चपल (capala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चपल mfn.
   (-लः-ला-लं)
	 1. Trembling,  tremulous,  shaking.
	 2. Wavering, 
unsteady.
	 3. Inconsiderately criminal.
	 4. Swift,  expeditious
(also in this sense,  or swiftly,  adv.
	 n.
  (-लं)
	 5. Momentary, 
instantaneous.
	 6. Agitated violently,  overcome with alarm,  &c.
m.
  (-लः)
	 1. Quicksilver.
	 2. A kind of stone.
	 3. A fish.
	 4. A
thief. 
	 f.
  (-ला)
	 1. The goddess LAKSHMI or fortune.
	 2. Light-
ning.
	 3. A whore.
	 4. Long pepper.
	 5. The tongue.
	 6. Spirituous
liquor.
	 7. A species of the Arya metre.
 E.
  चप् to go,  affix अलच्
or चुप् to move,  Unadi affix कल and the radical vowel changed.

Capeller Eng

English

 चपल a.
  moving to and fro,  tremulous,  unsteady,  agitated, 
rash,  nimble,  fickle,  inconsiderate,  n.
  adv.
  —f.  आ lightning,  a
wanton woman,  N.
  of two metres. 

Yates

English

 चपल (लः-ला-लं)
a. Trembling,  un-
steady,  swift.
m.
  Quicksilver
 a
stone
 a fish
 a thief. 
f.
  Luksh-
mee
 lightning
 a whore
 the
tongue
 long-pepper.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

चपल 	-	  capala 	-	 adj.
  	-	 fickle
तरल 	-	  tarala 	-	 adj.
  	-	 fickle
अनवस्थित 	-	  anavasthita 	-	 adj.
  	-	 fickle
चपलक 	-	  capalaka 	-	 adj.
  	-	 fickle
अनवस्थान 	-	  anavasthAna 	-	 adj.
  	-	 fickle
अनेकरूप 	-	  anekarUpa 	-	 adj.
  	-	 fickle
चञ्चलहृदय 	-	  caJcalahRdaya 	-	 adj.
  	-	 fickle
नैकभावाश्रय 	-	  naikabhAvAzraya 	-	 adj.
  	-	 fickle
प्रकृतितरल 	-	  prakRtitarala 	-	 adj.
  	-	 fickle
रघु 	-	  raghu 	-	 adj.
  	-	 fickle
रवण 	-	  ravaNa 	-	 adj.
  	-	 fickle
लघुचित्त 	-	  laghucitta 	-	 adj.
  	-	 fickle
लघुहृदय 	-	  laghuhRdaya 	-	 adj.
  	-	 fickle
लोल 	-	  lola 	-	 adj.
  	-	 fickle
सञ्चारिन् 	-	  saJcArin 	-	 adj.
  	-	 fickle
हरिद्राराग 	-	  haridrArAga 	-	 adj.
  	-	 fickle
हरिद्रारागक 	-	  haridrArAgaka 	-	 adj.
  	-	 fickle
नैकष्ट 	-	  naikaSTa 	-	 adj.
  	-	 fickle
अचपल 	-	  acapala 	-	 adj.
  	-	  not fickle
चपलता 	-	  capalatA 	-	 adj.
  	-	 fickleness

चपल 	-	  capala 	-	 adj.
  	-	 inconstant
क्रमविरुद्ध 	-	  kramaviruddha 	-	 adj.
  	-	 inconstant
क्रमहीन 	-	  kramahIna 	-	 adj.
  	-	 inconstant
विषम 	-	  viSama 	-	 adj.
  	-	 inconstant
अभिसञ्चारिन् 	-	  abhisaJcArin 	-	 adj.
  	-	 inconstant
उत्तारिन् 	-	  uttArin 	-	 adj.
  	-	 inconstant
गङ्गम 	-	  gaGgama 	-	 adj.
  	-	 inconstant
चञ्चल 	-	  caJcala 	-	 adj.
  	-	 inconstant
भङ्गुरनिश्चय 	-	  bhaGguranizcaya 	-	 adj.
  	-	 inconstant
लोल 	-	  lola 	-	 adj.
  	-	 inconstant
विकारिन् 	-	  vikArin 	-	 adj.
  	-	 inconstant
सञ्चारिन् 	-	  saJcArin 	-	 adj.
  	-	 inconstant
व्यभिचारिन् 	-	  vyabhicArin 	-	 adj.
  	-	 inconstant
मनोहारी 	-	  manohArI 	-	 f.
  	-	  unfaithful or inconstant woman

चपल 	-	  capala 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
क्षिप्रकारिन् 	-	  kSiprakArin 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
जाल्म 	-	  jAlma 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
चपलक 	-	  capalaka 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
अपरीक्षित 	-	  aparIkSita 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
अविमर्श 	-	  avimarza 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
चञ्चल 	-	  caJcala 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
चिकुर 	-	  cikura 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
निर्विमर्श 	-	  nirvimarza 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
निर्वितर्क 	-	  nirvitarka 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
निर्विवेक 	-	  nirviveka 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
साहस 	-	  sAhasa 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
साहसवत् 	-	  sAhasavat 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
साहसिक 	-	  sAhasika 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
साहसिन् 	-	  sAhasin 	-	 adj.
  	-	 inconsiderate
सहसा 	-	  sahasA 	-	 adverb 	-	 inconsiderately
निर्विचारम् 	-	  nirvicAram 	-	 indecl.
  	-	 inconsiderately
अप्रतिसङ्ख्या 	-	  apratisaGkhyA 	-	 f.
  	-	 inconsiderateness
अविवेकता 	-	  avivekatA 	-	 f.
  	-	 inconsiderateness
लघव 	-	  laghava 	-	 n.
  	-	 inconsiderateness
गमकारित्व 	-	  gamakAritva 	-	 n.
  	-	 inconsiderateness
चापल 	-	  cApala 	-	 n.
  	-	 inconsiderateness
माल्व्य 	-	  mAlvya 	-	 n.
  	-	 inconsiderateness
चापल 	-	  cApala 	-	 n.
  	-	 inconsiderate conduct
अपरीक्ष्यकारिन् 	-	  aparIkSyakArin 	-	 adj.
  	-	  acting inconsiderately
असमीक्ष्यकारिन् 	-	  asamIkSyakArin 	-	 adj.
  	-	  acting inconsiderately
साहसाध्यवसायिन् 	-	  sAhasAdhyavasAyin 	-	 adj.
  	-	  acting with inconsiderate haste
साहसकारिन् 	-	  sAhasakArin 	-	 adj.
  	-	  acting inconsiderately or rashly
असाहसिक 	-	  asAhasika 	-	 adj.
  	-	  not acting boldly or inconsiderately
चपलयति  { चपलय } 	-	  capalayati  { capalaya } 	-	 verb caus. 	-	  cause anyone to act inconsiderately on
असाहस 	-	  asAhasa 	-	 n.
  	-	  absence of boldness or inconsiderate hastiness

चपल 	-	  capala 	-	 adj.
  	-	 shaking
अवघूर्ण 	-	  avaghUrNa 	-	 adj.
  	-	 shaking
अस्थिर 	-	  asthira 	-	 adj.
  	-	 shaking
उदेजय 	-	  udejaya 	-	 adj.
  	-	 shaking
उन्माथिन् 	-	  unmAthin 	-	 adj.
  	-	 shaking
उल्लल 	-	  ullala 	-	 adj.
  	-	 shaking
कम्पित 	-	  kampita 	-	 adj.
  	-	 shaking
कम्पिन् 	-	  kampin 	-	 adj.
  	-	 shaking
केपि 	-	  kepi 	-	 adj.
  	-	 shaking
क्ष्मायितृ 	-	  kSmAyitR 	-	 adj.
  	-	 shaking
क्षोभक 	-	  kSobhaka 	-	 adj.
  	-	 shaking
क्षोभण 	-	  kSobhaNa 	-	 adj.
  	-	 shaking
गाहितृ 	-	  gAhitR 	-	 adj.
  	-	 shaking
खेल 	-	  khela 	-	 adj.
  	-	 shaking
चञ्चल 	-	  caJcala 	-	 adj.
  	-	 shaking
चल 	-	  cala 	-	 adj.
  	-	 shaking
चलन 	-	  calana 	-	 adj.
  	-	 shaking
चलित 	-	  calita 	-	 adj.
  	-	 shaking
चर 	-	  cara 	-	 adj.
  	-	 shaking
चटुल 	-	  caTula 	-	 adj.
  	-	 shaking

चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	 bismuth
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  ill-mannered
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  inconstant
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  trembling
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  instantaneous
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  unsteady
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  wanton
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  expeditious
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  inconsiderate
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  wavering
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  momentary
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  thoughtless
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  swift
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  agile
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  moving to and fro
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  fickle
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  shaking
चपल 	-	 capala 	-	 adj.
  	-	  quick
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  kind of stone
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  quicksilver
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  fish
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  kind of mouse
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  kind of perfume
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  black mustard
चपल 	-	 capala 	-	 m.
  	-	  wind
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  disloyal wife
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  long pepper
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  spirituous liquor
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  kind of metal
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  whore
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  goddess lakSmi or fortune
चपल 	-	 capala 	-	 n.
  	-	  tongue
चपल-हृदय 	-	 capala-hRdaya 	-	 adj.
  	-	  fickleminded

Wilson

English

 चपल
mfn.
   (-लः-ला-लं)
1 Trembling,  tremulous,  shaking.
2 Wavering,  unsteady.
3 Inconsiderately criminal.
4 Swift,  expeditious
 (also in this sense,  or swiftly,  adv.
n.
  (-लं)
5 Momentary,  instantaneous.
6 Agitated violently,  overcome with alarm,  &c.
m.
  (-लः)
1 Quicksilver.
2 A kind of stone.
3 A fish.
4 A thief. 
f.
  (-ला)
1 The goddess LAKṢMĪ or fortune.
2 Lightning.
3 A whore.
4 Long pepper.
5 The tongue.
6 Spirituous liquor.
7 A species of the Aryā metre.
E.
  चप to go,  affix अलच्,  or चुप to move,  Uṇādi affix कल
and the radical vowel changed.

Apte

English

चपल [capala],  a.
  [चप्-मन्दायां गतौ कल उपधोकारस्याकारः Tv.
 cf.
   Uṇ.*
  1.18]

Shaking,  trembling,  tremulous
 कुल्याम्भोभिः पवनचपलैः शाखिनो धौतमूलाः Ś.*
  1 15
 चपलायताक्षी Ch. P.*
   8.

Unsteady,  fickle,  inconstant,  wavering
 Śānti.2. 12
 चपलमति &c.
 

Frail,  transient,  momentary
 नलिनीदलगतजलमतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलम् Moha M.*
   5.

Quick,  nimble,  agile
 (गतम्) शैशवाच्चपलमप्यशोभत R.*
  11. 8.

Inconsiderate,  rash
 cf.
   चापल.

off the mark
 निमित्तचपलेषुणा Mb.
 *  13.5.5.

लः A fish.

Quicksilver.

The Chātaka bird.

Consumption. 

A sort of perfume.

Black mustard.

Apte 1890

English

 चपल a. [चुप्-मंदायां गतौ कल उपधोकारस्याकारः Tv.
 cf. Uṇ. 1. 108] 1 Shaking,  trembling,  tremulous
 कुल्यांभोभिः पवनचपलैः शाखिनो धैतमूलाः Ś. 1. 15
 चपलायताक्षी Ch. P. 8. 
2 Unsteady,  fickle,  inconstant,  wavering
 Śānti. 2. 12
 चपलमति &c. 
3 Frail,  transient,  momentary
 नलिनीदलगतजलप्रतितरलं तद्वज्जीवितमतिशयचपलं Moha M. 5. 
4 Quick,  nimble,  agile
 (गतं) शैशवाच्चपलमप्यशोभत R. 11. 8. 
5 Inconsiderate,  rash
 cf. चापल. 
लः 1 A fish. 
2 Quicksilver. 
3 The Cātaka bird. 
4 Consumption. 
5 A sort of perfume. 
6 Black mustard. 

Monier Williams Cologne

English

 चपल mf(आ)n.  (√ कम्प्
 g. शौण्डादि,  श्रेण्य्-आदि and विस्पष्टादि) moving to and fro,  shaking,  trembling,  unsteady,  wavering,  MBh.
   &c.
  

 wanton,  fickle,  inconstant,  ib.

 inconsiderate,  thoughtless,  ill-mannered,  Mn.
   iv,  177
 MBh.
   xiv,  1251

 quick,  swift,  expeditious,  Hariv.
  4104

 momentary,  instantaneous,  Subh.
 

 चपल m.
  a kind of mouse,  Suśr.
  v,  6,  3
 Aṣṭāṅg. vi,  38,  1

 a fish,  L.
 

 the wind,  Gal.
 

 quicksilver,  L.
 

 black mustard,  L.
 

 a kind of perfume (चोरक),  L.
 

 a kind of stone,  L.
 

 N.
  of a demon causing diseases,  Hariv.
  9562

 of a prince,  MBh.
   i,  231

 चपल n.
  a kind of metal (mentioned with quicksilver)

Monier Williams 1872

English

 चपल चपल,  अस्,  आ,  अम् (said to be fr. rt.
चुप्,  connected with rt. कम्प्),  moving to and fro, 
shaking,  trembling,  tremulous,  unsteady,  agitated, 
wavering
 wanton,  fickle,  inconstant,  variable
 in-
considerate,  careless,  thoughtless,  ill-mannered,  rude, 
impertinent
 active,  quick,  swift,  agile,  expeditious
momentary,  instantaneous
 (अस्),  m. a kind of
animal (= मूषिक)
 a fish
 black mustard
 quick-
silver
 a kind of perfume,  = चोरक
 a kind of
stone
 N. of a prince
 also of a superhuman being
(आ),  f. lightning
 long pepper
 the tongue
 a dis-
loyal wife,  a whore
 spirituous liquor,  especially the
intoxicating drink made from hemp
 the goddess
Lakṣmī or fortune
 N. of two metres
 one of the
personifications of the fifth note in music.
—चपल-
ता,  f. or चपल-त्व,  अम्,  n. trembling
 fickleness, 
inconstancy,  rudeness.
—चपलताशय (°ता-आश्°), 
अस्,  m. indigestion,  flatulence.
—चपलाङ्ग (°ल-
अङ्°),  अस्,  m. Delphinus Gangeticus.
—चपला-जन, 
अस्,  m. a fickle or unsteady woman
 the goddess of
fortune.
—चपलात्मक (°ल-आत्°),  अस्,  आ,  अम्,  of
a fickle or inconstant nature.

Macdonell

English

 चपल cap-ala,  a.
  tremulous,  unsteady
 inconstant,  🞄giddy,  flighty,  fickle: -m,  ad. quickly
 🞄-gaṇa,  m.
  mischievous folk
 -tā,  f.
  giddiness,  🞄fickleness.

Benfey

English

 चपल चपल (i. e. कम्प् + अल adj.
 , 
f.
  ला।
 1. Trembling,  unsteady,  Ragh.
11,  8
 Hit. i. d. 46.
 2. Giddy,  incon-
siderate,  Matsyop. 72
 MBh. 3,  13848.
 3. Swift,  Hariv. 4104
 °लम्,  adv.
Quickly,  Daśak. in Chr. 260,  2.
 4.
Wanton,  Rām.  3,  51,  33.

Hindi

चंचल,  अस्थिर

Apte Hindi

Hindi

चपल
वि* - "चुप् - कल,   उपधोकारस्याकारः"
"हिलने-डुलने वाला,  कम्पमान,  थरथराने वाला"

चपल
वि* - -
"अस्थिर,  चञ्चल,  चलचित्त,  दोलायमान @ शा*  २\११"

चपल
वि* - -
"भंगुर,  अनित्य,  क्षणिक"

चपल
वि* - -
"फुर्तीला,  चञ्चल,  चुस्त"

चपल
वि* - -
"विचारशून्य,  अविवेकी"

चपलः
पुं*
  - -
मछली

चपलः
पुं*
  - -
पारा

चपलः
पुं*
  - -
चातक पक्षी

चपलः
पुं*
  - -
क्षय

चपलः
पुं*
  - -
सुगन्ध द्रव्य

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದರಸ
निष्पत्तिः - > चुप (मन्दायां गतौ) - "कलः" उपाधाया अकारश्च (उ० १-१०८)
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ಸ್ಯ /ಮೀನು
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಕಲ್ಲು
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರಿ ಸಾಸುವೆ
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
चपल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾನರ /ಕಪಿ
विस्तारः - > "चपलश्चोरके मीने पारदे प्रस्तरान्तरे" - मेदि० ।
चपल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾಗ್ರತೆ /ಶೀಘ್ರತೆ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಂಚಲವಾದ /ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ /ಚಲಿಸುವ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೀಚ /ದುರ್ಜನ /ಅಸಭ್ಯ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅವಿಧೇಯ /ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳದವನು
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೀಘ್ರವಾದ /ಚುರುಕಾದ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದ /ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ
चपल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಣಿಕವಾದ
विस्तारः - > "चपलः पारदे कीशे पुमांस्त्रिषु । चञ्ञले । दुर्विनीते द्रुते नीचे चपला तटिति श्रियाम् ।" - नानार्थ० । चपलश्चोरके चले । क्षणिके चिकुरे शीघ्रे पारदे प्रस्तरान्तरे । मीनेऽपि चपला तु स्यात् पिप्पल्यां विद्युति श्रियाम् । पुंश्चल्यामथ" - हेम० ।
चपल
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ /ಶೀಘ್ರವಾಗಿ

L R Vaidya

English

 capala {% (I) a. (f. ला) %} 1. Trembling,  tremulous,  लीढांबरां कृशतनुं चपलायताक्षीम् Ch.P.8
wavering,  unsteady,  fickle,  प्रकृतिचपला श्रीरपि Sant.S.ii.12
inconsiderate,  rash
swift,  expeditious,  तयोर्गतं शैशवाच्चपलमप्यशोभत R.xi.8
momentary.

 capala {% (II) m. %} 1. quick-silver
a fish
the chātaka bird
consumption
a kind of perfume.

Bopp

Latin

 चपल (r. चप् s. अल)
1) tremens,  vacillans. M. 42. RAGH.
11. 8.
2) celer,  citus,  alacer. SAK. 56. 3. infr.
3) vagus, 
mobilis,  levis,  inconstans. HIT. 24. 1. Cf. चम्प् et
कम्प्.

Indian Epigraphical Glossary

English

 capalaṃ (CII 1),  quickly.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skad cig
१) एकक्षण २) क्षना ३) क्षणिक ४) चपल ५) चित्तक्षण ६) झटिति ७) प्रत्यक्ष

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चपलश्चिकुरो नीलीरागस्तु स्थिरसौहृदः ।
-wordlist-
 
चपल (पुं),  चिकुर (पुं),  नीलीराग (पुं),  स्थिरसौहृद (पुं)

--source--
 
स्थावरं तु जङ्गमान्यज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ।
चराचरं जगदिङ्गं चरिष्णुश्चाथ चञ्चलम् ॥ १४५४ ॥
तरलं कम्पनं कम्प्रं परिप्लवचलाचले ।
चटुलं चपलं लोलं चलं पारिप्लवास्थिरे ॥ १४५५ ॥
-wordlist-
 
स्थावर (क्ली),  जङ्गम (क्ली),  त्रस (क्ली),  चर (क्ली),  चराचर (क्ली),  जगत् (क्ली),  इङ्ग (क्ली),  चरिष्णु (क्ली),  चञ्चल (क्ली),  तरल (क्ली),  कम्पन (क्ली),  कम्प्र (क्ली),  परिप्लव (क्ली),  चलाचल (क्ली),  चटुल (क्ली),  चपल (क्ली),  लोल (क्ली),  चल (क्ली),  पारिप्लव (क्ली),  अस्थिर (क्ली)

--source--
 
त्वरितं सत्वरं तूर्णं शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।
चपलाविलम्बिते च झम्पा संपातपाटवम् ॥ १४७० ॥
-wordlist-
 
त्वरित (क्ली),  सत्वर (क्ली),  तूर्ण (क्ली),  शीघ्र (क्ली),  क्षिप्र (क्ली),  द्रुत (क्ली),  लघु (क्ली),  चपल (क्ली),  अविलम्बित (क्ली),  झम्पा (स्त्री),  सम्पातपाटव (क्ली)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
शातकौम्भमपि स्वर्णे पारदश्चपलोऽपि च ॥ ९१ ॥
-wordlist-
 
शातकौम्भ (क्ली),  चपल (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

लोल
लोल,  चपल,  चटुल,  प्रचल,  तरल,  परिप्लव,  अधीर,  पारिप्लव,  चलाचल,  चञ्चल
लोलं चपलं चटुलं प्रचलं तरलं परिप्लवमधीरम् ।
पारिप्लवं च धीराश्चलाचलं चञ्चलं च कथयन्ति ॥ ६९५ ॥
verse 4.1.1.695
page 0080

द्राक्
द्राक्,  चपल,  लघु,  मङ्क्षु,  स्राक्,  तूर्ण,  त्वरित,  आशु,  शीघ्र,  अरम्,  अह्नाय,  सत्वर,  क्षिप्र,  द्रुत,  अञ्जसा,  झटिति
द्राक् चपलं लघु मङ्क्षु स्राक् तूर्णं त्वरितमाशु शीघ्रमरम् ।
अह्नाय सत्वरं च क्षिप्रं द्रुतमञ्जसा झटिति ॥ ६९७ ॥
verse 4.1.1.697
page 0081

Tamil

சபல : அசைகின்ற,  ஆடுகின்ற,  ஸ்திரமற்ற,  சஞ்சலமான,  சிந்தனையற்ற,  விவேகம் இல்லாத.

Mahabharata

English

Capala,  an ancient king. § 6 (Anukram.): I,  1,  231 (in the enumeration of Sañjaya).

पुराणम्

English

चपल / CAPALA. A king in ancient india. (M.B. Ādi Parva,  Chapter 1,  Verse 238).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चपलं,  क्ली,
   (चपं सान्त्वनां लाति प्राप्नोतीति ।ला + “आतोऽनुपसर्गे कः ।” ३ । २ । ३ । इतिकः ।) शीघ्रम् । इति मेदिनी । ले,  ८८ ॥
क्षणिकम् । इति हेमचन्द्रः ॥

 चपलः,  पुं,
   (चोपति मन्दं मन्दं गच्छतीति । चुपमन्दायां गतौ + “चुपेरच्चोपधायाः ।” उणां ।१ । १११ । इति कलः धातोरुकारस्य अकारा-देशश्च ।) पारदः । (अस्य पर्य्याया यथा,  --“पारदो रसधातुश्च रसेन्द्रश्च महारसः ।चपलः शिववीर्य्यञ्च रसः सूतः शिवाह्वयः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)मीनः । चोरकः । प्रस्तरविशेषः । इति मेदिनी ।ले,  ८७ ॥
 क्षवः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (मूषिक-विशेषः । यथा,  सुश्रुते कल्पस्थाने ६ अध्याये ।“पूर्व्वमुक्ताः शुक्रविषा मूषिका ये समासतः ।नामलक्षणभैषज्यैरष्टादश निबोध तान् ॥
”“कुलिङ्गश्चाजितश्चैव चपलः कपिलस्तथा ॥
”एतस्य दंशनेन यल्लक्षणं भवति तदुपशमनायच यदौषधं तद्यथा तत्रैव,  --“चपलेन भयेच्छर्द्दिर्मूर्च्छा च सह तृष्णया ।सभद्रकाष्ठां सजटां क्षौद्रेण त्रिफलां लिहेत् ॥
”)

 चपलः,  त्रि,  (चोपति मन्दं मन्दं गच्छतीति । चुप+ कलः । धातोरुकारस्याकारादेशश्च ।) तरलः ।चञ्चलः । इति मेदिनी । ले,  ८८ ॥
 (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ५३० ।“विचरति परितः कृष्णे राधायां रागचपल-नयनायाम् ।दशदिग्वेधविशुद्धं विशिखं विदधाति विषमेषुः ॥
”)दोषमनिश्चित्य वधबन्धनादेः कर्त्ता । तत्पर्य्यायः ।चिकुरः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ४६ ॥
 विकलः ।इति शब्दरत्नावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चपल न०
  चुप--मन्दायां गतौ कल उपधोकारस्याकारः ।१ शीघ्रे मेदि० २ क्षणिके त्रि०
  हेमच० । ३ पारदे ४ मत्स्ये५ चातके ६ प्रस्तरभेदे च पु०
  मेदि० । ७ क्षये पु०
  राजनि० ।८ तरले चञ्चले च त्रि०
  मेदि० । ९ दोषमनिश्चित्य कर्मका-रिणि त्रि०
  अम० । १० विकले त्रि०
  शब्दर० । ११ लक्ष्म्यां स्त्री“निलयः श्रियः सततमेतदिति प्रथितं यदेव जलजन्म-तया । दिवसात्ययात्तदपि मुक्तमहो चपलाजनम् प्रतिन चोद्यमदःः” माघः । १२ विद्युति १३ पुंश्चल्यां १४ पिप्प-ल्याञ्च स्त्री मेदि० । १५ जिह्वायां स्त्री शब्दच० । १६ वि-जयायां १७ मादरायां स्त्री राजनि० । “नीचि नियतमिहयच्चपलो नियतः स्फुटं नभास निम्नगासुतः” माघः“शैशवाच्चपलमप्यशोभत” रघुः । “न पाणिपादचपलो ननेत्रचपलोऽगुजुः” मनुः । शौण्डा० ७ त० । नेत्रचपलः ।पादचपलः । चेण्या० कृतादिभिः अभूततद्भावार्थे समासः ।चपलकृतःचपलभूतः । विस्पष्टा० गुणवचनशब्दे परेतत्पुरुषे अस्य प्रकृतिस्वरत्वात् अन्तोदात्तता । चपलकटुकम् ।प्रियादि० तस्मिन् परे पूर्वस्य न पुंवत् । प्रकाशमाना चपलाविद्युत् यत्र प्रकाशमानाचपल इत्यादि । चपलस्यभावः अण् चापल न०
  ष्यञ् चापल्य न०
  त्व चप-लत्व न०
  अनवस्थितत्वे “सहजचापलदोषसमुद्धतः”माघः । “मा चापलायेति गणान् न्यषेधीत्” कुमा० ।“उभयार्द्धयोर्जकारो द्वितीयतुर्य्यौगमध्यगौ यस्याः । चप-लेतिनाम तस्याः प्रकीर्त्तितं नागराजेन” वृ० र० उक्तेआर्य्याविशेषे १८ मात्रावृत्तभेदे स्त्री । स्वार्थेक । चञ्चले त्रि०
  ।भृशा० अभूततद्भावार्थे क्यङ् । चपलायते अचपलायिष्ट

Capeller

German

 चपल beweglich,  rührig,  schwankend, 
flüchtig,  unstet,  leichtfertig
 f.
  आ N.
eines Metrums
 n.
  adv. flink,  rasch.

Burnouf

French

 चपल चपल a. (sfx. अल) mobile,  changeant, 
vacillant.
		 Au fig. inconstant,  étourdi,  inconsidéré
		 alerte, 
pétulant
		 qui se met aisément hors de soi.
		 Momentané,  qui ne
dure qu'un instant. -- S. m.
  voleur
		 poisson
		 vif-argent
		 esp.
de pierre. -- S. f.
  चपला éclair
		 langue [à cause de sa
mobilité]
		 fille publique,  courtisane
		 surn.  de Lakṣmī.
Poivre long.
चपलता f.
  (sfx. ता) mobilité,  instabilité.
		 Au
fig. inconstance,  étourderie,  mobilité d'esprit.
चपलाये (dénom. ) devenir inconstant ou mobile
 se mettre
aisément hors de soi.

Stchoupak

French

 चपल-
 a. mobile,  agile,  instable 
 hésitant,  inconstant, 
inconsidéré,  étourdi 
 m.
  n.
  d'un prince 
 -अम् prestement 
 -आ- f.
 
éclair 
 déesse de la fortune 
 -ता- f.
  inconstance.
°गण- m.
  troupe de gamins espiègles.
चपला-जन- m.
  personne inconstante 
 fortune.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.