| YouTube Channel

चह (caha)

 
शब्दसागरः
English
चह r. 1st and 10th cls. (चहति, चहयति-ते)
1. To be wicked, to commit
wickedness.
2. To cheat.
3. To be proud, &c. r. 10th cl. (चहयति-ते)
To grind or pound. भ्वा-पर-सक-सेट् । चुरा-उभ-सक-सेट् ।
Wilson
English
चह r. 1st and 10th cls. (चहति चहयति)
1 To be wicked, to commit wickedness.
2 To cheat.
3 To be proud, &c. r. 10th cl. (चहयति) To grind or pound.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चह - परिकल्पने (भ्वा० पर० अक० से०) चहति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ವಂಚಿಸು /ಮೋಸಮಾಡು
चह -परिकल्पने (चुरा० मितुभ० सक० से०) चहयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ವಂಚಿಸು /ಮೋಸಮಾಡು
Kridanta Forms
Sanskrit
चह (च꣡ह꣡ परिकल्कने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चहनम्
अनीयर् = चहनीयः - चहनीया
ण्वुल् = चहकः - चहिका
तुमुँन् = चहयितुम्
तव्य = चहयितव्यः - चहयितव्या
तृच् = चहयिता - चहयित्री
क्त्वा = चहयित्वा
ल्यप् = प्रचहय्य
क्तवतुँ = चहितवान् - चहितवती
क्त = चहितः - चहिता
शतृँ = चहयन् - चहयन्ती
शानच् = चहयमानः - चहयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चह्
मूलधातुः:
 चह
धात्वर्थः:
 परिकल्पने (दम्भः, शाठ्यं)
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चहति
धातुः:
 चह्
मूलधातुः:
 चह
धात्वर्थः:
 परिकल्पने (दम्भः, शाठ्यं)
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 चहयति
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः, ज्ञपादित्वात् मित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चहँ चह परिकल्कने
- चहति । अचहीत ।। 730 ।।
चह परिकल्कने
- चहयति विचहः अन्यत्र चहति 311
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चह, शाठ्ये । प्रतारण इति यावत् । इति कवि-कल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) चहति ।इति दुर्गादासः ॥
चह, त् क शाठ्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्त-चुरां-परं-सकं-सेट् ।) चहयति खलः । इतिदुर्गादासः ॥
चह, क म शाठ्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-परं-सकं-सेट् ।) क म, चहयति खलः साधुंप्रतारयतीत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चह कल्के (प्रतारणे)
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । चहतिअचहीत् । चचाह चेहतुः ।
चह कल्के (प्रतारणे) अद० चुरा०
उभ०
सक०
 शेट् ।चहयति--ते अचुचहत् त । चहयां, बभूव आस--चकारचक्रे ।
चह कल्के प्रतारणे चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् घटा० चहयतिते अचीचहत्--त ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
चहँ चह कल्कने
-(अर्थविवरणम्) कल्कनं शाठ्यम्
चहति चुरादौ मित् (1077
80) चहयति 710
चहँ चह कल्कने
- चहयति चप इति चन्द्रः रह त्यागे इत्येके, तन्न, कथादिना (10254) सिद्धेः 87
चह कल्कने
- (अर्थविवरणम्) कल्कनं दम्भनम्
चहयति, अचचहत् भ्वादौ (1482) चहति, अचीचहत् 310
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चहँ चह (अर्थः) परिकल्कने
(अर्थविवरणम्) परिकल्कलनं शाठ्यम्
( चहति चचाह चेहतुः चहितेत्यादि अचहीत् ) हान्तत्वान्न वद्धिः ( चिचहिषति चाचक्षते चाचाढि ) "हो ढः'' "झषस्तथोर्द्धो धः'' "ष्टुना ष्टुः, ''डो ढे लोपः'' "ढ्रलोपे'' इति दीर्घः अयं चुरादौ मित्प्रकरणे, कथादौ च मित्सु पान्तं मैत्रेयः पठिष्यति 715
चहँ चह (अर्थः) परिकल्कने
( चहयति ) मैत्रेयस्तु चपेति पठित्वा चपयतीत्युदाजहार चहेत्यूष्मान्तमेव चन्द्रोऽपि अयं क्थादावपि पठिष्यते, तस्य फलमग्लोपित्वात् "सन्वल्लघुनि'' इति इत्वस्य "दीर्घो लघोः'' इति दीर्घस्य चाभावः तेनाचचहदिति भवति इह पाठादचीचहदितीत्वदीर्घौ भवतः तथास्य मित्वात् ( अचहि अचाहि चहंचहं, चाहंचाहम् इति "चिण्णमुलोः'' इति दीर्घविकल्पो भवति चहतीति भूवादिः 92
चह (अर्थः) परिकल्कने
(अर्थविवरणम्) परिकल्कनं दम्भः
( चहयति ) मित्प्रकरणे इह च पाठस्य तत्रैव प्रयोजनमुक्तम् चहतीति शपि 324
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चह परिकल्कने”@} 2 परिकल्कनम् = शाठ्यम्, दम्भो वा।
‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ 3 इति देवः।
चाहकः-हिका, 4 चाहकः-हिका, चिचहिषकः-षिका चाचहकः-हिका
चहिता-त्री, चाहयिता-त्री, चिचहिषिता-त्री, चाचहिता-त्री
चहन्-न्ती, चाहयन्-न्ती, चिचहिषन्-न्ती
-- चहिष्यन्-न्ती-ती, चाहयिष्यन्-न्ती-ती, चिचहिषिष्यन्-न्ती-ती
-- चाहयमानः, चाहयिष्यमाणः, चाचह्यमानः, चाचहिष्यमाणः
5 प्रचट्-प्रचड्-प्रचहौ-प्रचहः
-- -- -- चहितम्-तः, चाहितः, चिचहिषितः, चाचहितः-तवान्
चहः, चाहः, चिचहिषुः, चाचहः
चहितव्यम्, चाहयितव्यम्, चिचहिषितव्यम्, चाचहितव्यम्
चहनीयम्, चाहनीयम्, चिचहिषणीयम्, चाचहनीयम्
चाह्यम्, चाह्यम्, चिचहिष्यम्, चाचह्यम्
ईषच्चहः-दुश्चहः-सुचहः
-- -- चह्यमानः
चाह्यमानः, चिचहिष्यमाणः, चाचह्यमानः
6 चाहः, चाहः, चिचहिषः, चाचहः
चहितुम्, चाहयितुम्, चिचहिषितुम्
चाचहितुम्
7 8 चाढिः, चाहना, चिचहिषा, चाचहा
चहनम्, चाहनम्, चिचहिषणम्, चाचहनम्
चहित्वा, चाहयित्वा, चिचहिषित्वा, चाचहित्वा
प्रचह्य, प्रचाह्य, प्रचिचहिष्य, प्रचाचह्य
चाहम् २, चहित्वा २, चाहम् २, चाहयित्वा २, चिचहिषम् २, चिचहिषित्वा २, चाचहम् २
चाचहित्वा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७२९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १९६)
04
=>
 [[३। धातुपाठेऽर्थनिर्देशस्योपलक्षणतया, परिकल्कनभिन्नेऽर्थे ण्यन्तात् इमानि रूपाणि लिखितानि। परिकल्कनेऽर्थे चुरादिपठितस्य घटादिषु पाठात्, मित्त्वप्रयुक्तानि कार्याणि उत्तरत्र (५१६ धातौ) प्रदर्श्यन्ते।]]
05
=>
 [[४। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे, अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]
06
=>
 [[आ। ‘चाहेनामहितस्य चास्य निघनोद्योगं रहस्यूचिवान् गन्तव्यं खलु रंहसेति च दृढामाज्ञां प्रभोरभ्यधात्।।’ धा। का। १-९१।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०४९६+ २४]
08
=>
 [[१। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः। अनन्तरम्, ढत्वधत्वष्टुत्वढलोपदीर्घेषु रूपमेवं भवति।]]
1 {@“चह परिकल्कने”@} 2 ज्ञपादिः।
‘चप--’ इति दुर्गसम्मतः पाठः।
‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ 3 इति देवः।
4 चहकः 5 हिका, चिचहयिषकः-षिका
चहयिता-त्री, चिचहयिषिता-त्री
चहयन्-न्ती, चिचहयिषन्-न्ती
चहयिष्यन् न्ती-ती, चिचहयिषिष्यन्-न्ती-ती
चहयमानः, चिचहयिषमाणः
चहयिष्यमाणः, चिचहयिषिष्यमाणः
6 प्रचट्-प्रचड्-प्रचहौ-प्रचहः
-- -- चहितम्-तः, चिचहयिषितः-तवान्
चहः, चिचहयिषुः
चहयितव्यम्, चिचहयिषितव्यम्
चहनीयम्, चिचहयिषणीयम्
चह्यम्, चिचहयिष्यम्
ईषच्चहः-दुश्चहः-सुचहः
-- चह्यमानः, चिचहयिष्यमाणः
चहः, चिचहयिषः
चहयितुम्, चिचहयिषितुम्
7 चहना, चिचहयिषा
चहनम्, चिचहयिषणम्
चहयित्वा, चिचहयिषित्वा
8 प्रचहय्य, प्रचिचहयिष्य
-- -- 9 चहम् २, चाहम् २, चहयित्वा २, चिचहयिषम् २, चिचहयिषित्वा २। 10
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६२७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १९६)
04
=>
 [[आ। ‘चाणूर एनमथ विज्ञपयन् नृपाज्ञां चण्डातकं सुयमयंश्चहको बभाषे।’ धा। का। ३-२५।]]
05
=>
 [[२। ज्ञपादिषु अस्य पाठात् मित्त्वेन, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवमेव ण्यन्तात् सन्यपि उपधाह्रस्वो बोध्यः।]]
06
=>
 [[३। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे, अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]
07
=>
 [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति युच्।]]
08
=>
 [[५। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
09
=>
 [[६। ‘चिण्णमुलोदीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०४९७+ २१]
1 {@“चह परिकल्कने”@} 2 कथादिरदन्तश्च।
‘चहयेच्चहतीत्येते चहेः स्तां परिकल्कने।।’ 3 इति देवः।
चहकः-हिका, चिचहयिषकः-षिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वलिखितचौरादिकचहयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
चहम् २, चहयित्वा २, इति णमुलि एकमेव रूपम्।
‘चिण्णमुलोः--’ 5 इति नात्र प्रवर्तते।
अस्यादन्तेषु पाठादल्लोपस्य स्थानिवद्भावेन व्यवधानात्, णित्परत्वा- भावात्, ‘अत उपधायाः’ 6 इति वृद्धिर्न भवति।
अतः रूपेषु न विशेषः।
चुरादावेव पुनः पाठस्य फलं तु--अस्य धातोः चङि अचचहत्-- इति, पूर्वपठितस्य 7 धातोः अचीचहत् इति च रूपभेद इति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१६)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८६७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १९६)
04
=>
 (५१६)
05
=>
 (६-४-९३)
06
=>
 (७-२-११६)
07
=>
 (५१६)