| YouTube Channel

चण्डालः (caNDAlaH)

 
Apte Hindi
Hindi
चण्डालः
पुं*
 - -
अत्यन्त नीच और घृणित वर्णसंकर जाति जिसकी उत्पत्ति शूद्र पिता व ब्राह्मण माता से हुई मानी जाती है
चण्डालः
पुं*
 - -
"इस जाति का पुरुष, जातिबहिष्कृत"
चण्डालः
पुं*
 - चण्डाल - अण्
"पतित, अधम"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चण्डालः
Root: चण्डाल
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ outcast
⇒ outcaste
⇒ man of the lowest and most despised of the mixed tribes
Shloka(s):
2|10|19|2 ► चण्डालप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनङ्गमाः॥ (शूद्रवर्गः)
2|10|20|1 ► निषादश्वपचावन्तेवासिचाण्डालपुक्कसाः। (शूद्रवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|10|19|2 ⇢ चण्डालः (चण्डाल) (पुं) ⇒ outcast, outcaste, man of the lowest and most despised of the mixed tribes
➠ 2|10|19|2 ⇢ प्लवः (प्लव) (पुं) ⇒ frog, enemy, flood, monkey, leaping, bathing, caNDAla, jumping, plunging, swimming, floating, inclined, flooding, transient, returning, urging on, proclivity, inclination, sheep an arm, kind of metre, sloping towards, swelling of a river, kind of aquatic bird, sloping down or towards, going by leaps or plunges, prolated utterance of a vowel, 35th year in a cycle of Jupiter, snare or basket of wicker-work for catching fish, protraction of a sentence through 3 or more zlokas, white-fruited wavy leaf fig tree [Ficus Infectoria - Bot.]
➠ 2|10|19|2 ⇢ मातङगः (मातङ्ग) (पुं) ⇒ caNDAla, elephant, barbarian, man of the lowest rank, kind of kirAta mountaineer, holy fig tree [Ficus Religiosa - Bot.]
➠ 2|10|19|2 ⇢ दिवाकीर्तिः (दिवाकीर्ति) (पुं)
➠ 2|10|19|2 ⇢ जनङगमः (जनङ्गम) (पुं)
➠ 2|10|20|1 ⇢ निषादः (निषाद) (पुं) ⇒ Bheels, out-caste, mountaineer, progenitor of the Ni-shad, man of any degraded tribe
➠ 2|10|20|1 ⇢ श्वपचः (श्वपच) (पुं)
➠ 2|10|20|1 ⇢ अन्तेवासी (अन्तेवासिन्) (पुं) ⇒ dwelling close by, dwelling near the boundaries, pupil who dwells near or in the house of his teacher
➠ 2|10|20|1 ⇢ चाण्डालः (चाण्डाल) (पुं) ⇒ pariah, outcast, worst among, person of lowest caste
➠ 2|10|20|1 ⇢ पुक्कसः (पुक्कस) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शूद्रः
जातिः ➡ मनुष्यः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ चाण्डालिका
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चण्डालः,
पुं,
 (चण्डते कुप्यतीति । चडि कोपे +“पतिचण्डिभ्यामालञ् ।” उणां । १ । ११६ । इत्या-लञ् । यद्वा, चण्डं विकटं अलं अलङ्कारो यस्यइत्युज्ज्वलदत्तः ।) वर्णसङ्करजातिविशेषः । चाँडालइति भाषा । स तु ब्राह्मणीगर्भे शूद्रौरसाज्जातः ।इति पराशरपद्धतिः ॥
तत्पर्य्यायः । प्लवः २मातङ्गः ३ दिवाकीर्त्तिः ४ जनङ्गमः ५ निषादः ६श्वपचः ७ अन्तेवासी ८ चाण्डालः ९ पुक्कसः १० ।इत्यमरः । २ । १० । १९ ॥
जलङ्गमः ११निशादः १२ श्वपक् १३ पुक्कशः १४ पुक्कषः १५ ।इति तट्टीका ॥
निष्कः १६ । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
तस्याकृतिर्यथा, रामायणे ।“अथ रात्र्यां व्यतीतायां तस्यां राजा बभूव ह ।चण्डालदर्शनो राम ! सद्य एव दुराकृतिः ॥
नीलपीताम्बरधरो रक्ताम्बरकृतोत्तरः ।संरब्धताम्रधोराक्षः करालो हरिपिङ्गलः ॥
ऋक्षचर्म्मनिवासी च लौहाभरणभूषितः ॥
”श्मशानचण्डालस्य निवासकर्म्मादि यथा, --“चण्डालश्वपचानान्तु वहिर्ग्रामात् प्रतिश्रयः ।अपपात्राश्च कर्त्तव्या धनमेषां श्वगर्द्दभम् ॥
वासांसि मृतचेलानि भिन्नभाण्डेषु भोजनम् ।कार्ष्णायसमलङ्कारः परिव्रज्या च नित्यशः ॥
न तैः समयमन्विच्छेत् पुरुषो धर्म्ममाचरन् ।व्यवहारो मिथस्तेषां विवाहः सदृशैः सह ॥
अन्नमेषां पराधीनं देयं स्याद्भिन्नभाजने ।रात्रौ न विचरेयुस्ते ग्रामेषु नगरेषु च ॥
दिवा चरेयुः कार्य्यार्थं चिह्निता राजशासनैः ।अबान्धवं शवञ्चैव निर्हरेयुरिति स्थितिः ॥
वध्यांश्च हन्युः सततं यथाशास्त्रं नृपाज्ञया ।वध्यवासांसि गृह्णीयुः शय्याश्चाभरणानि च ॥
”(एतैर्हतस्य पशोर्मांसशुद्धिमाह मनुः । ५ । १३१ ।“श्वभिर्हतस्य यन्मांसं शुचि तन्मनुरबवीत् ।क्रव्याद्भिश्च हतस्यान्यैश्चाण्डालाद्यैश्च दस्युभिः ॥
”)क्रूरकर्म्मा । इति संक्षिप्तसारे उणादिवृत्तिः ॥
(स्त्रियां ङीष् । तन्त्रोक्तशक्तिविशेषः ॥
)