| YouTube Channel

चतुर्दशी (caturdazI)

 
Spoken Sanskrit
English
चतुर्दशी - caturdazI -
f.
 - 14th day in a lunar fortnight
Monier Williams Cologne
English
चतुर्—दशी॑ a
f.
 (scil. रात्रि) the 14th day in a lunar fortnight,
ŚāṅkhGṛ.
 ii
iv, 7
ĀśvGṛ.
 ii, 3
Mn.
MBh.
Kathās.
चतुर्—दशी b See °श॑.
Apte Hindi
Hindi
चतुर्दशी
स्त्री*
 चतुर्-दशी -
चान्द्रपक्ष का चौदहवाँ दिन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चतुर्दशी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीप्" (४-१-१५)
चतुर्दशी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷದ ೧೪ನೆಯ ತಿಥಿ
L R Vaidya
English
catur-daSI {% f. %} the fourteenth day of a lunar fortnight.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चतुर्दशी
noun
कस्यापि पक्षस्य चतुर्दशतमा तिथिः।
"सः चतुर्दश्यां व्रतं करोति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
दृष्टेन्दुस्तु सिनीवाली भूतेष्टा तु चतुर्दशी ॥ १५१ ॥
-wordlist-
सिनीवाली (स्त्री), भूतेष्टा (स्त्री), चतुर्दशी (स्त्री)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चतुर्दशी
Root: चतुर्दशी
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ चतुर्दशीतिथिः
Meaning(s):
⇒ Fourteenth day of a paksa
Shloka(s):
2|1|70|1 ► पक्षतिश्चाथ पाटुरो स्याद्दर्शाऽमावास्यमावसी। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|70|1 ⇢ पाटूरः (पाटूर) (पुं) ⇒ Fourteenth day of a paksa ⇒ चतुर्दशीतिथिः
➠ 2|1|70|1 ⇢ भूतेष्टा (भूतेष्टा) (स्त्री) ⇒ Fourteenth day of a paksa ⇒ चतुर्दशीतिथिः
➠ 2|1|70|1 ⇢ चतुर्दशी (चतुर्दशी) (स्त्री) ⇒ Fourteenth day of a paksa ⇒ चतुर्दशीतिथिः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तिथिः
जातिः ➡ कालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चतुर्द्दशी,
स्त्री,
 (चतुर्द्दश + टित्त्वात् ङीप् ।)तिथिविशेषः । सा तु चन्द्रस्य चतुर्द्दशकला-क्रियारूपा । तत्पर्य्यायः । भूता २ । इतितिथ्यादितत्त्वम् ॥
(“सा च शुक्ला पूर्णिमायुताग्राह्या युग्मात् कृष्णा पूर्व्वयुता ।“कृष्णपक्षेऽष्टमी चैव कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी ।पूर्व्वविद्धैव कर्त्तव्या परविद्धा न कुत्रचित् ।उपवासादिकार्य्येषु एष धर्म्मः सनातनः ॥
”इति निगमवचनात् अपराह्णव्यापित्वे तु शुक्ल-चतुर्द्दश्यपि पूर्व्वविद्धा ग्राह्या‘चतुर्द्दशी तु कर्त्तव्या त्रयोदश्या युता विभो ! ।मम भक्तैर्महाबाहो ! भवेद्या चापराह्णिकी ।दर्शविद्धा न कर्त्तव्या राकाविद्धा तथा मुने ॥
’इति स्कन्दपुराणात् मम भक्तैरिति ईश्वरोक्तेःशिवव्रतविषयम् । त्रयोदश्यां दिवातनमुहूर्त्त-चतुर्द्दश्यलाभे तु पद्मपुराणम् ।‘एकादश्यष्टमी षष्ठी उभे पक्षे चतुर्द्दशी ।अमावास्या तृतीया च उपोष्याः स्युः परा-न्विताः ॥
’एतद्विषय एव ।‘शिवा घोरा तथा प्रेतासावित्री च चतुर्द्दशी ।कुहूयुक्तैव कर्त्तव्या कुह्वामेव हि पारणम् ॥
’इति वचनम् ।” इति च तिथ्यादितत्त्वम् ॥
)तत्र जातस्य फलं यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“विरुद्धशीलः पुरुषः सरोष-श्चौरः कठोरः परवञ्चकश्च ।परान्नभोक्ता परदारचित्त-श्चतुर्द्दशी चेत् जननस्य काले ॥
”मासविशेषे तत्र कर्म्माणि यथा । ज्यैष्ठकृष्ण-चतुर्द्दश्यां स्त्रीकर्त्तृकसावित्र्यादिदेवतापूजास्वामिपूजा च ॥
भाद्रशुक्लचतुर्द्दश्यां अनन्त-पूजा चतुर्द्दशपिष्टकभक्षणं डोरकबन्धनञ्च ॥
कार्त्तिककृष्णचतुर्द्दश्यां चतुर्द्दशशाकभक्षणं चतु-र्द्दशदीपदानं यमतर्पणञ्च ॥
अग्रहायणशुक्ल-चतुर्द्दश्यां गौरीपूजा पाषाणाकारपिष्टकभक्ष-णञ्च ॥
माघकृष्णपक्षे रटन्त्याख्यचतुर्द्दश्यां काली-पूजारुणोदये स्नानञ्च ॥
फाल्गुनकृष्णपक्षे शिव-रात्र्याख्यचतुर्द्दश्यामुपवासः शिवपूजा च ॥
चैत्र-शुक्लपक्षे मदनचतुर्द्दश्यां मदनवृक्षपल्लवेन काम-देवपूजा । इति स्मृतिः ॥