| YouTube Channel

चतुर (catura)

 
शब्दसागरः
English
चतुर
mfn.
(-रः-रा-रं)
1. Dexterous, ingenious, clever.
2. Visible, percepti-
ble.
m.
(-रः)
1. A round pillow, one for the cheek.
3. An elephant
stable.
E.
चत् to ask, Unadi affix उरच्.
Capeller Eng
English
1 चतुर
a.
swift, quick, dexterous, clever, skilful in
(—°)
abstr.
°ता
f.
, °त्व
n.
2 चतुर (—°) v. चत्वार्.
Yates
English
चतुर (रः-रा-रं)
a. Dexterous
per-
ceptible.
m.
A round pillow, one
for the cheek
elephant's stable.
Spoken Sanskrit
English
चतुर - catura -
adj.
- clever
नागरिक - nAgarika -
adj.
- clever
विचक्षण - vicakSaNa -
adj.
- clever
निपुणता - nipuNatA -
f.
- cleverness
पटुता - paTutA -
f.
- cleverness
वैदग्ध्य - vaidagdhya -
n.
- cleverness
निपुणमति - nipuNamati - adj - clever
आकर्षक - AkarSaka -
adj.
- clever
कल्य - kalya -
adj.
- clever
पटु - paTu -
adj.
- clever
प्रवीण - pravINa -
adj.
- clever
दक्ष - dakSa -
adj.
- clever
पेशल - pezala -
adj.
- clever
बुद्धिमत् - buddhimat -
adj.
- clever
पटुमति - paTumati -
adj.
- clever
बुध - budha -
adj.
- clever
कोविद - kovida -
adj.
- clever
दक्षिण - dakSiNa -
adj.
- clever
निपुण - nipuNa -
adj.
- clever
नागरक - nAgaraka -
adj.
- clever
चतुर catura
adj.
clever
चतुर catura
adj.
dexterous
चतुर catura
adj.
prudent
चतुर catura
adj.
shrewd
चतुर catura
adj.
skilful
चतुर catura
adj.
ingenious
चतुर catura
adj.
swift
चतुर catura
adj.
agreeable
चतुर catura
adj.
visible
चतुर catura
adj.
charming
चतुर catura
adj.
quick
चतुर catura
m.
Rohu carp [ Cyprinus Rohita - Zoo. ]
चतुर catura
m.
round pillow
चतुर catura
m.
particular position of the hand
चतुर catura
n.
elephant's stable
Wilson
English
चतुर
mfn.
(-रः-रा-रं)
1 Dexterous, ingenious, clever.
2 Visible, perceptible.
m.
(-रः)
1 A round pillow, one for the cheek.
3 An elephant stable.
E.
चत to ask, Uṇādi affix उरच्.
Apte
English
चतुर [catura],
a.
[चत्-उरच्]
Clever, skilful, ingenious, sharp-witted
सर्वात्मना रतिकथाचतुरेव दूती
Mu.*
3.9
Amaru.*
15.44
मृगया जहार चतुरेव कामिनी
R.*
9.69
18.15.
Quick, swift.
Charming, beautiful, lovely, agreeable
पुनरेति गतं चतुरं वयः
R.*
9.47
Ku.*
1.47
3.5
5.49.
रः A round pillow.
Crooked gait.
रम् Cleverness, ingenuity.
Apte 1890
English
चतुर a. [चत्-उरच्] 1 Clever, skilful, ingenious, sharp-witted
सर्वात्मना रतिकथाचतुरेव दूती Mu. 3. 9
Amaru. 15, 44
मृगया झार चतुरेव कामिनी R. 9. 69
18. 15.
2 Quick, swift.
3 Charming, beautiful, lovely, agreeable
पुनरेति गतं चतुरं वयः R. 9. 47
Ku. 1. 47
3. 5
5. 49.
रः 1 A round pillow.
2 Crooked gait.
3 An elephant's stable.
रं 1 Cleverness, ingenuity.
2 An elephant's stable.
Monier Williams Cologne
English
1. चतुर
mfn.
ifc.
=
°तु॑र् (cf. उप- and त्रि-,
Pāṇ.
v, 4, 77,
Vārtt.
अ-, वि-, सु-,
Vop.
vi, 29)
2. चतुर mf(आ
cf.
g. अर्श-आदि)n. (√ चत्,
Uṇ.
) swift, quick,
Kathās.
x, 108
Rājat.
iii, 176
dexterous, clever, ingenious, shrewd,
Ragh.
Vikr.
Kum.
Pañcat.
&c.
charming, agreeable,
Ragh.
Bhartṛ.
visible,
L.
चतुर
m.
a round pillow (cf. चात्°),
L.
the fish Cyprinus Rohita,
Gal.
(scil. हस्त) a particular position of the hand,
PSarv.
चतुर
n.
=
-ता g. अर्श-आदि
an elephant's stable,
L.
Monier Williams 1872
English
1. चतुर, अस्, आ, अम्, (at the end of some com-
pounds) = चतुर्, four
see अ-च्°, उप-च्°, त्रि-च्°।
(For 2. चतुर see next col.)
चतुर 2. चतुर, अस्, आ, अम् (said to be fr.
rt. चत्
for 1. see under चतुर् above), swift, quick
dexterous, clever, skilful, ingenious
charming, agree-
able
visible, perceptible
(अस्), m. a round pillow,
one for the cheek
(अम्), n. skilfulness, cleverness
an elephant's stable
[cf. चातुर।]
—चतुर-ता, f.
cleverness, skilfulness, cunningness.
Macdonell
English
चतुर cat-ura,
a.
quick, swift
dexterous, 🞄clever, ingenious, crafty, charming
n.
cleverness: 🞄-ka,
a.
(ikā) dexterous, clever
m.
N. 🞄of a jackal
f.
N. of a woman.
Benfey
English
चतुर चतुर,
I.
adj.
,
f.
रा।
1.
Dexterous, Pañc. 161, 2.
2. In-
genious, Pañc. 158, 9.
3. Charming,
Ragh. 8, 94.
4. Quick, Rājat. 3, 176
°रम्, adv. 188.
II.
n.
Cleverness,
Amar. 20.
Apte Hindi
Hindi
चतुर
वि* - चत् - उरच्
"होशियार, कुशल, मेधावी, तीक्ष्णबुद्धि"
चतुर
वि* - -
"फुर्तीला, द्रुतगामी या तेज"
चतुर
वि* - -
"मनोज्ञ, सुन्दर, प्रिय, रुचिकर"
चतुरम्
नपुं*
- -
"होशियारी, मेधाविता"
चतुरम्
नपुं*
- -
हस्तिशाला
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चतुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಜಶಾಲೆ /ಆನೆಯ ಕರವಟ್ಟಿಗೆ
चतुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಂಡಾದ ತಲೆದಿಂಬು
चतुर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭೇದ
निष्पत्तिः - > चते (याचने) - "उरच्" (उ० १-३८)
चतुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಪುಣ /ಜಾಣ
चतुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನಾದ /ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾದ
चतुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚುರುಕಾಗಿರುವ /ಚಟುವಟಿಕೆಯುಳ್ಳ
चतुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಂದರವಾದ
चतुर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಕ್ಕುದಾದ /ಯೋಗ್ಯವಾದ
चतुर
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಚುರುಕಾಗಿ
चतुर
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಣತನದಿಂದ
L R Vaidya
English
catura {% (I) a. (f. रा) %} 1. Swift, quick
2. clever, skilful, ingenious, मृगया जहार चतुरेव कामिनी R.ix.69, xviii.15, Am.S.15, 44
3. charming, agreeable, पुनरेति गतं चतुरं वयः R.ix.47, K.S.i.47.
catura {% (II) n. %} 1. Cleverness, ingenuity
2. an elephant’s stable.
Bopp
Latin
चतुर
1) aptus, idoneus
dexter, versutus, callidus. Lass.
20. 17. RAGH. 9. 47. 68. 18. 14. UR. 48. 11.
2) pulcher.
RAGH. 8. 94.
Indian Epigraphical Glossary
English
catura, cf. caturaka
a square.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
चतुर Adj. °apt (of things), Harṣac. 8, 5.
चतुर Elefantenstall, vgl. चüर ZDMG 69, 324, 21. [Z.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
चतुर, चतुरक, निपुण, निष्ण, निष्णात, विशारद, पटु, प्रवीण, प्राज्ञ, विचक्षण, विदग्ध, पटुमति, पटिष्ठ, पटीयस्, पेशल, प्रणत, प्रतीत, अणुक, अभिज्ञ, उल्लाघ, ऋभु, ऋभुमत्, ऋभुष्ठिर, ऋभ्व, ऋभ्वन्, ऋभ्वस्, करण, कर्मठ, कर्मण्य, कलाप, कलिङ्ग, कल्य, कारयितव्यदक्ष, कुशल, कुशलिन्, कृतकर्मन्, कृतमुख, कृतिन्, कृत्नु, क्रियापटु, छेक, छेकल, छेकाल, तूर्णि, तेजीयस्, धीवन्, धीवर, धृत्वन्, धृषु, नदीष्ण, नयक, नागर, नागरक, नागरिक, निर्ग्रन्थक, निर्ग्रन्थिक, प्रोह, प्रौण, बहुपट, बुध, बुध्द, मतिमत्, मनस्विन्, मर्मज्ञ, विज्ञ, विडङ्ग, विदुर, विद्वल, शिक्व, सुधी, सुविचक्षण, समाप्त
adjective
यः चातुर्येण कार्यं करोति।
"चतुरेण आरक्षकेण अपराद्धानां एकः सङ्घः गृहीतः।"
Synonyms:
निपुण, प्रवीण, अभिज्ञ, विज्ञ, निष्णात, शिक्षित, वैज्ञानिक, कृतमुख, कृतिन्, कुशल, सङ्ख्यावत्, मतिमत्, कुशग्रीयमति, कृष्टि, विदुर, बुध, दक्ष, नेदिष्ठ, कृतधी, सुधिन्, विद्वस्, कृतकर्मन्, विचक्षण, विदग्ध, चतुर, प्रौढ, बोद्धृ, विशारद, सुमेधस्, सुमति, तीक्ष्ण, प्रेक्षावत्, विबुध, विदन्, विज्ञानिक, कुशलिन्
adjective
यः प्रकर्षेण कार्यक्षमः अस्ति।
"अर्जुनः धनुर्विद्यायां निपुणः आसीत्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khram pa
१) उपधि २) कपट ३) कपटता ४) कपटिन ५) क्षेपक ६) चतुर ७) चुम्बक ८) दम्भ ९) धूर्त १०) पाटच्चर (?) ११) भ्रामज
mkhas pa
१) कुशल २) कृताविन् ३) कृतिन् ४) कोविद ५) कौशल ६) कौशल्य ७) कौशिक ८) चतुर ९) दक्ष १०) निपुण ११) निष्ठित १२) पटु १३) पण्डित १४) पण्डितत्व १५) पाण्डित्य १६) पेशल १७) प्रतीत १८) प्रवीण १९) प्राज्ञ २०) बुद्ध २१) बुद्धिमत् २२) बुध २३) मनीषिन् २४) मेधाविन् २५) विचक्षण २६) विज्ञ २७) विद् २८) विदु २९) विद्वस् ३०) व्यक्त ३१) सत् ३२) सुकर्मार ३३) सूरि
grims ma
१) चतुर २) पटु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ३४१
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ३४२
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः
-wordlist-
विद्वस् (पुं), सुधी (पुं), कवि (पुं), विचक्षण (पुं), लब्धवर्ण (पुं), ज्ञ (पुं), प्राप्तरूप (पुं), कृति (पुं), कृष्टि (पुं), अभिरूप (पुं), धीर (पुं), मेधाविन् (पुं), कोविद (पुं), विशारद (पुं), सूरि (पुं), दोषज्ञ (पुं), प्राज्ञ (पुं), पण्डित (पुं), मनीषिन् (पुं), बुध (पुं), प्रबुद्ध (पुं), व्यक्त (पुं), विपश्चित् (पुं), सङ्ख्यावत् (पुं), सत् (पुं), प्रवीण (पुं), शिक्षित (पुं), निष्णात (पुं), निपुण (पुं), दक्ष (पुं), कृतकर्मन् (पुं), कृतहस्त (पुं), कृतमुख (पुं), कुशल (पुं), चतुर (पुं), अभिज्ञ (पुं), विज्ञ (पुं), वैज्ञानिक (पुं), पटु (पुं)
--source--
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ३८३
मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः
पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ३८४
आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः
-wordlist-
यद्भविष्य (पुं), दैवपर (पुं), आलस्य (पुं), शीतक (पुं), अलस (पुं), मन्द (पुं), तुन्दपरिमृज (पुं), अनुष्ण (पुं), दक्ष (पुं), पटु (पुं), उष्ण (पुं), उष्णक (पुं), सूत्थान (पुं), चतुर (पुं), तत्पर (पुं), आसक्त (पुं), प्रवण (पुं), प्रह्व (पुं), प्रसित (पुं), परायण (पुं)
--source--
हस्तिशाला तु चतुरं वाजिशाला तु मन्दुरा ९९८
-wordlist-
हस्तिशाला (स्त्री), चतुर (क्ली), वाजिशाला (स्त्री), मन्दुरा (स्त्रीक्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
चतुर
चतुर, क्षेत्रज्ञ, कृतहस्त, कृतमुख, कृतकर्मन्, दक्ष, कुशल, अभिज्ञ, निष्णात, शिक्षित, प्रवीण
चतुरः स्यात्क्षेत्रज्ञः कृतहस्तः कृतमुखश्च कृतकर्मा
दक्षः कुशलोऽभिज्ञो निष्णातः शिक्षितः प्रवीणश्च ३३५
verse 2.1.1.335
page 0040
नाममाला
Sanskrit
विदग्ध, चतुर
विदग्धश्चतुरः धूर्तश्चाटुकृत् कितवः शठः
verse 0.1.1.165
page 0080
तत्वज्ञ, चतुर, धीर
भवो भावश्च संसारः संसरणं संसृतिः
तत्वज्ञश्चतुरो धीरस्त्यजेज्जन्माजवं जवम् १९२
verse 0.1.1.192
page 0090
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चतुरः
Root: चतुर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
quick
swift
shrewd
clever
visible
prudent
skilful
charming
ingenious
dexterous
agreeable
round pillow
particular position of the hand
Rohu carp [Cyprinus Rohita - Zoo.]
Shloka(s):
2|10|19|1 दक्षे तु चतुरपेशलपटवः सूत्थान उष्णश्च। (शूद्रवर्गः)
Synonym(s):
2|10|19|1 दक्षः (दक्ष) (पुं)
2|10|19|1 चतुरः (चतुर) (पुं) quick, swift, shrewd, clever, visible, prudent, skilful, charming, ingenious, dexterous, agreeable, round pillow, particular position of the hand, Rohu carp [Cyprinus Rohita - Zoo.]
2|10|19|1 पेशलः (पेशल) (पुं) soft, smart, expert, crafty, clever, tender, lovely, adorned, skilful, charming, delicate, pleasant, decorated, beautiful, fraudulent, artificially formed
2|10|19|1 पटुः (पटु) (पुं) hard, keen, cruel, clear, harsh, sharp, smart, acrid, strong, clever, saline, shrill, crafty, fit for, healthy, intense, cunning, skilful, violent, pungent, able to, manifest, eloquent, capable of, of a people, kind of perfume, species of camphor, great or strong in, black cumin [Nigella Indica - Bot.], bitter melon [Momordica Charantia - Bot.], pointed gourd or its leaf [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
2|10|19|1 सूत्थानः (सूत्थान) (पुं)
2|10|19|1 उष्णः (उष्ण) (पुं) hot, warm, sharp, onion, acrid, active, ardent, warmth, pungent, impetuous, passionate, hot season
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः शूद्रः
जातिः मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चतुरः, त्रि, (चत्यते याच्यते इति चत + “मन्दि-वाशिमथिचतिचङ्क्यङ्किभ्य उरच् ।” उणां ।३८ इत्युरच् ।) कार्य्यक्षमः निरालस्यः ।तत्पर्य्यायः दक्षः पेसलः पटुः सूत्था-नम् उष्णः इत्यमरः १० १९ ।पेशलः पेषलः इति तट्टीका
निपुणः ।इति राजनिर्घण्टः
(यथा, देवीभागवते ११७ ४४ ।“चतुरोनैव मुह्येत मूर्खः सर्व्वत्र मुह्यति
”)तस्य लक्षणं यथा वाक्चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमः ।तत्र वचनव्यङ्ग्यसमागमो यथा, रसमञ्जर्य्याम् ।“तमोजटाले हरिदन्तरालेकाले निशायास्तव निर्गतायाः ।तटे नदीनां निकटे वनानांघटेत शातोदरिकः सहायः
”चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमो यथा, --“कान्ते कनकजम्बीरं करे कमपि कुर्व्वति !अगारलिखिते भानौ बिन्दुमिन्दुमुखी ददौ
”(उपभोगक्षमः यथा, रघुः ४७ ।“त्यजत मानमलं वत विग्रहैःन पुनरैति गतं चतुरं वयः
”“चतुरं उपभोगक्षमम् ।” इति तट्टीकायांमल्लि-नाथः
) नेत्रगोचरः इति हेमचन्द्रः
चतुरः,
पुं,
(चत + उरच् ।) चक्रगण्डुः हस्ति-शाला इति हेमचन्द्रः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चतुर
पु०
चत--उरच् वक्रगतौ हस्तिशालायाञ्च हेमच० ।३ कार्य्यदक्षे आलस्यहीने निपुणे
त्रि०
नायकभेदेपु० तल्लक्षणं रसमञ्जर्य्याम् “वाक्चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमश्चतुरः ।तत्र वचनव्यङ्गसमागमो यथा “तमोजटाले हारेदन्त-राले काले निशायास्तव निर्गतायाः तटे नदीनांनिकटे वनानां घटेत शातोदरि! कः सहायः” चेष्टाव्यङ्ग्यसमागमो यथा “कान्ते कनकजम्बीरं करेकमपि कुर्व्वति अपारनिश्चले भानौ विन्दुमिन्दुमुखी ददौ” तां बीक्ष्य लीलाचतुरामनङ्गः “तव प्रियंयश्चतुरावलोकिनः” कुमा० “न पुनरैति गतं चतुरंवयः” “मृगया जहार चतुरेव कामिनी” रघुः ।चतुर् + अर्श० अच् चतुर्विशिष्टे
त्रि०
Capeller
German
1. चतुर schnell, rasch
geschickt, gewandt.
Abstr.
°ता
f.
,
°त्व
n.
2. चतुर (—°) = चत्वर्.
Burnouf
French
चतुर चतुर a. (चत्
sfx. उर) fin, rusé, habile
à trouver
adroit.
Visible, perceptible
beau à voir.
Stchoupak
French
चतुर-
a. adroit, ingénieux, vif, charmant
ifc. apte à
-अम्
vivement, adroitement
-ता-
f.
-त्व- nt. habileté, dextérité.
°ग- a. agile, qui court prestement.