| YouTube Channel

चतुर्थी (caturthI)

 
Spoken Sanskrit
English
चतुर्थी - caturthI -
f.
 - 4th day in a lunar fortnight
चतुर्थी - caturthI -
f.
 - 4th day of a marriage
चतुर्थी - caturthI -
f.
 - fourth day of a lunar fortnight
चतुर्थी विभक्ति - caturthI vibhakti - phrase - dative [ beneficiary/purpose of action - Gramm. ]
Apte
English
चतुर्थी [caturthī], 1 The fourth day of a lunar fortnight.
The dative case (in
gram.
 ).
Comp.
 -कर्मन्
n.
 the ceremonies to be performed on the fourth night of the marriage.
Apte 1890
English
चतुर्थी 1 The fourth day of a lunar fortnight.
2 The dative case (in gram.).
Comp.
कर्मन् n. the ceremonies to be performed on the fourth night of the marriage.
Monier Williams Cologne
English
चतुर्थी a (ई),
f.
 (scil. रात्रि) the 4th day in a lunar fortnight,
KātyŚr.
(metrically °थि),
VarYogay.
 v, 8
‘the 4th day of a marriage’, see °र्थी-कर्मन्
(scil. विभक्ति) the termination of the 4th case, dative case,
Pāṇ.
=
 °तुर्-भागीया,
Śulbas.
 iii, 26
चतुर्थी b
f.
 of °थ॑, q.v.
Apte Hindi
Hindi
चतुर्थी
वि* - -
चौथा
चतुर्थी
स्त्री*
 - चतुर्थ - ङीप्
चान्द्र पक्ष का चौथा दिन
चतुर्थी
स्त्री*
 - -
सम्प्रदान कारक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चतुर्थी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕನೆಯ
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीप्" (४-१-१५)
चतुर्थी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚತುರ್ಥೀ ತಿಥಿ /ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ
प्रयोगाः - > "चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो नेक्षितव्यः कदाचन"
चतुर्थी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "चतु्र्थी सम्प्रदाने"
उल्लेखाः - > पा० सू० २-३-१३
L R Vaidya
English
caturTa {% (I) a. (f. र्थी) %} The fourth.
caturTI {% f. %} 1. The fourth day of a lunar fortnight
2. the dative case (in gram.).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चतुर्थी, चतुर्थीतिथिः
noun
मासस्य चतुर्थम् दिनम्।
"चतुर्थ्याम् आगच्छति।"
Synonyms:
 चतुर्थी
noun
चान्द्रमासस्य चतुर्तमा तिथिः।
"अद्य शुक्लपक्षस्य चतुर्थी अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चतुर्थी,
स्त्री,
 (चतुर्णां पूरणी । “तस्य पूरणेडट् ।” ५ । २ । ४८ । इति डट् । ततः “षट्कतिपयचतुरां थुक् ।” ५ । २ । ४१ । इतिथुक् । ततष्टित्त्वात् ङीप् ।) तिथिविशेषः । सातु चन्द्रस्य चतुर्थकलाक्रियारूपा । इति स्मृतिः ॥
(चतुर्थी तु पञ्चमीयुता ग्राह्या । “युग्माग्नि-कृतभूतानि ।” इति युग्मवचनात् तथा, --“एकादश्यष्टमी षष्ठी अमावास्या चतुर्थिका ।उपोष्याः परसंयुक्ताः पराः पूर्व्वेण संयुताः ॥
”इत्यग्निपुराणवचनाच्च ॥
भविष्ये, --“अमा वै सोमवारेण रविवारेण सप्तमी ।चतुर्थी भौमवारेण अक्षयादपि चाक्षया ॥
’यत्तु, --‘चतुर्थीसंयुता कार्य्या तृतीया च चतुर्थिका ।तृतीयया युता नैव पञ्चम्या कारयेत् क्वचित् ॥
’इति ब्रह्मवैवर्त्तवचनं पञ्चमीयुतानिषेधकं तद्-विनायकव्रतपरमिति गुरुचरणाः तृतीयायुतानिषेधकत्वे क्वचिदित्यनुपपत्तेः सर्व्वत्रैव पञ्चमी-युताया ग्रहणात् । सारस्वत्यादिप्रदोषमाह ।‘त्रयोदश्याश्चतुर्थ्याश्च सप्तम्या द्बादशीतिथेः ।प्रदोषेऽध्ययनं धीमान् न कुर्व्वीत यथाक्रमम् ।सारस्वतो गाणपतः सौरश्च वैष्णवस्तथा ॥
’प्रदोषशब्दोऽत्र प्रथमप्रहर इति हेमाद्रिः ।रात्रिपर इति निर्णयामृतकृद् भोजदेवः ॥
‘शुक्लपक्षे चतुर्थ्यान्तु सिंहे चन्द्रस्य दर्शनम् ।मिथ्याभिशापं कुरुते न पश्येत्तत्र तं ततः ॥
’चतुर्थ्यां दर्शननिषेधात् तत्रोदितस्य चन्द्रस्यपञ्चम्यां दर्शने तु न दोषः । अतः, --‘पञ्चाननगते भानौ पक्षयोरुभयोरपि ।चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो नेक्षितव्यः कदाचन ॥
’दैवात् प्रमादाद्वा दर्शने तु ।“सिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः ।सुकुमारक ! मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः ॥
”अनेन मन्त्रेणाभिमन्त्रितं जलं पेयं आचारात्स्यमन्तकोपाख्यानञ्च श्रोतव्यम् । माघमासस्यशुक्लचतुर्थ्यां गौरी पूजनीया । यथा, भविष्यो-त्तरे माघशुक्लपक्षमधिकृत्य, --“चतुर्थी वरदा नाम तस्यां गौरी सुपूजिता ।सौभाग्यमतलं कुर्य्यात्पञ्चम्यां श्रीरपि श्रियम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
)तत्र जातस्य फलं यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“स्वपुत्त्रमित्रप्रमदाप्रमोदीघृताभिलाषी कृपया समेतः ।विवादशीलो विजयी विवादेभवेच्चतुर्थीप्रभवः कठोरः ॥
”