| YouTube Channel

चतुरः (caturaH)

 
Hindi
Hindi
सक्षम / skiled / चालाक
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपश्रयः, चक्रगण्डुः, चतुरः, चातुरः, चातुरकः
noun
सा चक्राकारा उपाधानी या आसनादिषु पृष्ठाधारत्वेन उपयुज्यते।
"आसने यः अपश्रयः अस्ति तस्य अवच्छदः मलिनम् अभवत्। "
Synonyms:
 दक्षः, उष्णः, चतुरः, पेशलः, पटुः, सूत्थानः, अशीतः
noun
निरालस्य व्यक्तिः ।
"सः दक्षः अस्ति"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चतुरः
Root: चतुर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ quick
⇒ swift
⇒ shrewd
⇒ clever
⇒ visible
⇒ prudent
⇒ skilful
⇒ charming
⇒ ingenious
⇒ dexterous
⇒ agreeable
⇒ round pillow
⇒ particular position of the hand
⇒ Rohu carp [Cyprinus Rohita - Zoo.]
Shloka(s):
2|10|19|1 ► दक्षे तु चतुरपेशलपटवः सूत्थान उष्णश्च। (शूद्रवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|10|19|1 ⇢ दक्षः (दक्ष) (पुं)
➠ 2|10|19|1 ⇢ चतुरः (चतुर) (पुं) ⇒ quick, swift, shrewd, clever, visible, prudent, skilful, charming, ingenious, dexterous, agreeable, round pillow, particular position of the hand, Rohu carp [Cyprinus Rohita - Zoo.]
➠ 2|10|19|1 ⇢ पेशलः (पेशल) (पुं) ⇒ soft, smart, expert, crafty, clever, tender, lovely, adorned, skilful, charming, delicate, pleasant, decorated, beautiful, fraudulent, artificially formed
➠ 2|10|19|1 ⇢ पटुः (पटु) (पुं) ⇒ hard, keen, cruel, clear, harsh, sharp, smart, acrid, strong, clever, saline, shrill, crafty, fit for, healthy, intense, cunning, skilful, violent, pungent, able to, manifest, eloquent, capable of, of a people, kind of perfume, species of camphor, great or strong in, black cumin [Nigella Indica - Bot.], bitter melon [Momordica Charantia - Bot.], pointed gourd or its leaf [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
➠ 2|10|19|1 ⇢ सूत्थानः (सूत्थान) (पुं)
➠ 2|10|19|1 ⇢ उष्णः (उष्ण) (पुं) ⇒ hot, warm, sharp, onion, acrid, active, ardent, warmth, pungent, impetuous, passionate, hot season
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शूद्रः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चतुरः, त्रि, (चत्यते याच्यते इति । चत + “मन्दि-वाशिमथिचतिचङ्क्यङ्किभ्य उरच् ।” उणां । १ ।३८ । इत्युरच् ।) कार्य्यक्षमः । निरालस्यः ।तत्पर्य्यायः । दक्षः २ पेसलः ३ पटुः ४ सूत्था-नम् ५ उष्णः ६ । इत्यमरः । २ । १० । १९ ।पेशलः ७ पेषलः ८ इति तट्टीका ॥
निपुणः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा, देवीभागवते । ११७ । ४४ ।“चतुरोनैव मुह्येत मूर्खः सर्व्वत्र मुह्यति ॥
”)तस्य लक्षणं यथा । वाक्चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमः ।तत्र वचनव्यङ्ग्यसमागमो यथा, रसमञ्जर्य्याम् ।“तमोजटाले हरिदन्तरालेकाले निशायास्तव निर्गतायाः ।तटे नदीनां निकटे वनानांघटेत शातोदरिकः सहायः ॥
”चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमो यथा, --“कान्ते कनकजम्बीरं करे कमपि कुर्व्वति !अगारलिखिते भानौ बिन्दुमिन्दुमुखी ददौ ॥
”(उपभोगक्षमः । यथा, रघुः । ९ । ४७ ।“त्यजत मानमलं वत विग्रहैःन पुनरैति गतं चतुरं वयः ॥
”“चतुरं उपभोगक्षमम् ।” इति तट्टीकायांमल्लि-नाथः ॥
) नेत्रगोचरः । इति हेमचन्द्रः ॥
चतुरः,
पुं,
 (चत + उरच् ।) चक्रगण्डुः । हस्ति-शाला । इति हेमचन्द्रः ॥