| YouTube Channel

चरुः (caruH)

 
Apte
English
चरुः [caruḥ], [चर् उन्]
An oblation of rice or barley boiled for presentation to the gods and the manes
अनवस्रावी निरुष्मपक्व ओदनश्चरुरिति याज्ञिकाः ओदने$पि चरुशब्दः प्रयुज्यते । ŚB. on MS.* 1.1.36. (It is
oft
 en boiled in milk and is called पयश्चरु
cf.
R.*
 1.51, 54, 56
or sprinkled over with butter or ghee)
वन्यैश्चरुपुरोडाशैः
Bhāg.*
 11.18.7.
A kind of vessel in which an oblation is prepared. प्रसिद्धश्च स्थाल्यां चरुशब्दः आ च हिमवतः आ च कुमारीभ्यः प्रयुज्य- मानो दृष्टः । ŚB. on MS.* 1.1.35.
A cloud.
Comp.
 -चेलिन्
m.
N.
 of Śiva. -व्रणः A kind of cake
L.
 D. B.-स्थाली a vessel for boiling rice
&c.
 for presentation to the gods and the manes.
Apte 1890
English
चरुः [चर् उन्] 1 An oblation of rice or barley boiled for presentation to the gods and the manes: अनवस्रावी निरुष्मपक्व आंदनश्चरुरिति याज्ञिकाः (It is often boiled in milk and is called पयश्चरु
cf. R. 10. 51, 54, 56
or sprinkled over with butter or ghee.)
2 A kind of vessel in which an oblation is prepared.
3 A cloud.
Comp.
चेलिन् m. N. of Śiva.
स्थाली a vessel for boiling rice &c for presentation to the gods and the manes.
Apte Hindi
Hindi
चरुः
पुं*
 - चर् - उन्
"उबले चावल, आदि से, देवताओं तथा पितरों की सेवा में प्रस्तुत करने के लिए तैयार की गई आहुति"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चरुः,
पुं,
 (चरन्ति भक्षयन्ति देवा इमं चर्य्यतेभक्ष्यते अग्न्यादिभिर्देवैरिति वा चरतिहोमादिकमस्मादित्येके । चर + “भृमृशीति ।”उणां १ । ७ । इति उः ।) हव्यान्नम् । तत्-पाकभाण्डम् । इति मेदिनी । रे, ३२ ॥
“ततश्च संस्कृते वह्नौ गोक्षीरेण चरुं पचेत् ॥
”इति शारदातिलकम् ॥
तस्यानुष्ठानं यथा । अग्नेः पश्चिमायान्दिशिप्रागग्रान् कुशानास्तीर्य्य तदुपरि प्रक्षालितंवारुणमुदूखलं मुषलं वैणवञ्च सूर्पं वारुण-चमसस्थजलप्रोक्षितं संस्थाप्य ब्रीहीन् यवान्वा सूर्पे निधाय चमसस्थजलेन ओँ वास्तो-स्पतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ओम् इन्द्राय त्वाजुष्टं प्रोक्षामि ओँ भूस्त्वा जुष्टं प्रोक्षामिओँ भुवस्त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ओँ स्वस्त्वा जुष्टंप्रोक्षामि ओँ प्रजापतये त्वा जुष्टं प्रोक्षामिद्विस्तूष्णीं इत्यष्टौ वारान् प्रोक्षयेत् । ततःकांस्यपात्रेण चरुस्थाल्या वा ओँ वास्तोस्पतयेत्वा जुष्टं निर्व्वपामि ओम् इन्द्राय त्वा जुष्टंनिर्व्वमामि ओँ भूस्त्वा जुष्टं निर्व्वपामि ओँभुवस्त्वा जुष्टं निर्व्वपामि ओँ स्वस्त्वा जुष्टंनिर्व्वपामि ओँ प्रजापतये त्वा जुष्टं निर्व्व-पामि इति प्रत्येकं गृहीत्वा उदूखले स्थापयेत्द्बिस्तूष्णीम् । ततो दक्षिणहस्तमुपरि कृत्वामुषलेनावहत्य सूर्पेण प्रस्फोटयेत् । इत्थमेववारत्रयं कृत्वा त्रिः प्रक्षालयेत् । ततश्चरु-म्याल्याममन्त्रकं कृतोत्तराग्रं पवित्रं निक्षिप्यप्रक्षालिततण्डुलं निधाय दुग्धं निक्षिप्य स्तोकंस्तोकमुदकं दत्त्वा तन्मध्ये खदिरपलाशोडु-म्बराणामन्यतमस्य प्रादेशप्रमाणं अग्रे उभ-यतोऽङ्गुष्ठपर्व्वप्रमाणं चतुष्कोणपुष्कलं मेक्षणंदक्षिणावर्त्तेन भ्रामयित्वा तथा पचेत् यथान्त-रुष्मणा सम्यक् पाको भवति गालनं न भवतिदाहश्च न भवति ततः सम्यक्पाके भूते मध्येघृतस्रुवं दत्त्वा प्रागादिदिक्चिह्नितं चरुमव-तार्य्य अग्नेरुतरतः कुशोपरि, स्थापयित्वा पुन-र्मध्ये घृतसयं दद्यात् । इति भवदेवभट्टः ॥