| YouTube Channel

चन्दनः (candanaH)

 
Apte
English
चन्दनः [candanḥ] नम् [nam], नम् [चन्द ण्यन्तात् ल्यु] Sandal, (the tree, the wood, or any unctuous preparation of the wood, held in high estimation as a perfume and refrigerant application)
अनलायागुरुचन्दनैधसे
R.*
 8.71
मणिप्रकाराः सरसं च चन्दनं शुचौ प्रिये यान्ति जनस्य सेव्यताम्
Ṛs.*
 1.2
एवं च भाषते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रस्य संस्पर्शश्चन्दनादतिरिच्यते
Pt.*
 5.2
विना मलयमन्यत्र चन्दनं न प्ररोहति 1.41.
Anything most excellent of its kind.
A kind of monkey
L.
 D. B.
Comp.
 -अचलः, -अद्रिः, -गिरिः the Malaya mountain
चन्दनाद्रेस्तदास्कन्दत्रासभ्रश्यदहिच्छलात् Rāj. T.4. 156. -उदकम् sandal-water
-दासः
N.
 of a Character in the Mu. -पङ्कः Sandal-unguent. पयोधराश्चन्दनपङ्कचर्चिताः
Ṛs.*
 1.6. -पुष्पम् cloves.
सारः the most excellent sandal-wood
प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तः
Mb.
 * 12.167.41.
a kind of alkali (वज्रक्षार).
Apte Hindi
Hindi
चन्दनः
पुं*
 - चन्द् - णिच् - ल्युट्
चन्दन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चन्दनः, याम्यः, मलयजः, महागंधम्, मालयः
noun
वृक्षविशेषः यस्य दारु सुगन्धी अस्ति।
"दक्षिणभारते चन्दनस्य वनानि सन्ति।"
Synonyms:
 चन्दनः
noun
एकः वानरः ।
"चन्दनस्य वर्णनं रामायणे वर्तते"
Synonyms:
 चन्दनः
noun
एकः व्योमगः ।
"चन्दनस्य उल्लेखः ललितविस्तरे वर्तते"
Synonyms:
 चन्दनः
noun
एका नदी ।
"चन्दनस्य उल्लेखः विष्णुपुराणे वर्तते"
Synonyms:
 चन्दनः
noun
एकः राजपुत्रः ।
"चन्दनस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चन्दनः
Root: चन्दन
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒
Shloka(s):
2|6|131|1 ► गन्धसारो मलयजो भद्रश्रीश्चन्दनोऽस्त्रियाम्। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|131|1 ⇢ गन्धसारः (गन्धसार) (पुं)
➠ 2|6|131|1 ⇢ मलयजः (मलयज) (पुं) ⇒ sandal tree, growing on the Malaya mountains
➠ 2|6|131|1 ⇢ भद्रश्रीः (भद्रश्री) (स्त्री)
➠ 2|6|131|1 ⇢ चन्दनः (चन्दन) (पुं)
➠ 2|6|131|1 ⇢ चन्दनम् (चन्दन) (नपुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ रक्तचन्दनः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चन्दनः,
पुं,
क्ली,
 (त्तन्दयति आह्लादयतीति । चदिआह्लादे + णिच् + ल्युः ।) स्वनामख्यातवृक्षः ।(यथा, गोः रामायणे । ५ । ७४ । ३ ।“चन्दनांस्तिलकांश्चूतानशोकान्सिन्धुवारकान् ॥
”तथा च पञ्चतन्त्रे । १ । ४२ ।“विना मलयमन्यत्र चन्दनं न प्ररोहति ॥
”)तत्पर्य्यायः । गन्धसारः २ मलयजः ३ भद्रश्रीः ४ ।इत्यमरः । २ । ६ । १३१ ॥
श्रीखण्डम् ५ महा-र्हम् ६ श्वेतचन्दनम् ७ गोशीर्षम् ८ तिल-पणम् ९ मङ्गल्यम् १० मलयोद्भवम् ११ गन्ध-राजम् १२ सुगन्धम् १३ सर्पावासम् १४ शीत-लम् १५ गन्धाढ्यम् १६ भोगिवल्लभम् १७ पाव-नम् १८ शीतगन्धः १९ । इति राजनिर्घण्टः ॥
तैलपर्णिकः २० चन्द्रद्युतिः २१ । इति भाव-प्रकाशः ॥
भद्रश्रियम् २२ हितम् २३ हिमम्२४ । इति रत्नमाला ॥
पटीरः २५ वर्णकः २६भद्राश्रयः २७ सेव्यः २८ रौहिणः २९ । इतिशब्दरत्नावली ॥
याम्यः ३० पीतसारः ३१ ।इति जटाधरः ॥
अस्य गुणाः । कटुत्वम् ।तिक्तत्वम् । शीतलत्वम् । स्वादे कियतकषाय-त्वम् । पित्तभ्रान्तिवमिज्वरक्रिमितृषासन्ताप-शान्तिकारित्वम् । वृष्यत्वम् । वक्त्ररोगनाशित्वम् ।शरीरकान्तिवृद्धिकारित्वम् । लेपने कामवृद्धि-कारित्वम् । अतिसौरभ्यदत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
रूक्षत्वम् । तिक्तत्वम् । आह्लादन-त्वम् । लघुत्वम् । श्रमशीर्षरोगविषश्लेष्मास्रदाह-नाशित्वञ्च ॥
* ॥
श्रेष्ठचन्दनलक्षणं यथा, --“स्वादे तिक्तं कषे पीतं छेदे रक्तं तनौ सितम् ।ग्रन्थिकोटरसंयुक्तं चन्दनं श्रेष्ठमुच्यते ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
वानरविशेषः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ३०५ ॥