| YouTube Channel

चरः (caraH)

 
Apte Hindi
Hindi
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
दूत
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
खञ्जन पक्षी
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
जुआ खेलना
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
कौड़ी
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
मंगलग्रह
चरः
पुं*
 - चर् - अच्
मंगलवार
चरः
पुं*
 - चर्+अच्
"वायु, हवा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गुप्तचरः, अपसर्पः, गूढचारः, गूढचारी, चरः, चारः, चारकः, चारणः, चारी, भीमरः, मन्त्रज्ञः, मन्थरः, विचारकः, सूचि, हेरकः, उपचरकः
noun
यः गुप्तरीत्या गुह्यं जानाति।
"गुप्तचरस्य सूचनानुसारम् आरक्षकेण मिथ्यामुद्राप्रकाशकसमूहः गृहीतः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चरः,
पुं,
 (चरति स्वपरराष्ट्रस्य शुभाशुभज्ञानायभ्राम्यतीति । चर + अच् ।) राष्ट्रादेः शुभा-शुभादिज्ञानार्थं राज्ञा सगोपनं नियुक्तः पुरुषः ।परतत्त्वज्ञानार्थभ्रमणकर्त्ता । तत्पर्य्यायः ।यथार्हवर्णः २ प्रणिधिः ३ अपसर्पः ४ चारः ५स्पशः ६ गूढपुरुषः ७ । इत्यमरः । २ । ८ । १३ ॥
अपसर्पकः ८ प्रतिष्कः ९ प्रतिष्कसः १० गुप्त-गतिः ११ मन्त्रगूढः १२ हितप्रणीः १३ । इतिशब्दरत्नावली ॥
उदास्थितः १४ । इति जटा-धरः ॥
तत्राद्यौ भिक्षुबणिगादिवेशेन नित्य-स्थायिनि चरे । पञ्च स्वदेशपरदेशभ्रमणशीलेइत्यन्ये । इति भरतः ॥
* ॥
तस्य लक्षणं यथा, --“विवस्वानिव तेजोभिर्नभस्वानिव वेगतः ।राजा चरैर्ज्जगत् सर्व्वं प्राप्नुयाल्लोकसम्मतैः ॥
तर्केङ्गितज्ञः स्मृतिमान् स्वीयभावाप्रकाशकः ।क्लेशायाससहो दक्षः सर्व्वत्र भयवर्जितः ॥
सुभक्तो राजसु तथा कार्य्याणां प्रतिपत्तिमान् ।नृपो निहन्याच्चारेण परराष्ट्रं विचक्षणः ॥
कालज्ञो मन्त्रकुशलान् संवत्सरचिकित्सकान् ।तथान्यानपि युञ्जीत समर्थान् शुद्धचेतसः ॥
अक्रुद्धांश्च तथालुब्धान् दृष्टार्थान् तत्त्वभाषिणः ।पाषण्डिनस्तापसादीन् परराष्ट्रे नियोजयेत् ॥
स्वदेशपरदेशज्ञान् सुशीलान् सुविचक्षणान् ।वार्त्ताहर्य्यान् बहूंश्चैव चराणां विनियोजयेत् ॥
नैकस्य वचने राजा चारस्य प्रत्ययं वहेत् ।द्वयोः सम्बन्धमाज्ञाय तद्युक्तं कार्य्यमारभेत् ॥
तस्माद्राजा प्रयुञ्जीत चरान् बहुमुखान् बहून् ।नीरेतोवामनाः कुब्जास्तद्बिधा ये च कारवः ॥
भिक्षुक्यश्चारणा दास्यो मालाकार्य्यः कलाविदः ।अन्तःपुरगतां वार्त्तां निर्हरेयुरलक्षिताम् ॥
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च चरस्तु द्विविधो मतः ।अप्रकाशोऽयमुद्दिष्टः प्रकाशो दूतसंज्ञकः ॥
”इति भोजराजकृतयुक्तिकल्पतरुः ॥
* ॥
अक्षद्यूतभेदः । भौमः । चलः । इति मेदिनी ।रे, ३० ॥
खञ्जनपक्षी । इति शब्दमाला ॥
कपर्द्दकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
मेषकर्कटतुला-मकरलग्नानि । इति ज्योतिषम् ॥
अस्थिर-विभूतिमित्रं चलमटनं स्खलितनियममपि चरभे ।इति दीपिका ॥
(यथा, तिथितत्त्वे ।“चरलग्ने चरांशे वा स्थापनञ्च विसर्ज्जनम् ॥
”जङ्गमे, त्रि । यथा मनुः । ७ । १५ ।“तस्य सर्व्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणिच ॥
”तथाच चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ।“चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया ।लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते ॥
चरोऽनूपजलाकाशधन्वाद्यो भक्षसंविधिः ।जलजानूपजाश्चैव जलानूपचराश्च ये ॥
गुरुभक्ष्याश्च ये सत्त्वाः सर्व्वेते गुरवः स्मृताः ॥
”)