चतुर्द्दशी (caturddazI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritचतुर्द्दशी, (चतुर्द्दश + टित्त्वात् ङीप् ।)तिथिविशेषः । सा तु चन्द्रस्य चतुर्द्दशकला-क्रियारूपा । तत्पर्य्यायः । भूता २ । इतितिथ्यादितत्त्वम् ॥
(“सा च शुक्ला पूर्णिमायुताग्राह्या युग्मात् कृष्णा पूर्व्वयुता ।“कृष्णपक्षेऽष्टमी चैव कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी ।पूर्व्वविद्धैव कर्त्तव्या परविद्धा न कुत्रचित् ।उपवासादिकार्य्येषु एष धर्म्मः सनातनः ॥
”इति निगमवचनात् अपराह्णव्यापित्वे तु शुक्ल-चतुर्द्दश्यपि पूर्व्वविद्धा ग्राह्या‘चतुर्द्दशी तु कर्त्तव्या त्रयोदश्या युता विभो ! ।मम भक्तैर्महाबाहो ! भवेद्या चापराह्णिकी ।दर्शविद्धा न कर्त्तव्या राकाविद्धा तथा मुने ॥
’इति स्कन्दपुराणात् मम भक्तैरिति ईश्वरोक्तेःशिवव्रतविषयम् । त्रयोदश्यां दिवातनमुहूर्त्त-चतुर्द्दश्यलाभे तु पद्मपुराणम् ।‘एकादश्यष्टमी षष्ठी उभे पक्षे चतुर्द्दशी ।अमावास्या तृतीया च उपोष्याः स्युः परा-न्विताः ॥
’एतद्विषय एव ।‘शिवा घोरा तथा प्रेतासावित्री च चतुर्द्दशी ।कुहूयुक्तैव कर्त्तव्या कुह्वामेव हि पारणम् ॥
’इति वचनम् ।” इति च तिथ्यादितत्त्वम् ॥
)तत्र जातस्य फलं यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“विरुद्धशीलः पुरुषः सरोष-श्चौरः कठोरः परवञ्चकश्च ।परान्नभोक्ता परदारचित्त-श्चतुर्द्दशी चेत् जननस्य काले ॥
”मासविशेषे तत्र कर्म्माणि यथा । ज्यैष्ठकृष्ण-चतुर्द्दश्यां स्त्रीकर्त्तृकसावित्र्यादिदेवतापूजास्वामिपूजा च ॥
भाद्रशुक्लचतुर्द्दश्यां अनन्त-पूजा चतुर्द्दशपिष्टकभक्षणं डोरकबन्धनञ्च ॥
कार्त्तिककृष्णचतुर्द्दश्यां चतुर्द्दशशाकभक्षणं चतु-र्द्दशदीपदानं यमतर्पणञ्च ॥
अग्रहायणशुक्ल-चतुर्द्दश्यां गौरीपूजा पाषाणाकारपिष्टकभक्ष-णञ्च ॥
माघकृष्णपक्षे रटन्त्याख्यचतुर्द्दश्यां काली-पूजारुणोदये स्नानञ्च ॥
फाल्गुनकृष्णपक्षे शिव-रात्र्याख्यचतुर्द्दश्यामुपवासः शिवपूजा च ॥
चैत्र-शुक्लपक्षे मदनचतुर्द्दश्यां मदनवृक्षपल्लवेन काम-देवपूजा । इति स्मृतिः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.