| YouTube Channel

चतुरात्मन् (caturAtman)

 
Spoken Sanskrit
English
चतुरात्मन् caturAtman
adj.
representing 4 persons
चतुरात्मन् caturAtman
adj.
having 4 faces or shapes
Monier Williams Cologne
English
चतुर्—आत्मन्
mfn.
representing 4 persons, having 4 faces or shapes,
Hariv.
12884 (Viṣṇu), NṛsUp.
Rājat.
iv, 507 and v, 25 (Keśava).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चतुरात्मन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು /ಪರಮೇಶ್ವರ
व्युत्पत्तिः - > चत्वारः वासुदेव-सङ्कर्षण-प्रद्युम्नानिरुद्धरूपाः आत्मानः स्वरूपाणि अस्य चत्वारः बुद्ध्यादयः आत्मानो यस्य वा
प्रयोगाः - > "चतुरात्मा चतुर्व्यूहः चतुर्द्रंष्ट्रश्चतुर्भुजः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "वासुदेवादिरूपत्वात् चतुरात्मेति कथ्यते" - निरुक्तिः
Mahabharata
English
Caturātman^1 = Kṛshṇa: XII, 1614.
Caturātman^2 = Vishṇu (1000 names).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चतुरात्मन्
पु०
चतुरं निपुणम् आत्मा मनोऽस्य चत्वारोबु-द्ध्यादय आत्मानोयस्य, चतस्रोविभूतय आत्मानोऽस्य वा ।परमेश्वरे विष्णौ “चतुरात्मा चतुर्व्यूहः” “चतु-रात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपाद्” इति विष्णुस० ।“रागद्वेषादिरहितत्वाच्चतुरं मनोऽस्येति मनोबुद्धि-रहङ्कारश्चित्तं चतुष्टयमात्मा अस्येति वा चतुरात्मा ।“ब्रह्मा दक्षादयः कालस्तथैवाखिलजन्तवः विभूततोहरेरेता जगतः सृष्टिहेतवः विष्णुर्मन्वादयः कालःसर्वभूतामि द्विज! स्थितेर्निमित्तभूतस्य विष्णोरेलाविभूतयः रुद्रः कालान्तकाद्याश्च समस्ताश्चैव जन्तवः ।चतुर्धा प्रलयायैता जनार्दनविभूतयः” विष्णुपु० ।उभयविधव्युतपत्त्या द्विधानामकत्वात् विष्णुस० द्विरुक्तिः