| YouTube Channel

चन्द्रभागा (candrabhAgA)

 
शब्दसागरः
English
चन्द्रभागा
f.
 (-गा-गी) The name of a river, the Chennab, one of the five
streams of the Punjab.
E.
 चन्द्रभाग the name of a mountain, part
of the Himalaya range, where the river is said to have its source,
affix of derivation अण् hence also it may be read चान्द्रभागा-गी ।
Yates
English
चन्द्र-भागा (गा) 1.
f.
 The river.
Wilson
English
चन्द्रभागा
f.
 (-गा-गी) The name of a river, the Chinab, one of
the five streams of the Punjab.
E.
 चन्द्रभाग the name of a mountain, part of the Himāla range, where
the river is said to have its source, affix of derivation अण्, hence also it
may be read चान्द्रभागा-गी.
Monier Williams Cologne
English
चन्द्र—भागा
f.
 (g. बह्व्-आदि) the river Chenab (in the Pañjāb),
MBh.
BhP.
 v, 19, 18
Rājat.
Hit.
 (cf. चान्द्र्°)
Apte Hindi
Hindi
चन्द्रभागा
स्त्री*
 चन्द्रः-भागा -
दक्षिणभारत की एक नदी
L R Vaidya
English
caMdra-BAgA {% f. %} name of a river in the South.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
करतोया सदानीरा चन्द्रभागा तु चन्द्रका ।
-wordlist-
करतोया (स्त्री), सदानीरा (स्त्री), चन्द्रभागा (स्त्री), चन्द्रका (स्त्री)
Mahabharata
English
Candrabhāgā, a river, the present Chenāb. § 268 (Varuṇasabhāv): II, 9, 371 (among the rivers present in the palace of Varuṇa).--§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12907 (seen by Mārkaṇḍeya in the stomach of Nārāyaṇa).-§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 323, 327 (only C.
B. Vetravatīṃ). --§ 607 (Karṇap.): VIII, 44, 2055 (in the country of the Āraṭṭas).--§ 733b (Ānuśāsanik.): Bathing for seven days in the C. or the Vitastā, one is sure to become purified from all sins and endued with the merits of an ascetic: XIII, 25, 1694.--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII, 146, 6764.--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII, 166, 7645.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चन्द्रभागा,
स्त्री,
 (चन्द्रभागः पर्व्वतविशेषः सउत्पत्तिस्थानत्वेनास्त्यस्याः । “अर्श आदिभ्यो-ऽच् ।” ५ । २ । १२७ । इत्यच् ततष्टाप् । चन्द्र-भागात् पर्व्वतविशेषात् जाता इति वा ।)नदीविशेषः । इत्यमरः । १ । १० । ३४ ॥
तत्-पर्य्यायः । चन्द्रभागी २ चन्द्रिका ३ । इतिशब्दरत्नावली ॥
सा तु काश्मीरदेशे प्रसिद्धा ।तस्या उत्पत्तिर्यथा, --मार्कण्डेय उवाच ।“यत्र देवसभा भूता सानौ तस्य महागिरेः ।तत्र जाता देवनदी शीताख्या वचनाद्विधेः ॥
स्नापयित्वा यथा चन्द्रं शीतातोयैर्म्मनोहरैः ।चन्द्रं पपुर्ब्रह्मवाक्यात् सर्व्वे ते त्रिदिवौकसः ॥
तदा शीताजलं चन्द्रस्नानयोगाच्च सामृतम् ।भूत्वा निपतितं तस्मिन् वृहल्लोहितसंज्ञके ॥
तद्विवृद्धं तदा तोयं तस्मिन् सरसि निर्म्मलम् ।तद्ददर्श स्वयं ब्रह्मा विवृद्धं साधु तज्जलम् ॥
तद्दर्शनाज्जलात्तस्मादुत्थिता कन्यकोत्तमा ।चन्द्रभागेति तन्नाम विधिश्चक्रे स्वयं ततः ॥
भार्य्यार्थे सागरस्तान्तु जग्राह ब्रह्मसम्मते ।तत्रैवाधिष्ठितं तोयं गदाग्रेण निशापतिः ॥
निर्भिद्य पश्चिभे पार्श्वे गिरिं तत्तु प्रवाहयत् ।तत् सामृतजलं भित्त्वा बृहल्लोहितसंज्ञकम् ॥
कासारं सागरं जातं चन्द्रभागा नदी तु सा ।सागरोऽपि तदा भार्य्यां चन्द्रभागां महानदीम् ॥
तेन तोयप्रवाहेण निनाय भवनं स्वकम् ।एवं तस्मिन् समुत्पन्ना चन्द्रभागाह्वया नदी ॥
चन्द्रभागे महाशैले गुणैर्गङ्गासमा सदा ।”इति कालिकापुराणे २२ अध्यायः ॥
अस्या जलस्य गुणः । सुशीतलत्वम् । दाहपित्त-वातनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥