| YouTube Channel

चन (cana)

 
शब्दसागरः
English
चन r. 1st. and 10th cls. (चनति, चानयति) To hurt, to injure in any man-
ner, to wound or kill, &c.
2. To believe, to confide.
3. To make
a sound. भ्वा-पर सक-सेट् । चुरा-पर-सक-सेट् ।
चन ind. A particle affixed to certain words, giving them an indefinite
signification, as कदा when, कदाचन some, when, at sometime, कः
who, कश्चन some one
see चित्
E.
 कन् to sound, affix अच् ।
Capeller Eng
English
चन॑ (also च न॑)
indecl.
 also not, even (not), (not)
even, nor
in l. l. usually with another negation & only after an
interrog. which it makes indefin. ,
e.g.
 न कश्चन not any one = none,
न क्व चन not anywhere = nowhere.
Yates
English
चन
ind. Some, as कदा-चन some-
when, at some time.
Wilson
English
चन r. 1st and 10th cls. (चनति चानयति) To hurt, to injure in any
manner, to wound or kill, &c.
2 To believe, to confide.
3 To make a sound.
चन ind. A particle affixed to certain words, giving them an
indefinite signification, as कदा when, कदाचन some when, at sometime,
कः who कञ्चन some one: see चित्.
E.
 चन to sound, affix अच्.
Apte
English
चन [cana],
ind.
 Not, not also, even not
आपश्चन प्र मिनाति व्रतं वाम्
Rv.*
 2.24.12
(not used by itself, but found used in combination with the pronoun किम् or its derivatives, such as कद्, कथं, क्व, कदा, कुतः to which it imparts an indefinite sense
see under किम्). Note: Some regard चन to be not a separate word, but a combination of च and न.
Apte 1890
English
चन ind. Not, not also, even not (not used by itself, but found used in combination with the pronoun किम् or its derivatives, such as कद्, कथं, क्व, कदा, कुतः to which it imparts an indefinite sense
see under किम्). Note. Some regard चन to be not a separate word, but a combination of च and न.
Monier Williams Cologne
English
चन॑
ind.
 (च न॑,
SV.
 ) and not, also not, even not, not even (this particle is placed after the word to which it gives force
a preceding verb is accentuated [Pāṇ. viii, 1, 57]
in Vedic language it is generally, but not always, found without any other
neg.
 particle, whereas in the later language another
neg.
 is usually added, e.g. आ॑पश् चन॑प्र॑ मिनन्ति व्रतं॑ वां, ‘not even the waters violate your ordinance’,
RV.
 ii, 24, 12
ना॑ह विव्याच पृथिवी॑ चनै॑नं, ‘the earth even does not contain him’, iii, 36, 4
in class. Sanskṛt it is only used after the interrogatives क॑, कतर॑, कतम॑, कथम्, क॑द्, कदा॑, किम्, कु॑तस्, क्व, making them indefinite),
RV.
AV.
&c.
 also,
RV.
 i, 139, 2
vi, 26, 7
viii, 78, 10.
Monier Williams 1872
English
चन चन (originally for च+न), ind. and
not, also not, even not, not even
even, also, and.
This particle is placed after the word to which it
gives force
and in Vedic Sanskrit is generally, but
not always, found without any other negative particle,
whereas in the later language another negative is
usually added (e. g. आपश् चन प्र मिनन्ति व्रतं
वाम्, not even the waters violate your ordinance
नाह विव्याच पृथिवी चनैनम्, the earth even
does not contain him). When चन is added to the
interrogatives क, कतर, कतम, कद्, किम्,
कथम्, कदा, कुतस्, क्व, it makes them in-
definite
see 2. क, &c.
Macdonell
English
चन ca-ná (SV. caná), immediately following 🞄emphasized word: V. not even
without neg. 🞄meaning (rare) also
after neg. even
C. (= 🞄cid) only after interrogatives in indefinite 🞄sense, even, at all.
Benfey
English
चन च-न, A particle used after
derivatives of the interrogative pro-
noun किम्, in order to make them in-
definite
see कथम्, कदा, किम्, कुतस्,
क्व। -- Cf. Goth. -hun, e. g. hvar-hun,
whenever.
Hindi
Hindi
चा (?) + न +, और नहीं
Apte Hindi
Hindi
चन
अव्य* - -
"नहीं, न केवल, भी नहीं"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चन
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅಸಾಕಲ್ಯ /ಅಸಂಪೂರ್ಣ
विस्तारः - > "असाकल्ये तु चिच्चन" - अम० ।
चन
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿಸ್ಮಯ /ಆಶ್ಚರ್ಯ
विस्तारः - > "चन विस्मयेऽसाकल्ये" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
cana {% ind. (according to some authorities, चन is not a separate word but a combination of the particles च and न) %} Not, also not, even not.(चन is not used by itself. It occurs in combination with the pronoun किम् or with कद्, कथम्, कदा, कुतस्, क्व &c. and imparts indefiniteness to the sense of the word it follows. Cf. चित् II.)
Bopp
Latin
चन (ut mihi videtur, e stirpe interrogativa क, adjecto
न). Particula enclitica, quae vocibus interrogativis ad-
juncta sensum interrogativum in indefinitum convertit.
(Goth. hun, v. gr. comp. 398.)
Lanman
English
caná, adv. immediately following the emphasized
word.
—1. not even
svápnaś
caná, not even sleep, 79^1
—2. w. preceding
negation, even
ná devā́nām áti
vratám, śatā́tmā caná, jīvati, not beyond
the decree of the gods, (not) even if hundred-lived,
does one live, 88^2
hence, the
feeling for the negation in cana in such collocations
becoming faint,
—3. even, at all,
w. interrogatives, emphasizing their indefinite
sense
na kiṃ cana, not any thing even
or at all, 8^19
see esp. 1ká 2c, also katham,
kadā, and kim. [cf. Lat. -quam and -cun-
in quisquam, quicunque, ‘any one’
Goth.
-hun in ni hvas-hun, ‘not any one.’]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चन्
मूलधातुः:
 चन
धात्वर्थः:
 हिंसायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चनति
अनुबन्धादिविशेषः:
 घटादिः
धातुः:
 चन्
मूलधातुः:
 चन
धात्वर्थः:
 श्रद्धा-उपतापयोः
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 चानयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आधृषीयः
टिप्पनी: उपतापः, पुं, (उप + तप् + घञ् ।) त्वरा । उत्तापः । रोगः । इति मेदिनी ॥ अशुभम् । पीडा । इति शब्दरत्नावली ॥
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चनँ चन च
- चकारेण हिंसायामित्यपेक्षते । चनति । चनयति । चनकम् ।। 807 ।।
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kyang
१) अपि २) अपि ३) उत ४) एव ५) किं चापि ६) च ७) च ॥॥॥ च ८) चन ९) चापि १०) चित् ११) तु १२) पुनः १३) वा १४) हि १५) सं १६) अपि
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
आनुकूल्यार्थकं प्राध्वमसाकल्ये तु चिच्चन ।
-wordlist-
प्राध्वम् (अ), आनुकूल्य (क्ली), चित् (अ), चन (अ), असाकल्य (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चन, शब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-सेट् ।) चनति । इति दुर्गादासः ॥
चन, म हिंसे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) म, चनयति । इति दुर्गादासः ॥
चन, व्य असाकल्यम् । अकार्त् स्न्यम् । यथा ।किञ्चन । इत्यमरभरतौ ॥
(“किमः क्त्यन्तात्चित्चनौ ।” इति सूत्रेण ।) प्रत्ययोऽयं विभ-क्त्यन्तकिम्शब्दादुत्तरे भवति । इति मुग्धबोधम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चन हिंमे
भ्वा०
 प०
सक०
 सेट् । चनति अचनीत्--अचा-नीत् चचान चेनतुः । मित् णिचि चनयति ते ।
चन शब्दे तु० प्र० अक० सेट् । चनति अचा (च) नीत्चचान चेनतुः । णिचि चानयति ।
चन
अव्य०
 चन--शब्दे अच् । असाकल्ये “असाकल्ये तुचिच्चन” इत्यमरः । समुच्चायार्थकचशब्देन नञः समासइत्यन्ये “युवोरिदापश्चन प्र मिणन्ति व्रतं वाम्” ऋ० २ । २४ ।१२ । “चनेत्येतत्पदद्वयसमुदायः । ऐकपद्यं त्वध्यापकभाम्प्रदायिकम् । २ नेत्यर्थे “पूर्वीश्चन प्रसितयस्तरन्ति”ऋ० ७ । ३२ । १३ । “चनेति समुदायो नेत्यर्थे” भा० ।३ अप्यर्थे “स्वप्नश्चनेदनृतस्य प्रयोता” ऋ० ७ । ८६ । ६ ।“स्वप्नश्चन स्वप्नोऽपि” भा० । “महिम्न एषां पितरश्चने-शिरे” ऋ० १० । ५६ । ४ । पितरश्चन पितरोऽपि” यत्तुमुग्धवो० “किमःक्त्यन्ताच्चिच्चनौ” विभक्त्यन्तात् किमःचिच्चनप्रत्ययौ विहितौ तच्चिन्त्यम् अप्यर्थकेन असाकल्या-र्थेन वा चनशब्देन गतार्थत्वात् कदाचन कथञ्चने-त्यादौ कदापि कथप्रपीत्यर्थलाभात् न प्रत्ययान्तरकल्प-नम् । प्रागुक्तप्रयोगे किमोऽभावेऽपि प्रयोगदर्शनात् किमइत्यस्य प्रार्यिकत्वकल्पनेऽपि चनप्रत्यये परे पूर्व्वसुपःलोपापत्तेश्च । तन्मते चित्त्वेन प्रत्ययस्याव्ययसज्ञकत्वात्तयोश्चित्त्वाभावेनानव्ययत्वापत्तेः स्वरबैलक्षण्यानुपपत्तेश्च
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चनँ चन (अर्थः) च
हिंसायामिति शेषः ( चनति चनयति अचनि अचानि) 789
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चन च”@} 2 घटादिः।
3 अत्र सिद्धान्तकौमुद्याम्, ‘वन च’ इति घटादिषु पठयते।
स च न प्रामाणिकः पाठः।
‘चन च’ इत्येव भाब्यम्।
अत एव, क्षीरस्वामि- माधव-नारायणभट्टादिभिः हिंसार्थकत्वेन चनधातुः घटादौ पठितः, व्याख्यातश्च।
“तञ्जावूर् सरस्वतीमहाल्” ग्रन्थालये मुद्रिते पाणिनीय- धातुपाठनामके कोशेऽपि, ‘चन च’ इत्येव दृश्यते।
अतः बहुकोशप्रमाणानु- सारेण हिंसार्थकचनधातो रूपाणि प्रदर्शितानि।
‘चनु च’ इति क्षीरस्वामि- पाठः।
तदानीमुदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पः।
तेन चनित्वा-चान्त्वा, इति रूपद्वयमिति विशेषः।]] चकारात् हिंसायामिति पूर्वधातुगतं सम्बध्यते।
चानकः-निका, 4 चनकः-निका, चिचनिषकः-षिका, 5 चञ्चनकः-निका, चंचनकः-निका
6 चनिना-त्री, चनयिता-त्री, चिचनिषिता-त्री, चञ्चनिता-त्री
चनन्-न्ती, चनयन्-न्ती, चिचनिषन्-न्ती
-- चनिष्यन्-न्ती-ती, चनयिष्यन्-न्ती-ती, चिचनिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- चनयमानः, चनयिष्यमाणः, -- चञ्चन्यमानः, चञ्चनिष्यमाणः
7 विचान्-विचानौ-विचानः, -- -- -- चनितम्-तः, चनितः, चिचनिषितः, चञ्चनितः-तवान्
चनः, चनः, चिचनिषुः, चञ्चनः
चनितव्यम्, चनयितव्यम्, चिचनिषितव्यम्, चञ्चनितव्यम्
चननीयम्, चननीयम्, चिचनिषणीयम्, चञ्चननीयम्
चान्यम्, चन्यम्, चिचनिष्यम्, चञ्चन्यम्
ईषच्चनः-दुश्चनः-सुचनः
-- -- चन्यमानः, चन्यमानः, चिचनिष्यमाणः, चञ्चन्यमानः
चानः, चनः, चिचनिषः, चञ्चनः
चनितुम्, चनयितुम्, चिचनिषितुम्, चञ्चनितुम्
8 चान्तिः, चनना, चिचनिषा, चञ्चना
चननम्, चननम्, चिचनिषणम्, चञ्चननम्
चनित्वा, चनयित्वा, चिचनिषित्वा, चञ्चनित्वा
प्रचन्य, 9 प्रचनय्य, प्रचिचनिष्य, प्रचञ्चन्य
चानम् २, चनित्वा २, 10 चनम् २, चानम् २, चनयित्वा २, चिचनिषम् २, चिचनिषित्वा २, चञ्चनम् २
चञ्चनित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४९४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८०३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 [[५। ‘घटादयो मितः’ (गणसूत्रं भ्वादौ) इति मित्त्वम्। तेन, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[६। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति, यङन्तेऽभ्यासस्य नुगागमः। ‘स च पदान्तवद्वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनात् परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०४७६+ २५]
07
=>
 [[१। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
08
=>
 [[२। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घे, ‘तितुत्रत--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः।]]
09
=>
 [[३। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
10
=>
 [[४। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्थाम्’ (६-४-९३) इति ण्यन्ताण्णमुलि दीर्घविकल्पः।]]
1 {@“चन श्रद्धोपहननयोः”@} 2 आधृषीयः।
“तनु श्रद्धोपकरणयोः, उपसर्गात् दैर्घ्ये च” इत्यस्य पाठान्तरमिदम्।
अस्य, आधृषीयत्वेन णिचो वैकल्पिकत्वात्, णिजभावपक्षे शुद्धात्-सन्नन्तात् 3 यङन्ताच्च भौवादिकचनधातुवत् 4 रूपाणि ज्ञेयानि।
ण्यन्तात्, ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ताच्च इमानि रूपाणि -- चानकः-निका, चिचानयिषकः-षिका
चानयिता-त्री, चिचानयिषिता-त्री
चानयन्-न्ती, चिचानयिषन्-न्ती
चानयिष्यन्-न्ती-ती, चिचानयिषिष्यन्-न्ती-ती
चानयमानः, चिचानयिषमाणः
चानयिष्यमाणः, चिचानयिषिष्यमाणः
विचान्-विचानौ-विचानः
-- -- चानितः, चिचानयिषितः-तवान्
चानः, चिचानयिषुः
चानयितव्यम्, चिचानयिषितव्यम्
चाननीयम्, चिचानयिषणीयम्
चान्यम्, चिचानयिष्यम्
ईषच्चानः-दुश्चानः-सुचानः
चान्यमानः, चिचानयिष्यमाणः
चानः, िचानयिषः
चानयितुम्, चिचानयिषितुम्
चानना, चिचानयिषा
चाननम्, चिचानयिषणम्
चानयित्वा, चिचानयिषित्वा
प्रचान्य, प्रचिचानयिष्य
चानम् २, चानयित्वा २, चिचानयिषम् २
चिचानयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४९५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८४१। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [पृष्ठम्०४७७+ २८]
04
=>
 (४९४)
Capeller
German
चन॑ (auch च न॑) und nicht, auch nicht,
nicht einmal
sp. nur zur Verallgemeinerung
eines (meist mit einer Negation
stehenden) Interrogativs = irgend.
Grassman
German
caná. Der durchaus überwiegende Gebrauch dieses das vorhergehende Wort hervorhebenden Adverbs ist der, dass es nach einer in demselben Satze vorhergehenden Negation (ná, mā́, nákis, nahí) die Bedeutung „auch, selbst, sogar“ oder „irgend“ annimmt, z. B. {55, 1}: índram ná mahnā́ pṛthivī́ caná práti, dem Indra kommt an Grösse selbst die weite Erde nicht gleich
{620, 3}: yáthā ná‿átas púnar ékas caná‿udáyat, damit von dort auch nicht einer (nicht irgendeiner = keiner) entkomme (vgl. goth. ni ‥ ainshun). In diesem Sinne wird es an die fragenden Pronomen (ká, katamá, katará, kád, kadā́, kútas) gefügt, sie indefinit machend, sodass z. B. ná … kás caná den Sinn „nicht irgendeiner = keiner“ hat, ganz wie das goth. -hun, das lat. -quam. Die vollkommene Uebereinstimmung in dieser ganz eigenthümlichen Gebrauchsweise lässt es als unzweifelhaft erscheinen, dass das gothische auch in der Form durchaus übereinstimmende -hun mit caná identisch sei, [Page435] und auch für das lateinische -quam ist dies wahrscheinlich, wo nach Abwerfung des a der Auslaut dem geläufigen Acc. gleich geformt wurde. Jedenfalls müssen wir das Wort in diesem Sinne und in dieser Gebrauchsweise schon der indogermanischen Grundsprache zuerkennen. Der viel seltenere indefinite Gebrauch (bei bejahenden Sätzen) kommt gleichfalls vereinzelt in jenen Sprachen vor. Wo caná für sich verneinende Bedeutung hat, ist wahrscheinlich ca ná zu trennen, so z. B. {622, 14}: ukthám ca ná śasyámānam ágos arís ā́ ciketa, ná gāyatrám gīyámānam, wo ca ganz die in ca II. dargestellte Bedeutung hat, ähnlich in {444, 2}
{621, 5}
{700, 3}
an andern hat hier ca die Bedeutung auch. Vergleiche die Verbindung mit den oben angeführten Interrogativen unter diesen
auch hier erscheint caná fast ausschliesslich in der erstgenannten Gebrauchsweise, die andern seltenen Gebrauchsweisen s. unter kadā́ caná und kím caná. Also 1〉 auch, selbst, sogar, irgend nach vorhergehender (aber stets getrennt stehender) Negation: {18, 7}
{24, 6}
{55, 1} (s. o.)
{100, 15}
{155, 5}
{219, 6}
{327, 9}
{388, 5}
{500, 4}
{548, 1}. _{548, 19}
{575, 3}
{620, 3} (s. o.)
{643, 15}
{644, 15}
{648, 4}
{667, 7}
{677, 19}
{773, 27}
{859, 9}
{875, 10}
{912, 11}
{921, 1}
{945, 6}. _{945, 7}
{1011, 2}
das unmittelbar vorhergehende Verb wird betont (púsyatā {388, 5}
bhasáthas {500, 4})
dazu kommen die zahlreichen Stellen, wo caná mit ká, katamá, katará, kád, kadā́, kútas verbunden in diesem Sinne erscheint (s. d.)
2〉 in gleichem Sinne auch in bejahenden Sätzen: nach ádhā (darum auch) {55, 5}
dhībhís {139, 2}
índras {166, 12}
mámat {314, 9}
váyas {395, 13}
ahám {467, 7}
dā́tram {687, 10}
vayúnā {875, 5} und wol auch {152, 2} (etád)
ferner caná‿íd {534, 9} (āśús)
ausserdem einmal nach kadā́ ({150, 2}) und einmal nach kím ({191, 7})
3〉 und nicht, wo ca und ná zu trennen sind, und zwar ca im ersten der verbundenen Glieder: {622, 14} (s. o.)
{444, 2}
{621, 5}
{700, 3}
4〉 auch nicht, selbst nicht, wo ca und ná wahrscheinlich zu trennen sind: {215, 12} (ā́pas)
{388, 7} (durgé)
{548, 13} (pūrvī́s)
{1024, 5} (cákṣuṣā)
und ca ná‿íd nach svapnás {602, 6}
nach víśve {326, 3}
pitáras {882, 4}.
caná:
1〉 {270, 4}
{489, 17}. — 2〉 pūrvī́s 〰 {548, 13}. — 3〉 cákṣuṣā {1024, 5}.
Burnouf
French
चन चन partic. indéc. qui se trouve à la fin de
plusieurs adjectifs interrogatifs ou pronominaux, M§ 113.
Stchoupak
French
चन
particule donnant valeur d'indéfini aux pronoms et adj. interrog.
et accompagnée ord. de la négation (v. क- किम् य-, etc.).