| YouTube Channel

चन्द्रोदय (candrodaya)

 
शब्दसागरः
English
चन्द्रोदय
m.
 (-यः)
1. An awning, a cloth spread over the large open
courtyard of Hindu houses, upon festival occasions.
2. Moon-rise
3. A mercurial preparation used in medicine.
E.
 चन्द्र the moon, and
उदय rising, (of a planet, &c.)
Capeller Eng
English
चन्द्रोदय
m.
 moon-rise.
Yates
English
चन्द्रो_दय (यः, ) 1.
m.
 An awning or
canopy
moonrise
a collyrium.
Wilson
English
चन्द्रोदय
m.
 (-यः)
1 An awning, a cloth or sheet spread over the large open courts of Hindu
houses, upon festival occasions.
2 Moon-rise.
3 A mercurial preparation used in medicine.
E.
 चन्द्र the moon, and उदय rising, (of a planet, &c.)
Monier Williams Cologne
English
चन्द्रोदय
m.
 moon-rise,
Suśr.
Kum.
 iii, 67
(= °द्रातप) an open hall,
L.
N.
 of a mercurial preparation
N.
 of a Pāṇḍava warrior,
MBh.
 vii, 7012
Macdonell
English
चन्द्रोदय candra‿udaya
m.
 rise of the moon
🞄-upala,
m.
 moon-stone (v. candra-kānta).
Hindi
Hindi
चाँद वृद्धि
Apte Hindi
Hindi
चन्द्रोदयः
पुं*
 चन्द्रः-उदयः -
चन्द्रमा का उगना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चन्द्रोदय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರನ ಉದಯ /ಚಂದ್ರನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
व्युत्पत्तिः - > चन्द्रस्योदयः
प्रयोगाः - > "हरस्तु किञ्चित्परिलुप्तधैर्यश्चन्द्रोदयारम्भ इवाम्बुराशिः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-६७
L R Vaidya
English
caMdra-udaya {% m. %} moonrise.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
चन्द्रोदय poet. Sbhv.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अपटी काण्डपटः स्यात्प्रतिसीरा जवन्यपि ॥ ६८० ॥
तिरस्करिण्यथोल्लोचो वितानं कदकोऽपि च ।
चन्द्रोदये स्थुलं दूष्ये केणिका पटकुट्यपि ॥ ६८१ ॥
गुणलयनिकायां स्यात्संस्तरस्रस्तरौ समौ ।
-wordlist-
अपटी (स्त्री), काण्डपट (पुं), प्रतिसीरा (स्त्री), जवनी (स्त्री), तिरस्करिणी (स्त्री), उल्लोच (पुं), वितान (पुंक्ली), कदक (पुं), चन्द्रोदय (पुं), स्थूल (क्ली), दूष्य (क्ली), केणिका (स्त्री), पटकुटी (स्त्री), गुणलयनिका (स्त्री), संस्तर (पुं), स्रस्तर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
चन्द्रोदय
चन्द्रोदय, वितान, उल्लोच, कदक
चन्द्रोदयो वितानं स्यादुल्लोचः कदकस्तथा ।
verse 2.1.1.310
page 0037
Mahabharata
English
Candrodaya, a Pāṇḍava warrior. § 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 158, 7012 (brother of Virāṭa?).
पुराणम्
English
चन्द्रोदय / CANDRODAYA. A brother of the virāṭa King. (M.B. droṇa parva, Chapter 158, Verse 42).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चन्द्रोदयः,
पुं,
 (चन्द्रस्य उदयः ।) आकाशेचन्द्रस्य प्रकाशः । स च यद्दिने सार्द्धप्रहरद्वय-व्यापिनी या तिथिस्तत्तिथ्यनुसारेण भवति ।तस्य प्रमाणं यथा, पुराणसमुच्चये ।“गवां क्रीडादिने यत्र रात्रौ दृश्येत चन्द्रमाः ।सोमो राजा पशून् हन्ति सुरभीपूजकांस्तथा ॥
तदुदयसम्भावनञ्च निर्णयामृते निर्णीतम् ।प्रतिपद्यापराह्णिकत्रिमुहूर्त्तव्यापिन्यां द्बितीयायांचन्द्रदर्शनं सम्भाव्यते । तदुक्तमग्न्याघानविषयेवृद्धशातातपेन ।द्वितीया त्रिमुहूर्त्ता चेत् प्रतिपद्यापराह्णिकी ।अग्न्याधानं चतुर्द्दश्यां परतः सोमदर्शनादिति ॥
अपराह्णश्च पञ्चधाविभक्तस्याह्नश्चतुर्थो भागः ।ततश्च यत्र प्रतिपदि षण्मुहूर्त्तव्यापिनी द्बितीयातत्र चन्द्रदर्शनसम्भावनमिति ।” इति श्रीहरि-भक्तिविलासे १६ विलासः ॥
(चन्द्रस्य वस्त्र-खण्डादिरचितचन्द्राकृतेरातपो यत्र ।) चन्द्रा-तपः । औषधविशेषः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ३४५ ॥
स तु मकरध्वजाख्यरससिन्दूरम् । यथा, --“पलं मृदु स्वर्णदलं रसेन्द्रंपलाष्टकं षोडश गन्धकस्य ।शोणैः सुकार्पासभवैः प्रसूनैःसर्व्वं विमर्द्द्याथ कुमारिकाद्भिः ॥
तत्काचकुम्भे निहितं सुगाढेमृत्कर्पटैस्तद्दिवसत्रयञ्च ।पचेत् क्रमाग्नौ सितकाख्ययन्त्रेततो रजः पल्लवरागरम्यम् ॥
निगृह्य चैतस्य पलं पलानिचत्वारि कर्पूररजस्तथैव ।जातीफलं सोषणमिन्द्रपुष्पंकस्तूरिकाया इह शाण एकः ॥
* ॥
चन्द्रोदयोऽयं कथितस्तु माषोभुक्तोऽहिवल्लीदलमध्यवर्त्ती ।मदोन्मदानां प्रमदाशतानांगर्व्वाधिकत्वं श्लथयत्यकाण्डे ॥
घृतं घनीभूतमतीव दुग्धंमृदूनि मांसानि समस्तकानि ।माषान्नपिष्टानि भवन्ति पथ्या-न्यानन्ददायीन्यपराणि चात्र ॥
* ॥
वलीपलितनाशनस्तनुभृतां वयःस्तम्भनःसमस्तगदखण्डनः प्रचुररोगपञ्चाननः ।गृहेषु रसराडयं भवति यस्य चन्द्रोदयःस पञ्चशरदर्पितो मृगदृशां भवेद्दुर्ल्लभः ॥
”इति सारकौमुदी सुखबोधश्च ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चन्द्रोदय
पु०
 चन्द्रस्योदयः । विधोः प्राथमिकदर्शनयोग्य-स्थानेषु १ प्रकाशे दिनेषु तिथिखण्डभेदस्थित्या तन्निरूपणंहरिभक्तिविलासे १६ वि० यथा“प्रतिपद्यापराह्णिकत्रिमुहूर्त्तव्यापिन्यां द्वितीयायां चन्द्रदर्शनं सम्भाव्यते । तदुक्तमग्न्याधानविषये वृद्ध-शातातपेन । “द्बितीया त्रिमुहूर्त्ता चेत् प्रतिपद्यापरा-ह्णिकी । अग्न्याधानं चतुर्दश्यां परतः सोमदर्शनादितिअपराह्णश्च पञ्चधा विभक्तस्याह्नश्चतुर्थोभागः । ततश्चयत्र प्रतिपदि अपराह्णे त्रिमुहूर्त्तव्यापिनी द्वितीया तत्रचन्द्रदर्शनसम्भावनमिति”सुखबोधोक्ते २ औषधभेदे तत्पाकप्रकारो यथा सुखबोधे“पलं मृदुस्वर्णदलं रसेन्द्रं पलाष्टकं षोडश गन्धकस्य ।शोणैः सुकार्पासभवैः प्रसूनैः सर्वं विमर्द्याथ कुमारि-काद्भिः । तत्काचकुम्भे निहितं सुगाढे मृत्कर्पटैस्तद्दिवसत्रयञ्च । पचेत् क्रमाग्नौ सिकताख्ययन्त्रे ततोरजः पल्लवरागरम्यम् । निगृह्य चैतस्य पलं पलानिचत्वारि कर्पूररजस्तथैव । जातीफलं सोषष्णमिन्दुपुष्पं कस्मूरिकाया इह शाण एकः । चन्द्रोदयोऽयंकथितस्तु माषो भुक्तोऽहिवल्लीदलमध्यवर्त्ती । मदोन्म-दानां प्रमदाशतानां गर्वाधिकत्वं श्लथयत्यकाण्डे ।घृतं घनीभूतमतीव दुग्धं मृदूनि मांसानि समस्तकानि ।माषान्नपिष्टानि भवन्ति पथ्यान्यानन्ददायीन्यपराणिचात्र । वलीपलितनाशनस्तनुभृतां वयःस्तम्भनः समस्त-गदखण्डनः प्रचुररोगपञ्चाननः । गृहेषु रसराडयंभवति यस्य चन्द्रोदयः सपञ्चशरदर्पितो मृगदृशां भवे-द्दुर्लभः” । ३ चक्रदत्तोक्ते वर्त्तिभेदे स्त्री तत्प्रकारो यथा“हरीतकी वचाकुष्ठं पिप्पली मरिचानि च । बिभीत-कस्य मज्जा च शङ्खनाभिर्मनःशिला । सर्वमेतत् समंकृत्वा छागीक्षीरेण पेषयेत् । नाशयेत्तिमिरं कण्डूंपटलान्यर्बुदानि च । अधिकानि च मांसानि यश्चरात्रौ न पश्यति । अपि द्विवार्षिकं पुष्पं माषेणैकेणसाधयेत् । वर्त्तिश्चन्द्रोदया नाम नृणां दृष्टिप्रसादनी” ।
Capeller
German
चन्द्रोदय
m.
 Mondaufgang.