धातुः: चह्
मूलधातुः: चह
धात्वर्थः: परिकल्पने (दम्भः,शाठ्यं)
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: चहयति
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः,ज्ञपादित्वात् मित्


धातुः: चह्
मूलधातुः: चह
धात्वर्थः: परिकल्पने (दम्भः,शाठ्यं)
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: चहति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

चह  (अर्थः)  परिकल्कने
(अर्थविवरणम्) परिकल्कनं दम्भः
( चहयति ) मित्प्रकरणे इह च पाठस्य तत्रैव प्रयोजनमुक्तम् चहतीति शपि 324

चहँ चह  (अर्थः)  परिकल्कने
( चहयति ) मैत्रेयस्तु चपेति पठित्वा चपयतीत्युदाजहार चहेत्यूष्मान्तमेव चन्द्रोऽपि अयं क्थादावपि पठिष्यते, तस्य फलमग्लोपित्वात् "सन्वल्लघुनि'' इति इत्वस्य "दीर्घो लघोः'' इति दीर्घस्य चाभावः तेनाचचहदिति भवति इह पाठादचीचहदितीत्वदीर्घौ भवतः तथास्य मित्वात् ( अचहि अचाहि चहंचहं, चाहंचाहम् इति "चिण्णमुलोः'' इति दीर्घविकल्पो भवति चहतीति भूवादिः  92

चहँ चह  (अर्थः)  परिकल्कने
(अर्थविवरणम्) परिकल्कलनं शाठ्यम् 
( चहति चचाह चेहतुः चहितेत्यादि अचहीत् ) हान्तत्वान्न वद्धिः ( चिचहिषति चाचक्षते चाचाढि ) "हो ढः'' "झषस्तथोर्द्धो धः'' "ष्टुना ष्टुः, ''डो ढे लोपः'' "ढ्रलोपे'' इति दीर्घः अयं चुरादौ मित्प्रकरणे, कथादौ च मित्सु पान्तं मैत्रेयः पठिष्यति 715

चह परिकल्कने 
- चहयति  विचहः  अन्यत्र चहति  311

चहँ चह परिकल्कने 
- चहति । अचहीत  ।। 730 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चह परिकल्कने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> कथादिरदन्तश्च। </li> <li>‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>चहकः-हिका, चिचहयिषकः-षिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वलिखितचौरादिकचहयतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li>चहम् २, चहयित्वा २, इति णमुलि एकमेव रूपम्। </li> <li>‘चिण्णमुलोः--’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति नात्र प्रवर्तते। </li> <li>अस्यादन्तेषु पाठादल्लोपस्य स्थानिवद्भावेन व्यवधानात्, णित्परत्वा- भावात्, ‘अत उपधायाः’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति वृद्धिर्न भवति। </li> <li>अतः रूपेषु न विशेषः। </li> <li>चुरादावेव पुनः पाठस्य फलं तु--अस्य धातोः चङि अचचहत्-- इति, पूर्वपठितस्य <a href="#foot_krm07">7</a> धातोः अचीचहत् इति च रूपभेद इति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८६७। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १९६)</li> <li id="foot_krm04">04 => (५१६)</li> <li id="foot_krm05">05 => (६-४-९३)</li> <li id="foot_krm06">06 => (७-२-११६)</li> <li id="foot_krm07">07 => (५१६)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चह परिकल्कने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ज्ञपादिः। </li> <li>‘चप--’ इति दुर्गसम्मतः पाठः। </li> <li>‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> चहकः <a href="#foot_krm05">5</a> हिका, चिचहयिषकः-षिका;</li> <li> चहयिता-त्री, चिचहयिषिता-त्री;</li> <li> चहयन्-न्ती, चिचहयिषन्-न्ती;</li> <li> चहयिष्यन् न्ती-ती, चिचहयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> चहयमानः, चिचहयिषमाणः;</li> <li> चहयिष्यमाणः, चिचहयिषिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> प्रचट्-प्रचड्-प्रचहौ-प्रचहः;</li> <li> -- -- चहितम्-तः, चिचहयिषितः-तवान्;</li> <li> चहः, चिचहयिषुः;</li> <li> चहयितव्यम्, चिचहयिषितव्यम्;</li> <li> चहनीयम्, चिचहयिषणीयम्;</li> <li> चह्यम्, चिचहयिष्यम्;</li> <li> ईषच्चहः-दुश्चहः-सुचहः;</li> <li> -- चह्यमानः, चिचहयिष्यमाणः;</li> <li> चहः, चिचहयिषः;</li> <li> चहयितुम्, चिचहयिषितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> चहना, चिचहयिषा;</li> <li> चहनम्, चिचहयिषणम्;</li> <li> चहयित्वा, चिचहयिषित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> प्रचहय्य, प्रचिचहयिष्य;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm09">9</a> चहम् २, चाहम् २, चहयित्वा २, चिचहयिषम् २, चिचहयिषित्वा २। <a href="#foot_krm10">10</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६२७। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १९६)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[आ। ‘चाणूर एनमथ विज्ञपयन् नृपाज्ञां चण्डातकं सुयमयंश्चहको बभाषे।’ धा। का। ३-२५।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ज्ञपादिषु अस्य पाठात् मित्त्वेन, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवमेव ण्यन्तात् सन्यपि उपधाह्रस्वो बोध्यः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे, अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति युच्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[५। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[६। ‘चिण्णमुलोदीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [पृष्ठम्०४९७+ २१]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“चह परिकल्कने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> परिकल्कनम् = शाठ्यम्, दम्भो वा। </li> <li>‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>चाहकः-हिका, <a href="#foot_krm04">4</a> चाहकः-हिका, चिचहिषकः-षिका चाचहकः-हिका;</li> <li> चहिता-त्री, चाहयिता-त्री, चिचहिषिता-त्री, चाचहिता-त्री;</li> <li> चहन्-न्ती, चाहयन्-न्ती, चिचहिषन्-न्ती;</li> <li> -- चहिष्यन्-न्ती-ती, चाहयिष्यन्-न्ती-ती, चिचहिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- चाहयमानः, चाहयिष्यमाणः, चाचह्यमानः, चाचहिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> प्रचट्-प्रचड्-प्रचहौ-प्रचहः;</li> <li> -- -- -- चहितम्-तः, चाहितः, चिचहिषितः, चाचहितः-तवान्;</li> <li> चहः, चाहः, चिचहिषुः, चाचहः;</li> <li> चहितव्यम्, चाहयितव्यम्, चिचहिषितव्यम्, चाचहितव्यम्;</li> <li> चहनीयम्, चाहनीयम्, चिचहिषणीयम्, चाचहनीयम्;</li> <li> चाह्यम्, चाह्यम्, चिचहिष्यम्, चाचह्यम्;</li> <li> ईषच्चहः-दुश्चहः-सुचहः;</li> <li> -- -- चह्यमानः;</li> <li> चाह्यमानः, चिचहिष्यमाणः, चाचह्यमानः;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> चाहः, चाहः, चिचहिषः, चाचहः;</li> <li> चहितुम्, चाहयितुम्, चिचहिषितुम्;</li> <li> चाचहितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> <a href="#foot_krm08">8</a> चाढिः, चाहना, चिचहिषा, चाचहा;</li> <li> चहनम्, चाहनम्, चिचहिषणम्, चाचहनम्;</li> <li> चहित्वा, चाहयित्वा, चिचहिषित्वा, चाचहित्वा;</li> <li> प्रचह्य, प्रचाह्य, प्रचिचहिष्य, प्रचाचह्य;</li> <li> चाहम् २, चहित्वा २, चाहम् २, चाहयित्वा २, चिचहिषम् २, चिचहिषित्वा २, चाचहम् २;</li> <li> चाचहित्वा।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५१४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७२९। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १९६)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[३। धातुपाठेऽर्थनिर्देशस्योपलक्षणतया, परिकल्कनभिन्नेऽर्थे ण्यन्तात् इमानि रूपाणि लिखितानि। परिकल्कनेऽर्थे चुरादिपठितस्य घटादिषु पाठात्, मित्त्वप्रयुक्तानि कार्याणि उत्तरत्र (५१६ धातौ) प्रदर्श्यन्ते।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[४। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे, अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘चाहेनामहितस्य चास्य निघनोद्योगं रहस्यूचिवान् गन्तव्यं खलु रंहसेति च दृढामाज्ञां प्रभोरभ्यधात्।।’ धा। का। १-९१।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०४९६+ २४]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः। अनन्तरम्, ढत्वधत्वष्टुत्वढलोपदीर्घेषु रूपमेवं भवति।]]</li></ul>

चह (च꣡ह꣡ परिकल्कने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चहनम्
अनीयर् = चहनीयः - चहनीया
ण्वुल् = चहकः - चहिका
तुमुँन् = चहयितुम्
तव्य = चहयितव्यः - चहयितव्या
तृच् = चहयिता - चहयित्री
क्त्वा = चहयित्वा
ल्यप् = प्रचहय्य
क्तवतुँ = चहितवान् - चहितवती
क्त = चहितः - चहिता
शतृँ = चहयन् - चहयन्ती
शानच् = चहयमानः - चहयमाना

चह् (च꣡हँ꣡ परिकल्पने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चहनम्
अनीयर् = चहनीयः - चहनीया
ण्वुल् = चहकः - चहिका
तुमुँन् = चहयितुम्
तव्य = चहयितव्यः - चहयितव्या
तृच् = चहयिता - चहयित्री
क्त्वा = चहयित्वा
ल्यप् = प्रचहय्य
क्तवतुँ = चहितवान् - चहितवती
क्त = चहितः - चहिता
शतृँ = चहयन् - चहयन्ती
शानच् = चहयमानः - चहयमाना

चह् (च꣡हँ꣡ परिकल्कने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = चहनम्
अनीयर् = चहनीयः - चहनीया
ण्वुल् = चाहकः - चाहिका
तुमुँन् = चहितुम्
तव्य = चहितव्यः - चहितव्या
तृच् = चहिता - चहित्री
क्त्वा = चहित्वा
ल्यप् = प्रचह्य
क्तवतुँ = चहितवान् - चहितवती
क्त = चहितः - चहिता
शतृँ = चहन् - चहन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

चह  कल्कने
- (अर्थविवरणम्) कल्कनं दम्भनम् 
चहयति, अचचहत्  भ्वादौ (1482) चहति, अचीचहत्  310

चहँ चह कल्कने
- चहयति  चप इति चन्द्रः रह त्यागे इत्येके, तन्न, कथादिना (10254) सिद्धेः 87

चहँ चह  कल्कने
-(अर्थविवरणम्) कल्कनं शाठ्यम् 
चहति  चुरादौ मित् (1077;80) चहयति 710

चह -परिकल्पने (चुरा० मितुभ० सक० से०) चहयति-ते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ವಂಚಿಸು /ಮೋಸಮಾಡು

चहयति (cahayati)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)