चतुर्मुख (caturmukha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 चतुर्मुख m.
  (-खः)
	 1. The deity BRAHMA.
	 2. A preparation of mercury.
E.
  चतुर् and मुख a face.

Capeller Eng

English

 चतुर्मुख (°—) four faces
 a.
  four-faced,  m.
  E.
  of
sev.
  gods. 

Yates

English

 चतु-र्म्मुख (खः) 1.
m.
  The deity
Brah-
mā
 a preparation of mercury.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 चतुर्म्मुख
m.
  (-खः)
1 The deity BRAHMĀ.
2 A preparation of mercury.
E.
  चतुर्,  and मुख a face.

Monier Williams Cologne

English

 चतुर्—मुख (in comp. ) 4 faces,  Kum.
   ii,  17

 चतुर्—मुख mfn.
   ‘four-faced’,  in comp. 

 four-pointed (an arrow),  Hariv.
  10630

 चतुर्—मुख m.
  N.
  of Brahmā,  MBh.
   iii
 R.
  i
 BhP.
   iii,  8,  16
 Kathās.
  xx

 of Viṣṇu,  Hariv.
  12344
 Ragh.
  x,  23

 of Śiva (cf.   -त्व),  MBh.
   xiii,  6393

 of a Dānava,  Hariv.
  12934

 (in music) a kind of measure

Apte Hindi

Hindi

चतुर्मुख
वि* चतुर्-मुख -
चार मुँह वाला

चतुर्मुखः
पुं*
  चतुर्-मुखः -
ब्रह्मा का विशेषण

चतुर्मुखम्
नपुं*
   चतुर्-मुखम् -
चार मुँह

चतुर्मुखम्
नपुं*
   चतुर्-मुखम् -
चार द्वार वाला मकान

Shabdartha Kaustubha

Kannada

चतुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ
व्युत्पत्तिः - > चत्वारि मुखानि अस्य
प्रयोगाः - > "तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकायामवस्थितो लोकमपश्यमानः । परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्रश्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ॥" "चतुर्वर्णमयो लोकस्त्वत्तः सर्वं चतुर्मुखात्"
उल्लेखाः - > भाग० ३-८-१६,  रघु० १०-२२
चतुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳು
व्युत्पत्तिः - > चत्वारि मुखानि
प्रयोगाः - > "पुराणस्य कवेस्तस्य चतुर्मुखसमीरिता"
उल्लेखाः - > कुमा० २-१७
चतुर्मुख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳುಳ್ಳ ಮನೆ
निष्पत्तिः - > द्विगुः (२-१-५२) ।
व्युत्पत्तिः - > चतुर्णां मुखानां समाहारः

L R Vaidya

English

 catur-muKa {% (I) a. %} having four faces.

 catur-muKa {% (II) m. %} an epithet of Brahman (m.),  त्वत्तः सर्वं चतुर्मुखात् R.x.22.

 catur-muKa {% (III) n. %} a house with four doors.

Bopp

Latin

 चतुर्मुख (BAH. e चतुर् et मुख os,  facies) quatuor facies
habens. SU. 3. 28.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
द्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजोऽष्टश्रवणः स्वयंभूः ।
कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ २११ ॥
धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ ।
प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ २१२ ॥
शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः ।
हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ २१३ ॥
-wordlist-
 
द्रुहिण (पुं),  विरिञ्चि (पुं),  द्रुघण (पुं),  विरिञ्च (पुं),  परमेष्ठिन् (पुं),  अज (पुं),  अष्टश्रवण (पुं),  स्वयम्भू (पुं),  कमन (पुं),  कवि (पुं),  सात्त्विक (पुं),  वेदगर्भ (पुं),  स्थविर (पुं),  शतानन्द (पुं),  पितामह (पुं),  क (पुं),  धातृ (पुं),  विधातृ (पुं),  विधि (पुं),  वेधस् (पुं),  ध्रुव (पुं),  पुराणग (पुं),  हंसग (पुं),  विश्वरेतस् (पुं),  प्रजापति (पुं),  ब्रह्मन् (पुं),  चतुर्मुख (पुं),  भवान्तकृत् (पुं),  जगत्कर्तृ (पुं),  सरोरुहासन (पुं),  शम्भु (पुं),  शतधृति (पुं),  स्रष्टृ (पुं),  सुरज्येष्ठ (पुं),  विरिञ्चन (पुं),  हिरण्यगर्भ (पुं),  लोकेश (पुं),  नाभिभू (पुं),  पद्मभू (पुं),  आत्मभू (पुं)

नाममाला

Sanskrit

विधि,  वेधस्,  विधातृ,  द्रुहिण,  अज,  चतुर्मुख,  पद्मयोनि,  तामरसयोनि,  कमलयोनि,  नलिनयोनि,  अरविन्दयोनि,  सरोजयोनि,  सरसीरुहयोनि,  खरदण्डयोनि,  पुण्डरीकयोनि,  महोत्पलयोनि,  शतपत्रयोनि,  पुष्करयोनि,  पद्मज,  तामरसज,  कमलज,  नलिनज,  अरविन्दज,  सरोजज,  सरसीरुहज,  खरदण्डज,  पुण्डरीकज,  महोत्पलज,  शतपत्रज,  पुष्करज,  पद्मभव,  तामरसभव,  कमलभव,  नलिनभव,  अरविन्दभव,  सरोजभव,  सरसीरुहभव,  खरदण्डभव,  पुण्डरीकभव,  महोत्पलभव,  शतपत्रभव,  पुष्करभव,  पितामह,  विरञ्चिन्,  हिरण्यगर्भ,  स्रष्टृ,  प्रजापति,  सहस्रपाद्,  ब्रह्मन्,  आत्मभू,  अनन्तात्मन्
विधिर्वेधा विधाता च द्रुहिणोऽजश्चतुर्मुखः ।
पद्मपर्य्याययोनिश्च पितामहविरञ्चिनौ ॥ ७२ ॥
हिरण्यगर्भः स्रष्टा च प्रजापतिस्सहस्रपात् ।
ब्रह्मात्मभूरनन्तात्मा कः तत्पुत्रोऽथ नारदः ॥ ७३ ॥
verse 0.1.1.72
page 0037

Mahabharata

English

Caturmukha^1 = Brahmán: III,  13560,  15821,  16547
 XII,  13469.

Caturmukha^2 = Śiva (1000 names^1--2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 चतुर्म्मुखः,  पुं,
   (चत्वारि मुखानि अस्य । यद्वाचत्वारो वेदाश्चत्वारि मुखानीवास्य ।) ब्रह्मा ।इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  रधुः । १० । २२ ।“चतुर्व्वर्गफलं ज्ञानं कालावस्थाश्चतुर्युगाः ।चतुर्वर्णमयो लोकस्त्वत्तः सर्व्वं चतुर्म्मुखात् ॥
”“सर्व्वं चतुर्म्मुखात् चतुर्म्मुखरूपिणस्त्वत्तः जात-मिति शेषः ।” इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
शिवः । यथा,  महाभारते । १३ । १७ । ७६ ।“चतुर्म्मुखो महालिङ्गश्चारुलिङ्गस्तथैव च ॥
”)औषधविशेषः । यथा,  --“रसगन्धकलौहाभ्रं समं सूताङ्घ्रि हेम च ।सर्व्वं खल्लतले क्षिप्त्वा कन्यारसविमर्द्दितम् ॥
एरण्डपत्रैरावेष्ट्य धान्यराशौ दिनत्रयम् ।संस्थाप्य तत उद्धुत्य सर्व्वरोगेषु योजयेत् ॥
एतद्रसायनवरं त्रिफलामधुसंयुतम् ।तद्यथाग्निबलं खादेत् बलीपलितनाशनम् ॥
क्षयमेकादशविधं कासं पञ्चविधन्तथा ।कुष्ठमष्टादशविधं पाण्डुरोगान् प्रमेहकान् ॥
शूलं श्वासञ्च हिक्काञ्च मन्दाग्निं चाम्लपित्तकम् ।व्रणान् सर्व्वानाढ्यवातं विसर्पं विद्रधिन्तथा ॥
अपस्मारग्रहोन्मादान् सर्व्वार्शांसि त्वगामयान् ।क्रमेण सेवितं हन्ति वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ॥
पौष्टिकं बल्यमायुष्यं पुत्त्रप्रसवकारणम् ।चतुर्म्मुखेण देवेन कृष्णात्रेयेण सूचितम् ॥
”इति प्रयोगामृते चतुर्म्मुखरसः ॥
(औषधान्तरं यथा,  --“मृतं सूतं मृतं स्वर्णं द्वाभ्यां तुल्या मनः शिला ।विमर्द्दितञ्च तैलेन चातसीसम्भवेन च ॥
तद्गोल वस्त्रतो बद्ध्वा म्रक्षयेल्लेपयेत्ततः ।अतसीफलकल्केन दोलायन्त्रे त्र्यहं पचेत् ॥
उद्धृत्य धारयेद्वक्त्रे जिह्वास्यदन्तरोगनुत् ॥
”इति चतुर्म्मुखो रसः ॥
इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे मुखरोगाधिकारे ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 चतुर्मुख पु०
  चत्वारि मुखान्यस्य । १ चतुरानने वेधसिचतुराननशब्दे दृश्यम् । “चतुर्वर्गफलं ज्ञानं काला-वस्थाश्चतुर्युगम् । चतुर्वर्ण्णमयोलोकस्त्वत्तः सर्व्वं चतु-र्मुखात्” मनुः । २ चतुर्द्वारे गृहे न०
  । चतुर्ण्णांमुखानां समाहारः ङीप् । ३ चतुर्षु मुखेषु स्त्री ।चतुर्मुखसमीरिताः” कुमा० । “चतुर्भिर्मुखैः समीरिताःवाक्ये उत्तरपदद्विगुः । समाहारे चतुर्मुखी स्यात् ।४ औषधभेदे पु०
  तल्लक्षणं वैद्यके यथा“रसगन्धकलौन्हाभ्रंसमं सूताङ्घ्रि हेम च । सर्वं-खल्लतले क्षिप्त्वा कन्यारसविमर्द्दितम् । एरण्डपत्रैरावेष्ट्य धान्यराशौ दिनत्रयम् । संस्पाप्य तत उद्धृत्यसर्वरोगेषु योजयेत् । एतद्रसायनवरं त्रिफलामधु-संयुतम् । तद्यथाग्निबलं खादेत् वलीपलितनाश-नम् । क्षयमेकादशविधं कासं पञ्चविधं तथा । कुष्टमष्टादशविधं पाण्डुरोगान् प्रमेहकान् । शूलं श्वासञ्चहिक्काञ्च मन्दाग्निं चाम्लपित्तकम । व्रणान् सर्वा-नाम्रवातविसर्पं विद्रषिं तथा । अपस्मारग्रहोन्मादान्सर्पार्शांसि त्वगामयान् । क्रमेण सेवितं हन्ति वृक्ष-मिन्द्राशनिर्यथा । पौष्टिकं बल्यमायुष्यं पुत्रप्रसवकार-णम् । चतुर्भुखेण देवेन कृष्णात्रयेण सूचितम” ।चतुर्मुखप्रकाशितत्वाटस्य चतुर्मखत्वम् ।

Capeller

German

 चतुर्मुख (°—) vier Antlitze
 Adj. viergesichtig
(Bein.  mehrerer Götter).

Burnouf

French

 चतुर्मुख चतुर्मुख a. qui a quatre faces. -- S. m.
 
Brahmā.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.