्वुल्
begging water from the clouds, the supposed
sole source of the fluid which this bird drinks.
Apte
English
चातकः [cātakḥ], (-की
f.
 ) [चत् याचने कर्तरि ण्वुल्]
N.
 of a bird which is supposed to live only on rain-drops
सूक्ष्मा एव पतन्ति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिन्दवः
Bh.*
 2.121
see also 2.51 and
R.*
 5.17.
Comp.
 आनन्दनः the rainy season.
a cloud.
Apte 1890
English
चातकः (की f.) [चत् याचने कर्तरि ण्वुल्] N. of a bird which is supposed to live only on rain-drops
सूक्ष्मा एव पतंति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिंदवः Bh. 2. 121
see also 2. 51 and R. 5. 17.
Comp.
आनंदनः {1} the rainy season. {2} a cloud.
Monier Williams Cologne
English
चातक
m.
 the bird Cucculus melanoleucus (said to subsist on rain-drops),
Śak.
 vii, 7
Ragh.
 xvii, 15
Megh.
&c.
Monier Williams 1872
English
चातक, अस्, m. See s. v.
चातक चातक, अस्, m. (said to be fr. rt. चत्),
N. of the bird Cuculus Melanoleucus, according to
the legend living only upon rain-drops
[cf. Lat.
cot-urnix.]
—चातकानन्दन (°क-आन्°), अस्, m.
the rainy season.
—चातकाष्टक (°क-अष्°), अम्,
n. the eight verses on the Cātaka bird.
Macdonell
English
चातक cātaka,
m.
 , ī,
f.
 kind of cuckoo (supposed 🞄to live on drops of rain only).
Benfey
English
चातक चातक,
m.
 A kind of cuc-
koo, Cuculus melanoleucus, supposed
to drink only drops of rain, Bhartṛ. 2,
89.
Hindi
Hindi
कभी प्यासे chaataka पक्षी है कि वर्षाबूंदों पर ही रहता है
Apte Hindi
Hindi
चातकः
पुं*
 - चच् - ण्वुल्
"चातक, पपीहा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चातक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಾತಕಪಕ್ಷಿ /ಮಳೆಗುಟುಕಿನ ಹಕ್ಕಿ
निष्पत्तिः - > चते (याचने) - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > चतति
प्रयोगाः - > "समीक्ष्य बाला तदनन्यदृष्टिश्चर्यामवालम्बत चातकानाम्"
उल्लेखाः - > याद० १३-१६
L R Vaidya
English
cAtaka {% m. (fem. ˚की) %} Name of a bird which is supposed to live only on rain-drops, वामश्चायं नदति मधुरं चातकस्ते सगंधः Megh.i.9, Rt.ii.3.
Bopp
Latin
चातक m. (r. चत् s. अक, nisi a पत् volare, mutatâ labiali
in gutturalem, deinde in palatalem) cuculus melanoleu-
cus. GHAT. 10. (Cum radice hujus vocis convenit lat.
cot-urnix, cujus pars altera graeco ὄϱνις, ὄϱνιχ-ος re-
spondet.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सारङ्ग
पु
सारङ्ग, धनुर्विशेष, वायु, जाति, नामघातकिन्, कुक्कुट, भ्रमर, खड्गभेद, कमल, कुञ्जर, चातक, पर्वत, हरिण
सारङ्गो धनुषो नाम सारङ्गो वायुरित्यपि ।
सारङ्गो नाम जातिश्च सारङ्गो नामघातकी ॥ ९२ ॥
सारङ्गः कुक्कुटो ज्ञेयः सारङ्गो भ्रमरो मतः ।
सारङ्गः खड्गभेदः स्यात् सारङ्गः कमलाह्वयः ॥ ९३ ॥
सारङ्गः कुञ्जरः ख्यातः सारङ्गश्चातको मतः ।
सारङ्गः पर्वतो ज्ञेयः सारङ्गो हरिणो मतः ॥ ९४ ॥
verse 1.1.1.92
page 0007
तोक
क्ली
तोक, चातक, अपत्य
चातकापत्ययोस्तोकं पापव्यसनयोरघम् ॥ ४ ॥
verse 3.1.1.4
page 0013
Kridanta Forms
Sanskrit
चत् (च꣡तेँ॑ परिभाषणे याचने च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = चतनम्
अनीयर् = चतनीयः - चतनीया
ण्वुल् = चातकः - चातिका
तुमुँन् = चतितुम्
तव्य = चतितव्यः - चतितव्या
तृच् = चतिता - चतित्री
क्त्वा = चतित्वा
ल्यप् = प्रचत्य
क्तवतुँ = चतितवान् - चतितवती
क्त = चतितः - चतिता
शतृँ = चतन् - चतन्ती
शानच् = चतमानः - चतमाना
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khug rta
१) चातक २) दिवैकद ३) सारंग
sprin la slong
१) चातक २) दिवैकद ३) सारंग
khug rta'i char sdong bye'u
१) चातक २) शारंग / सारंग
chu nyung
चातक
khug rta
चातक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चातकः स्तोकको बप्पीहः सारङ्गो नभोऽम्बुपः ॥ १३२९ ॥
-wordlist-
चातक (पुं), स्तोकक (पुं), बप्पीह (पुं), सारङ्ग (पुं), नभोऽम्बुप (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सारङ्ग
सारङ्ग, चातक
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटः सारङ्गश्चातको मतः ।
verse 2.1.1.248
page 0030
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चातकः
Root: चातक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चातकपक्षी
Meaning(s):
⇒ Kind of bird fond of rain
Shloka(s):
2|3|32|2 ► चातकस्त्वम्बुजोऽनम्बुः पौरेन्द्रः स्तोककः खगः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|32|2 ⇢ चातकः (चातक) (पुं) ⇒ Kind of bird fond of rain ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ अम्बुजः (अम्बुज) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ अनम्बुः (अनम्बु) (पुं) ⇒ Kind of bird
Cātaka ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ पौरेन्द्रः (पौरेन्द्र) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ स्तोककः (स्तोकक) (पुं) ⇒ Kind of bird
cātaka ⇒ चातकपक्षी
➠ 2|3|32|2 ⇢ खगः (खग) (पुं) ⇒ Kind of bird ⇒ चातकपक्षी
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चातकः,
पुं,
 (चतते याचते जलमम्बुदमिति । चतयाचने + ण्वुल् ।) स्वनामख्यातपक्षी । तत्-पर्य्यायः । स्तोककः २ सारङ्गः ३ मेघजीवनः ४ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
तोककः ५ । इत्यमरः ।२ । ५ । १७ ॥
शारङ्गः ६ । इति भरतः ॥
(यथा, मेघदूते । ९ ।“वामश्चायं नुदति मधुरं चातकस्ते सगर्व्वः ॥
”)तन्मांसगुणाः । लघुत्वम् । शीतत्वम् । कफरक्त-पित्तनाशित्वम् । अग्निकारित्वञ्च । इति राज-वल्लभः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चातक पुंस्त्री चत--याचने कर्त्तरि ण्वुल् । सारङ्गे स्वनामख्याते खगभेदे स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । अयञ्च पक्षीत्र्याहणेषु सुश्रुते पठितः । “त्र्याहणा विकिराश्चेत्युक्त्वा“मघुराः कषाया दोषशमनाश्चेति” सामान्यतस्तद्गु-णास्तत्रोक्ताः । “स्थगयन्त्यमूः शमितचातकार्त्तस्वराः”माघः । “किं चातकः फलमपेक्ष्य सवज्रपाताम्” उद्भटः ।
Capeller
German
चातक
m.
 der Cātaka (Art Kuckuck, der
angebl. nur von Regentropfen lebt.)
Burnouf
French
चातक चातक, esp. de coucou, cuculus melanoleucus.
Vd.
passereau. Cf. चटक।
Stchoupak
French
चातक-
m.
n.
 d'oiseau (Cucculus melanoleucus) censé se nourrir de
gouttes de pluie
-ई-
f.
 sa femelle.