| YouTube Channel

चर्मण्वती (carmaNvatI)

 
शब्दसागरः
English
चर्म्मण्वती
f.
 (-ती)
1. A river that runs across Bundelkhand into the
Ganges, the modern Chambal.
2. The plantain tree, (Musa sapien-
tum. )
E.
 चर्म्मन् skin, and मतुप् poss. affix
न is changed to ण it may
also be dropped, and the word may be written चर्म्मवती.
Yates
English
चर्म्म-ण्वती (ती) 3.
f.
 The
Chambal
river
the plantain tree.
Spoken Sanskrit
English
चर्मण्वती carmaNvatI
f.
 dessert banana [ Musa Sapientum - Bot. ]
Wilson
English
चर्म्मण्वती
f.
 (-ती)
1 A river that runs across Bundelkhand into the Ganges, the modern
Chambal.
2 The plaintain tree, (Musa sapientum. )
E.
 चर्म्मन् skin, and मतुप् poss. affix
न is changed to ण
it
may also be dropped, and the word be written चर्म्मवती.
Apte
English
चर्मण्वती [carmaṇvatī],
N.
 of a river flowing into the Gaṅgā, the modern Chambal.
Apte 1890
English
चर्मण्वती N. of a river flowing into the Ganges, the modern Chambal.
Monier Williams Cologne
English
च॑र्मण्-वती
f.
 Musa sapientum,
L.
(Pāṇ. viii, 2, 12)
N.
 of a river (flowing through Bundelkhand into the Ganges, the modern Chambal),
MBh.
 (on the origin of the
N.
 vii, 2360
xii, 1016
xiii, 3351),
BhP.
 v, 19.
Apte Hindi
Hindi
चर्मण्वती
स्त्री*
 - "चर्मन् - मतुप् - ङीष्, मस्य वः"
"गंगा में जाकर मिलने वाली एक नदी, वर्तमान चम्बल नदी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चर्मण्वती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚರ್ಮಣ್ವತೀ ನದಿ
निष्पत्तिः - > चर्मन् - "मतुप्" (५-२-९४) । नलोपाभावो णत्वं च निपा० (८-२-१२)
प्रयोगाः - > "महानदी चर्मराशेरुत्क्लेदात्ससृजे यतः । ततः चर्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० २८-१२३
L R Vaidya
English
carmaRvatI {% f. %} the river Chambal.
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
चर्मण्वती रन्तिनदी संभेदः सिन्धुसंगमः ।
-wordlist-
चर्मण्वती (स्त्री), रन्तिनदी (स्त्री), सम्भेद (पुं), सिन्धुसङ्गम (पुं)
Mahabharata
English
Carmaṇvatī, a river, now Chambal. § 209 (Drupadaśāsana): I, 138, 5513 (dakshiṇāṃś cāpi Pāñcālān yāvac Cºī nadī, ruled by Drupada).--§ 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 373 (among the rivers in the palace of Varuṇa).--§ 276 (Jarāsandhavadhap.): II, 20, 795.--§ 281 (Sahadeva): II, 31, 1111 (on the bank of C. Sahadeva vanquished Jambhaka's son).--§ 356 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 4096 (Cºṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ | Rantidevābhyanujñātam (C. ºto) agnishṭomaphalaṃ labhet).--§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12907.--§ 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14230 (among the rivers who are mothers of fires).--§ 547 (Kuṇḍalāharaṇap.): III, 308, 17150.--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 327.--§ 595 (Shoḍaśarāj., v. Rantideva): VII, 67, 2360 (origin of the name).--§ 632b (Shoḍaśarāj., cf. § 595): XII, 29, 1016 (mahānadī, do.).--§ 746 (Ānuśāsanikap.): XIII, 66, 3351 (gocarmabhyaḥ pravartitā).--§ 775 (do.): XIII, 166, 7653.
पुराणम्
English
चर्मण्वती / CARMAṆVATĪ. A river in north india, now known as river Campā.1) General. King śaśabindu, who ruled northern india in olden days once performed a yajña. The skins (carmans) of animals killed in the yajña lay there in a heap like a hill. When rain fell there flowed from the ‘skin-hill’ a river and it was called carmaṇvatī. (devībhāgavata, Prathama skandha).2) Other details. (1) River carmaṇvatī serves varuṇa in his assembly. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 9, Verse 21).(2) Once on the bank of this river sahadeva defeated the son of Jaṁbhaka in fight. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 31, Verse 7).(3) He who bathes in this river will get the same result as from the agniṣṭoma yajña. (M.B. Vana Parva, Chapter 82, Verse 54).(4) carmaṇvatī is one of the rivers responsible for the origin of agni. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 222, Verse 23).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चर्म्मण्वती,
स्त्री,
 (चर्म्मैव उत्पत्तिहेतुत्वेनास्त्यस्याःइति मतुप् मस्य वत्वम् ।) नदीविशेषः । सा तुवुन्देलखण्डाख्यदेशे चम्बल् इति ख्याता ॥
कदली । इति मेदिनी । ते, १९६ ॥
(आसीत् किलपुरा रन्तिदेवनामा (शशविन्दुनामा वा) कश्चित्खजचक्रवर्त्ती । तस्य यज्ञे मारिता ये गाव-स्तेषां चर्म्मगलितरसक्लेदादिभ्यो जातेयं नदीतिपौराणिकी गाथा । यथा, देवीभागवते । १ ।१८ । ५४ ।“चर्म्मणां पर्व्वतो जातो बिन्ध्याचलसमः पुनः ।मेघाम्बुप्लावनाज्जाता नदी चर्म्मण्वती शुभा ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चर्म्मण्वती स्त्री चर्म्मन् + अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः संज्ञायांआसन्दीवदित्यादिना नि० । नदीभेदे । सा च रन्तिदेवस्य यज्ञोपकल्पितगोराशिचर्म्मत उत्पन्ना यथाह“महानदी चर्म्मराशेरुत्क्लेदात् सुसुवे यतः । ततश्चर्मण्वतीत्येषं विख्याता सा महानदी” भा० शा० २९ अ० ।“रन्तिदेवस्य यज्ञे ताः पशुत्वेनोपकल्पिताः । अतश्चर्म-ण्वती राजन्! गोचर्मभ्यः प्रवर्त्तिता” भा० अनु० ६६ अ०नर्मदाफलं दक्षिणसिन्धुफलञ्चोक्त्वा भा० व० ८२ अ०तन्माहात्म्यं यथा “चर्म्मण्वतीं समासाद्यनियतो नियताशनः । रन्तिदेवाभ्यनुज्ञातो अग्नि-ष्टोमफलं लभेत्” । अतस्तस्या दक्षिणदेशस्थत्वम् । असं-ज्ञायां तु चर्म्मवत् इत्येव । चर्म्मयुक्ते
त्रि०
 स्त्रियांङीप् ।
Stchoupak
French
चर्मण्वती-
f.
n.
 d'une rivière (mod. Chambal).